Chứng khoán 2026 sẽ thoát khỏi 'cái bóng cổ phiếu trụ'?

Thị trường chứng khoán Việt Nam gặp khó trong năm 2025 nếu loại bỏ vài nhóm cổ phiếu đặc biệt. Ảnh: LÊ VŨ

Cái "bóng" cổ phiếu vốn hóa lớn

Theo ông Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty quản lý quỹ Dragon Capital, dự báo chính xác diễn biến thị trường là một thách thức lớn, ngay cả với các quỹ đầu tư chuyên nghiệp, tuy nhiên, năm 2026 được dự báo là “không quá khó” như năm 2025. Thống kê của Dragon Capital cho thấy chỉ khoảng 17% cổ phiếu có hiệu suất vượt trội hơn VN-Index, là con số thấp nhất trong lịch sử.

Năm ngoái, chỉ số VN-Index tăng gần 41% nhưng lại là một bức tranh phân hóa sâu sắc. Chỉ số liên tục lập đỉnh lịch sử nhưng đà tăng của thị trường tập trung chủ yếu vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn trong rổ VN30, trong khi hơn 46% số cổ phiếu trên thị trường ghi nhận lợi nhuận âm. “Ngay cả cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt cũng trải qua các nhịp điều chỉnh kéo dài do tác động của lãi suất, yếu tố vĩ mô và sự dịch chuyển dòng tiền”, báo cáo của Fmarket, nền tảng phân phối quỹ mở, nhận định.

Các nhà quản lý quỹ cũng trải qua một năm không hề dễ dàng dù chỉ số tăng. Theo báo cáo của quỹ đầu tư PYN Elite Fund (Phần Lan), lợi nhuận năm 2025 là 17,4%, thấp hơn năm trước đó là gần 22%. Trong giai đoạn 2020-2021, ở thời kỳ “tiền rẻ”, suất sinh lợi của quỹ này lên đến 31-42%.

Trong thư gửi nhà đầu tư hồi cuối năm ngoái, ông Petri Deryng, nhà quản lý danh mục của PYN Elite Fund, nói rằng bên cạnh rủi ro tỷ giá, sự sụt giảm chủ yếu diễn ra từ tháng 9 khi thị trường không thuận lợi vì chỉ tập trung vào một số ít nhóm cổ phiếu tăng giá.

Thống kê của VinaCapital cho thấy nếu loại bỏ các cổ phiếu dẫn dắt đà tăng mạnh trong năm ngoái, chỉ số VN-Index chỉ tăng khoảng 14%, còn định giá chỉ còn khoảng 11 lần (thay vì 13).

“Giá cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp tốt có diễn biến kém hơn VN-Index trong năm qua. Bài toán “đầu tư chỉ số” này tương tự áp lực mà các nhà quản lý quỹ Mỹ phải đối mặt khi buộc phải nắm giữ nhóm cổ phiếu “Magnificent 7” nhằm tránh nguy cơ rút vốn từ nhà đầu tư”, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, bình luận.

Động lực “nội sinh” dẫn dắt thị trường

Theo ông Tuấn của Dragon Capital, dự kiến năm 2026, con số tăng trưởng cơ sở của thị trường sẽ mở rộng hơn, tức sẽ có số lượng cổ phiếu lớn hơn được định giá lại. “Điều này có nghĩa là thị trường có lẽ sẽ “dễ thở” hơn cho các nhà quản lý quỹ như chúng tôi, và cũng là một thị trường có khả năng kiếm được tiền”, ông Tuấn chia sẻ tại hội nghị nhà đầu tư của Dragon Capital diễn ra mới đây.

Cơ sở cho kỳ vọng này, theo ông Tuấn, đó là vì năm 2026 sẽ “rất ổn” dựa vào bốn trụ cột gồm phát triển kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ, dòng tiền và định giá doanh nghiệp.

Trong vòng một năm qua, nền kinh tế đang phục hồi rõ nét nhìn từ các chỉ báo trong nền “kinh tế thực”, chẳng hạn như sản lượng container qua cảng Cái Mép – Thị Vải tăng 17%, du lịch phục hồi mạnh, giao dịch thanh toán QR tăng 150%, niềm tin tiêu dùng cải thiện…

Những lo ngại về thuế quan Mỹ cũng dần trở thành câu chuyện quá khứ, trong khi ngân sách Nhà nước dự kiến vượt 134% dự toán và thặng dư gần 10 tỉ đô la, tạo dư địa lớn cho đầu tư công. Lạm phát duy trì ở mức thấp và kỳ vọng sẽ không tăng mạnh, trong khi lãi suất có xu hướng nhích lên nhưng nhiều khả năng sẽ ổn định cùng tỷ giá.

Kinh tế năm nay có thể tăng trưởng trên 9%, cung tiền tăng khoảng 12,5–13%. Còn trên thị trường chứng khoán, thanh khoản dự kiến tiếp tục cải thiện, làn sóng IPO sẽ mạnh hơn với nhiều doanh nghiệp chất lượng.

Trong bối cảnh này, chiến lược đầu tư theo Dragon Capital sẽ xoay quanh 2 trụ cột chính là tiêu dùng và hạ tầng, hai lĩnh vực hưởng lợi trực tiếp từ sự phục hồi sức mua nội địa và đẩy mạnh đầu tư công. Lợi nhuận doanh nghiệp dự kiến tăng trưởng khoảng 19%.

Còn nhóm VinaCapital dự báo tăng trưởng lợi nhuận của phần lớn các ngành được kỳ vọng khoảng 10–20% trong năm 2026, với một số ngành, nhóm doanh nghiệp vượt trội có thể đạt mức tăng trưởng gần 30%. Điều này nghĩa là vẫn có sự chọn lọc rất lớn giữa các nhóm ngành, với nhiều yếu tố đặc thù thị trường khác nhau.

Theo ông Kokalari, các yếu tố hỗ trợ cho chứng khoán gồm triển vọng được FTSE Russell nâng hạng trong năm nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp tiến hành IPO. Ngoài ra, các cải cách và biện pháp hỗ trợ của Chính phủ được kỳ vọng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động phát triển bất động sản, qua đó mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp bất động sản và ngân hàng, hai nhóm chiếm hơn một nửa tỷ trọng của VN-Index.

Dù vậy, về mặt rủi ro, đại diện VinaCapital nhấn mạnh thanh khoản thiếu hụt trong hệ thống ngân hàng là rủi ro lớn nhất đối với nền kinh tế và thị trường chứng khoán. Các rủi ro khác bao gồm khả năng xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm (dù đánh giá là xác suất thấp) hoặc tiêu dùng trong nước phục hồi chậm hơn kỳ vọng. “Điểm tích cực là Chính phủ có nhiều công cụ chính sách để ứng phó những vấn đề này”, ông Kokalari bình luận.

Còn theo ông Tuấn, về mặt vĩ mô từ năm 2025 Việt Nam ghi nhận thay đổi mô hình tăng trưởng. Thay vì dựa vào bên ngoài như trước (FDI, lao động, tích lũy vốn…), thì “động lực nội sinh” sẽ đóng vai trò dẫn dắt, hình thành các cụm liên kết ngành và tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi khung pháp lý phù hợp để khu vực tư nhân, nhà nước và FDI cùng phát triển, trong đó khu vực tư nhân là động lực quan trọng nhất.

Dũng Nguyễn