Khắc phục 'thẻ vàng' IUU: Gia Lai phủ sóng nhật ký khai thác thủy sản điện tử

Ngư dân chủ động tìm hiểu nhật ký điện tử. (Ảnh: Đình Quân/TTXVN)

Không còn cảnh loay hoay với sổ sách trên sóng gió, nhiều ngư dân tại Gia Lai đã dần quen và sử dụng nhật ký khai thác thủy sản điện tử.

Sự chuyển đổi này không chỉ giúp chủ tàu, thuyền trưởng tiết kiệm thời gian, lưu trữ dữ liệu an toàn mà còn tạo ra sự thay đổi lớn trong tư duy sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững.

Cập cảng cá Quy Nhơn sau hải trình dài ngày, ông Ngô Thừa (chủ tàu cá BĐ 93462 TS) không còn phải tất bật với việc nộp nhật ký khai thác thủy sản bằng giấy như trước đây. Thay vào đó, mọi thủ tục xuất nhập cảng, khai báo sản lượng đều được ông thực hiện nhanh chóng ngay trên điện thoại thông minh.

Tại phòng điều hành Cảng cá Quy Nhơn, ông Thừa chỉ mất vài phút thao tác trên ứng dụng Nhật ký khai thác điện tử thuộc Phần mềm Hệ thống Hải trình Tàu thuyền để hoàn thiện hồ sơ.

Theo ông Thừa, trước đây việc ghi chép bằng sổ tay vừa mất thời gian, dễ sai sót, lại khó bảo quản trong điều kiện sóng gió, nhiều khi giấy tờ bị ướt phải viết lại như viết hồi ký. Nay sử dụng ứng dụng nhật ký điện tử, toàn bộ thông tin được cập nhật xuyên suốt hành trình, từ lúc xuất bến đến khi cập cảng, giúp quản lý chính xác hơn.

Ngư dân thao tác trên phần mềm nhật ký điện tử. (Ảnh: Đình Quân/TTXVN)

Cùng chung niềm vui đơn giản hóa thủ tục xuất nhập cảng, ông La Thành Sơn (chủ tàu cá BĐ 97062 TS) cho biết mình đã cài đặt và sử dụng Phần mềm Hệ thống Hải trình Tàu thuyền từ nhiều tháng trước. Dù hiện tại đã làm chủ được ứng dụng, ông Sơn cho biết hành trình chuyển đổi số của những "lão ngư" vốn quen với biển khơi hơn công nghệ không phải là điều dễ dàng.

Thời gian đầu, việc thao tác ứng dụng còn lóng ngóng, cộng thêm điều kiện kết nối mạng ngoài khơi đôi lúc bị hạn chế khiến ông không khỏi lo lắng. Tuy nhiên, khi đã quen tay, việc cập nhật dữ liệu vào nhật ký điện tử trở nên nhanh chóng và ổn định hơn rất nhiều.

"Việc ghi nhật ký khai thác thủy sản bằng giấy khi thực hiện trong điều kiện sóng to gió lớn gặp rất khó khăn. Trong khi đó, sử dụng nhật ký điện tử rất đơn giản mà hiệu quả. Mỗi lần thả lưới, chỉ cần bấm vào phần mềm, hệ thống sẽ tự động cập nhật thông tin về tọa độ, vị trí tàu, mình chỉ cần khai báo loại hải sản đánh bắt được và sản lượng. Khi tàu cá về bờ, Ban Quản lý cảng cá chỉ cần in thông tin từ hệ thống nhật ký điện tử ra là xong. Quy trình rất nhanh gọn, không còn cảnh xếp hàng chờ đợi khai báo, xác nhận nguồn gốc thủy sản như trước," ông Sơn phấn khởi cho biết.

Theo thống kê, đến cuối tháng 4, trên địa bàn Gia Lai có 3.257 tàu cá có chiều dài từ 12m trở lên đã áp dụng nhật ký điện tử. Hiện đơn vị cung cấp đang tiếp tục hướng dẫn ngư dân cài đặt và sử dụng Nhật ký khai thác điện tử thuộc Phần mềm Hệ thống Hải trình Tàu thuyền.

Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai tuyên truyền pháp luật cho ngư dân. (Ảnh: Đình Quân/TTXVN)

Ông Hoàng Lê Viết Thắng-Công ty cổ phần Viễn thông Năng lượng TComie (đơn vị cung ứng phần mềm) cho biết: Nhật ký khai thác điện tử thuộc Phần mềm Hệ thống Hải trình Tàu thuyền được đơn vị triển khai trên toàn địa bàn tỉnh Gia Lai từ cuối năm 2025. Tỷ lệ ngư dân cài đặt và sử dụng phần mềm tăng theo từng tháng cho thấy bà con thích ứng rất nhanh.

“Đơn vị bố trí nhân lực có mặt thường xuyên tại các cảng cá Quy Nhơn, Đề Gi, Tam Quan để hỗ trợ ngư dân cài đặt ứng dụng, hướng dẫn cách cập nhật và sử dụng Nhật ký khai thác thuộc phần mềm Hệ thống Hải trình Tàu thuyền. Mục tiêu phấn đấu 100% chủ tàu, thuyền trưởng sử dụng thành thạo phần mềm này,” ông Thắng cho biết thêm.

Không chỉ giúp ngư dân thuận tiện hơn trong quá trình đánh bắt trên biển, Nhật ký khai thác thuộc phần mềm Hệ thống Hải trình Tàu thuyền còn giúp các lực lượng chức năng thuận tiện hơn trong công tác quản lý, nhất là việc giám sát sản lượng, số lượng khai báo, vị trí đánh bắt. Đồng thời giúp minh bạch hóa số liệu, phục vụ cho công việc truy xuất nguồn gốc và chống khai thác IUU.

Ông Đào Xuân Thiện, Giám đốc Ban Quản lý các Cảng cá tỉnh Gia Lai cho biết, trước đây các cảng cá gặp không ít khó khăn về công tác xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản bởi với cách ghi nhật ký khai thác bằng tay, sản lượng có thể ghi chính xác, nhưng về tọa độ thì rất khó chuẩn, nhiều khi đánh bắt một nơi mà trong nhật ký ngư dân ghi một nẻo, khi đối chiếu với thiết bị giám sát hành trình thường lộ ra sai số rất lớn.

Hiện nay Ban quản lý các cảng yêu cầu ngư dân phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho tàu và sử dụng nhật ký khai thác điện tử. Nhờ đó, dữ liệu về từng chuyến biển của các tàu được gửi về hàng ngày để phục vụ giám sát, đồng thời rút ngắn thời gian làm thủ tục nhập cảng và chứng nhận nguồn gốc hải sản.

Kiểm tra thiết bị giám sát hành trình trước khi vươn khơi. (Ảnh: Đình Quân/TTXVN)

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, địa phương hiện có 5.570 tàu cá tham gia hoạt động khai thác thủy sản đã được cấp giấy phép khai thác thủy sản; trong đó, 3.158 tàu có chiều dài trên 15m thường xuyên hoạt động khai thác ở vùng khơi.

Để đồng hành và khuyến khích ngư dân tuân thủ các quy định về IUU, cuối năm 2025, Hội đồng Nhân dân tỉnh Gia Lai đã ban hành Nghị quyết số 28/2025/NQ-HĐND quy định hỗ trợ cước phí thuê bao nhằm duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình và nhật ký điện tử đối với tàu cá có chiều dài từ 12m trở lên. Qua đó, giúp người dân có thêm động lực chuyển từ quản lý hoạt động đánh bắt thủ công sang phương thức minh bạch, đúng luật và có trách nhiệm.

Ông Trần Quốc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho biết: Chính sách này hỗ trợ cước phí thuê bao thiết bị giám sát hành trình cho mỗi tàu 330.000 đồng/tháng đối với nhóm tàu dài trên 15m.

Ngoài ra, các tàu có chiều dài từ 12m trở lên sử dụng nhật ký khai thác điện tử cũng được hỗ trợ cước phí 200.000 đồng/tàu/tháng. Chính sách này rất thiết thực, khuyến khích các chủ tàu và ngư dân vượt qua rào cản về công nghệ để chuyển đổi từ phương thức ghi chép thủ công sang sử dụng các ứng dụng điện tử hiện đại, tiện lợi hơn.

Có thể thấy, việc phủ sóng nhật ký khai thác thủy sản điện tử không chỉ giải quyết những bất cập trong phương pháp ghi chép truyền thống mà còn là bước tiến quan trọng trong hành trình chuyển đổi số của ngành thủy sản địa phương. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại, sự nhạy bén của ngư dân cùng các chính sách hỗ trợ kịp thời từ chính quyền đang tạo ra đòn bẩy vững chắc.

Qua đó, góp phần minh bạch hóa dữ liệu, từng bước gỡ "thẻ vàng" IUU và hướng tới một nền nghề cá phát triển bền vững, hiện đại và có trách nhiệm trong tương lai./.

(TTXVN/Vietnam+)