Khát vọng tăng trưởng 10%: 'Không để một ngày lãng phí, một tuần chậm trễ'

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã dứt khoát đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030, cùng hàng loạt chỉ tiêu về quy mô và chất lượng tăng trưởng, từ thu nhập bình quân đầu người, cơ cấu công nghiệp đến kinh tế số và năng suất lao động.

Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh trong bài viết “TIẾN LÊN! TOÀN THẮNG ẮT VỀ TA!”, giai đoạn trước mắt là khoảng thời gian bản lề quyết định việc hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 trở thành quốc gia có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đồng thời đặt nền móng cho khát vọng 2045 – Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

“Điều đó đòi hỏi nền kinh tế liên tục trong nhiều năm phải tăng trưởng bình quân 10%/năm hoặc cao hơn – một tốc độ đột phá chưa từng có, nhưng là mục tiêu hoàn toàn có cơ sở khi chúng ta biết phát huy tối đa các nguồn lực”, ông khẳng định.

Mục tiêu tăng trưởng 10% đòi hỏi một năng lực huy động và phân bổ nguồn lực rất lớn, đặc biệt từ khu vực tư nhân trong nước. Ảnh: Hoàng Hà

Điều đáng chú ý là Đại hội XIV không chỉ đặt mục tiêu cao, mà còn xác lập rõ mô hình tăng trưởng mới: dựa trên năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; lấy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; khẳng định vai trò quyết định của thị trường trong huy động và phân bổ nguồn lực; chuyển mạnh phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Nói cách khác, mục tiêu 10% không đứng một mình, mà được đặt trong một thiết kế phát triển có chủ đích.

Tuy nhiên, từ khát vọng tăng trưởng cao đến hiện thực cần một nguồn lực cực lớn. Những tính toán sơ bộ của Bộ Tài chính gửi Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương giữa năm 2025 cho thấy, để đạt tăng trưởng “hai con số”, nền kinh tế sẽ cần tăng cả tổng cầu lẫn đầu tư.

Về tổng cầu, tăng trưởng buộc phải dựa nhiều hơn vào tiêu dùng và tích lũy tài sản. Theo các kịch bản này, tiêu dùng cuối cùng của toàn nền kinh tế cần tăng với tốc độ 9,8–12,4% đến năm 2030; tích lũy tài sản phải tăng 9,1–12,1%/năm, trong khi xuất khẩu ròng vẫn phải duy trì mức tăng bình quân trên 17% trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều bất định.

Phía đầu tư cần nguồn lực rất lớn. Để tăng trưởng GDP thêm 2,5–4 điểm phần trăm so với hiện nay, trong điều kiện năng suất chưa có đột biến, tổng đầu tư toàn xã hội phải tăng từ khoảng 32% GDP lên mức đỉnh khoảng 41,5% GDP vào năm 2030. Tính theo USD, nhu cầu vốn cho giai đoạn 2025–2030 lên tới khoảng 1.774 tỷ USD, bình quân mỗi năm 260–300 tỷ USD.

Điều quan trọng hơn là cơ cấu nguồn vốn. Đầu tư từ khu vực Nhà nước cần khoảng 457–528 tỷ USD; FDI khoảng 239–271 tỷ USD; còn khu vực tư nhân trong nước phải gánh phần lớn nhất, từ 876–975 tỷ USD, tương đương 146–162 tỷ USD mỗi năm.

Nếu đầu tư công chỉ đáp ứng được khoảng 75% so với yêu cầu, theo đánh giá của Bộ Tài chính, tăng trưởng GDP có thể giảm từ 1,6 đến gần 4 điểm phần trăm.

Những con số này cho thấy, mục tiêu 10% đòi hỏi một năng lực huy động và phân bổ nguồn lực rất lớn, đặc biệt từ khu vực tư nhân trong nước.

Tăng trưởng “hai con số” sẽ phụ thuộc rất lớn vào một số địa phương được coi là đầu tàu của nền kinh tế. Hà Nội và TP.HCM được yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10,6–10,7%/năm trong suốt giai đoạn 2026–2030, trong khi các cực tăng trưởng ven biển miền Trung như Thanh Hóa, Đà Nẵng, Khánh Hòa phải đạt mức trên 12–13%/năm.

Kinh tế số được kỳ vọng trở thành động lực mới của tăng trưởng, nhưng cần nhìn thẳng thực tế: hiện nay lĩnh vực này mới đóng góp hơn 14% GDP, theo Cục Thống kê, trong khi mục tiêu 30% vào năm 2030 còn cách rất xa.

Khoảng cách đó cho thấy tăng trưởng kinh tế số phụ thuộc quyết định vào cải cách thể chế, môi trường kinh doanh và năng lực hấp thụ đổi mới của doanh nghiệp trong nước. Vì vậy, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo không phải là lựa chọn bổ sung, mà là điều kiện bắt buộc nếu muốn nâng năng suất đủ nhanh để đạt mục tiêu tăng trưởng 10%.

Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, tăng trưởng cao thời gian qua tuy đạt được những kết quả ấn tượng, nhưng chủ yếu vẫn dựa vào mở rộng đầu tư và tín dụng. Khi tỷ lệ tín dụng so với GDP đã lên mức rất cao, trong khi hiệu quả sử dụng vốn không cải thiện tương xứng, tăng trưởng theo cách này đang tiệm cận giới hạn và làm gia tăng rủi ro vĩ mô.

Sự gia tăng nhanh của giá tài sản, đặc biệt là bất động sản, trong khi khả năng tiếp cận nhà ở của người trẻ ngày càng thu hẹp, cùng với việc khu vực FDI tiếp tục chiếm ưu thế trong xuất khẩu, còn doanh nghiệp trong nước gặp nhiều khó khăn, cho thấy sức chống chịu của nền kinh tế nội địa đang bị bào mòn.

Theo ông Cung, vấn đề then chốt là phải thay đổi căn bản cách thức tạo ra tăng trưởng. Trước hết, cần chấm dứt tư duy dựa vào mở rộng tín dụng và đầu tư để kích thích tăng trưởng trong ngắn hạn, bởi dư địa của cách làm này đã gần cạn. Tăng trưởng bền vững chỉ có thể đến từ việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, chuyển mạnh sang tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, thay vì chạy theo quy mô. Điều đó đòi hỏi cải cách thể chế thực chất hơn, giảm can thiệp hành chính, tăng tính ổn định và khả năng dự đoán của chính sách, bảo vệ quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Trong bối cảnh đó, như chuyên gia Phạm Chi Lan nhận định, mục tiêu tăng trưởng 10% vừa là khát vọng cần thiết, vừa là một bài kiểm tra rất nghiêm khắc đối với năng lực thể chế. Vấn đề cốt lõi không nằm ở con số 10% tự thân, mà ở chất lượng tăng trưởng phía sau con số ấy. Nếu tăng trưởng cao được theo đuổi chủ yếu bằng mở rộng đầu tư và tín dụng trong khi thể chế và năng lực thực thi chưa được nâng cấp tương xứng, thì rủi ro để lại cho trung và dài hạn sẽ rất lớn.

Ở tầm nguyên tắc, Đảng và Chính phủ đã xác định rất rõ: không đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô để lấy tăng trưởng bằng mọi giá. Đồng thời, mục tiêu 10% cũng không thể đạt được nếu Việt Nam tiếp tục vận hành theo mô hình tăng trưởng cũ dựa vào khai thác tài nguyên, mở rộng vốn đầu tư và lao động giá rẻ – một mô hình đã tiệm cận giới hạn.

Muốn đi nhanh hơn mà không trả giá đắt, tăng trưởng buộc phải dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

Trong giai đoạn bản lề này, câu hỏi không còn là “có nên tăng trưởng 10% hay không”, mà là chúng ta có đủ bản lĩnh để tăng trưởng theo một cách khác hay không.

Và như Tổng Bí thư Tô Lâm đã cảnh báo: “Nếu để lỡ thời cơ hoặc chậm trễ, sai sót trong giai đoạn bản lề, cái giá phải trả sẽ rất đắt – có thể đánh mất cơ hội của cả dân tộc, tụt hậu xa hơn trong một thế giới biến động nhanh chóng. Nhận thức rõ điều đó, toàn Đảng và toàn dân ta càng quyết tâm hành động thần tốc, quyết liệt ngay từ đầu nhiệm kỳ, không để một ngày lãng phí, một tuần chậm trễ".

Tư Giang