Khánh Hòa trong từng hương vị

Festival Biển Khánh Hòa năm 2026 không chỉ mang đến không gian lễ hội sôi động bên bờ biển Nha Trang mà còn mở ra hành trình khám phá những hương vị làm nên bản sắc của vùng đất vừa mở rộng không gian phát triển. Từ những món ăn dân dã của cư dân miền biển đến yến sào nổi tiếng, mỗi hương vị đều kể câu chuyện về văn hóa, con người và truyền thống, để ẩm thực trở thành một trải nghiệm níu chân du khách.

Những hương vị làm nên bản sắc

Mới hơn 18 giờ, khu vực công viên bờ biển đối điện đường Tuệ Tĩnh (phường Nha Trang) đã thơm lừng mùi khói bếp. Tiếng than hồng tí tách dưới những vỉ nem nướng hòa cùng tiếng bánh căn vừa chạm khuôn đất, tiếng dao thái chả cá lách cách và tiếng chuyện trò rộn ràng của thực khách tạo nên một nhịp điệu rất riêng của phố biển.

Các đầu bếp chế biến món ăn từ nguyên liệu đặc sản yến sào.

Một nhóm du khách Hàn Quốc chăm chú ghi hình đầu bếp thoăn thoắt cuốn nem. Gần đó, nhiều thực khách kiên nhẫn chờ tô bún cá nóng hổi, trong khi không ít du khách nước ngoài liên tục hỏi về nguyên liệu và câu chuyện phía sau từng món ăn. Điều họ tìm kiếm không chỉ là một hương vị mới mà còn là cách người Khánh Hòa kể chuyện văn hóa qua từng món ăn quen thuộc.

Chỉ trong một không gian không quá rộng, thực khách có thể đi qua gần như trọn vẹn bức tranh ẩm thực của tỉnh. Đó là hương vị biển của Nha Trang, Ninh Hòa, Cam Ranh; là bánh căn, cơm gà, cừu nướng cùng các sản phẩm từ nho, táo, tỏi của vùng đất phía nam; là những món ăn mang đậm dấu ấn văn hóa Chăm; là sản vật của khu vực miền núi phía tây... Mỗi vùng đất mang đến một nguyên liệu, một cách chế biến và một câu chuyện riêng, góp phần tạo nên diện mạo ẩm thực phong phú của Khánh Hòa hôm nay. “Tôi từng nhiều lần đến Nha Trang nghỉ dưỡng, nhưng đây là lần đầu dành gần cả buổi tối chỉ để khám phá ẩm thực. Đi một vòng lễ hội mà giống như đi qua nhiều vùng đất khác nhau của Khánh Hòa”, chị Đào Thị Lan - du khách đến từ tỉnh Lâm Đồng chia sẻ.

Nhắc đến Khánh Hòa, nhiều người nghĩ ngay đến nem nướng. Món ăn tưởng chừng quen thuộc ấy lại đòi hỏi sự chỉn chu từ khâu chọn thịt, quết nem đến nướng trên bếp than hồng. Nhưng điều làm nên thương hiệu của nem nướng Ninh Hòa không chỉ nằm ở phần thịt thơm mềm mà còn ở chén nước chấm được nấu theo bí quyết riêng của mỗi gia đình. Được chế biến từ gạo, nếp, gan heo và nhiều loại gia vị, nước chấm có độ sánh vừa phải, vị béo hài hòa và trở thành “linh hồn” của món ăn.

Năm 2023, Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam (VCCA) công bố Danh mục 121 món ẩm thực tiêu biểu Việt Nam giai đoạn I (2022 - 2023). Khánh Hòa có 3 món ăn được vinh danh, gồm: Nem nướng Ninh Hòa; bún lá cá dầm Ninh Hòa và gỏi cá mai Nha Trang. Đặc biệt, đầu năm 2024, nem nướng Ninh Hòa tiếp tục được Tổ chức Kỷ lục châu Á (Asia Book of Records) xác lập là 1 trong 10 món đặc sản đạt giá trị ẩm thực châu Á, góp phần quảng bá ẩm thực Khánh Hòa ra khu vực và quốc tế.

Nem nướng Ninh Hòa, món ăn được Tổ chức Kỷ lục châu Á (Asia Book of Records) xác lập trong Top 10 đặc sản đạt giá trị ẩm thực châu Á,

Một cuốn nem đúng vị là sự hòa quyện của bánh tráng, nem nướng, xoài xanh, dưa leo, hẹ và các loại rau sống. Tất cả kết nối với nhau qua chén nước chấm đậm đà đã làm nên danh tiếng của món ăn suốt nhiều thập niên. Từ những quán nhỏ ven Quốc lộ 1 đến các thương hiệu đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành phố, người làm nem vẫn kiên trì giữ cách chế biến truyền thống. Với nhiều du khách, ghé Khánh Hòa mà chưa thưởng thức một cuốn nem Ninh Hòa đúng vị thì chuyến đi dường như vẫn còn thiếu một mảnh ghép.

Bún cá Ninh Hòa lại chinh phục thực khách bằng nồi nước lèo trong ngần, ngọt thanh. Nước dùng được nấu từ cá bò kết hợp xương cá biển nên có vị ngọt tự nhiên, trong veo và gần như không còn mùi tanh. Đi cùng là bún lá với sợi tròn, trắng, mềm nhưng vẫn giữ độ dai, cá dầm, chả cá cùng rổ rau sống gồm: Xà lách, rau thơm, bắp chuối bào và giá. Chỉ cần thêm chút chanh hoặc xoài băm, tô bún đã đủ làm nổi bật vị thanh đặc trưng, mộc mạc mà khó quên.

Khác với sự nóng hổi của nem nướng hay bún cá, gỏi cá mai mang theo vị mát lành của biển cả. Cá mai được làm tái bằng chanh để giữ độ ngọt và săn chắc, cuốn cùng bánh tráng, chuối chát, khế, xoài xanh, rau thơm rồi chấm với nước sốt đậm đà từ nước mắm và đậu phộng rang. Không ít du khách ban đầu còn e ngại nhưng sau khi thưởng thức đều bất ngờ bởi vị ngọt tự nhiên, thanh nhẹ và gần như không còn mùi tanh. Chính sự tinh tế ấy đã giúp gỏi cá mai trở thành một trong những hương vị đặc trưng của biển Nha Trang.

Gỏi cá mai Nha Trang, một trong ba món ăn của Khánh Hòa được Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam vinh danh là “Ẩm thực tiêu biểu Việt Nam”.

Yến sào - tinh hoa từ biển, đảo

Nếu nem nướng, bún cá hay gỏi cá mai là những hương vị gần gũi của đời sống thường nhật thì yến sào lại đại diện cho một tầng giá trị khác của ẩm thực Khánh Hòa. Đây là tinh hoa ẩm thực kết tinh giá trị lịch sử, văn hóa và thương hiệu của cả một vùng đất.

Hơn bảy thế kỷ qua, nghề khai thác yến sào đảo thiên nhiên được gìn giữ bằng kinh nghiệm và lòng quả cảm của nhiều thế hệ cư dân vùng biển. Những giá trị ấy đã được ghi nhận khi Tri thức khai thác và chế biến yến sào Khánh Hòa cùng Lễ hội Yến sào Khánh Hòa được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2025, tỉnh Khánh Hòa tổ chức Lễ vinh danh Di sản văn hóa quốc gia Yến sào Khánh Hòa, tiếp tục khẳng định giá trị văn hóa và thương hiệu của nghề yến.

Du khách chọn mua các loại bánh truyền thống tại không gian ẩm thực Festival Biển Khánh Hòa 2026.

Trong không khí Festival Biển Khánh Hòa năm 2026, những giá trị ấy được lan tỏa qua Lễ hội ẩm thực Yến sào Khánh Hòa, sự kiện đã bước sang năm thứ 15 tổ chức. Đông đảo người dân và du khách đã chăm chú theo dõi các đầu bếp, nghệ nhân chế biến, trình bày những món ăn từ yến sào. Mỗi khi một tác phẩm hoàn thành, tiếng vỗ tay cùng những chiếc điện thoại ghi lại khoảnh khắc đẹp khiến không gian lễ hội càng thêm sôi động. Điểm nhấn của lễ hội là cuộc thi “Tinh hoa ẩm thực Yến sào Khánh Hòa 2026”, quy tụ 22 đội thi đến từ các khách sạn và khu nghỉ dưỡng 4-5 sao trên địa bàn tỉnh. Từ những món chưng truyền thống đến các sáng tạo kết hợp cùng tôm hùm, nấm truffle hay nông sản địa phương, mỗi món ăn đều cho thấy khả năng kết hợp hài hòa giữa giá trị dinh dưỡng, bản sắc truyền thống và tư duy ẩm thực hiện đại. Theo đầu bếp Lê Đình Thịnh, điều quan trọng nhất khi chế biến yến sào là giữ được hương vị thanh tự nhiên và giá trị dinh dưỡng vốn có, đồng thời tạo nên những trải nghiệm mới cho thực khách.

Sau mỗi mùa Festival Biển, du khách mang về không chỉ những hũ yến, hộp nem hay bánh tráng xoài... mà còn mang theo những câu chuyện về vùng đất xứ Trầm Hương. Khi ẩm thực trở thành một phần của di sản, lịch sử và văn hóa, đó không còn đơn thuần là trải nghiệm vị giác mà đã trở thành ký ức của điểm đến, là một lý do để du khách nhớ, yêu và muốn quay trở lại Khánh Hòa.

Ông NGUYỄN MINH HIẾU - nghệ nhân văn hóa ẩm thực Việt Nam, Giám đốc Hoàn Mỹ Resort: Xu hướng của du lịch hiện đại là để thực khách hiểu nhiều hơn về món ăn thay vì chỉ thưởng thức. Ẩm thực chỉ thực sự có sức sống khi gắn với văn hóa. Mỗi món ăn cần kể được câu chuyện về vùng nguyên liệu, con người và lịch sử của địa phương. Yến sào Khánh Hòa có đầy đủ những giá trị đó để trở thành một sản phẩm du lịch đặc sắc.

THANH XUÂN