Kết nối tri thức - Kiến tạo nhân tài - Bài 1: Mở cánh cửa hợp tác

Từ thực tiễn hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Khu hành chính đặc biệt Hong Kong (Trung Quốc), chùm 3 bài của TTXVN ghi nhận những nỗ lực kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, đồng thời gợi mở những kinh nghiệm tham khảo nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đại diện của 28 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự Trại hè Khoa học Hong Kong, trong đó có đại diện Việt Nam. Ảnh: Lê Anh/PV TTXVN tại Hong Kong, Trung Quốc

Bài 1: Mở cánh cửa hợp tác

Khi nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, giáo dục đang trở thành một trong những lĩnh vực hợp tác có nhiều dư địa giữa Việt Nam và Khu hành chính đặc biệt Hong Kong (Trung Quốc). Không chỉ dừng lại ở các chương trình trao đổi sinh viên hay học bổng, sự kết nối giữa hai bên đang từng bước mở rộng từ cấp quản lý nhà nước, cơ quan đại diện ngoại giao đến các cơ sở đào tạo, đặt nền móng cho một hệ sinh thái hợp tác lâu dài trong đào tạo và phát triển nhân tài.

Trong những năm gần đây, cùng với đà phát triển của quan hệ kinh tế và giao lưu nhân dân, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Thay vì những hoạt động riêng lẻ, hai bên đang hướng tới cơ chế hợp tác bài bản hơn, gắn đào tạo với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo của mỗi bên.

Một dấu mốc quan trọng là chuyến công tác của đoàn Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cùng đại diện 17 trường đại học tham dự Hội nghị - Triển lãm Giáo dục châu Á - Thái Bình Dương (APAIE 2026) tổ chức tại Hong Kong tháng 2/2026. Tại đây, hàng loạt cuộc tiếp xúc giữa các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục đã mở ra những hướng hợp tác cụ thể về trao đổi sinh viên, liên kết đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Theo bà Lê Đức Hạnh, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Hong Kong, ở cấp chính phủ, hai bên duy trì trao đổi thường xuyên nhằm thúc đẩy hợp tác giáo dục và đào tạo. Trong khuôn khổ APAIE 2026, lãnh đạo Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam) đã có các cuộc làm việc với Cục Giáo dục Hong Kong, qua đó định hình nhiều hướng hợp tác mới trong thời gian tới.

Ở cấp cơ sở đào tạo, vai trò kết nối của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Hong Kong ngày càng rõ nét. Bà Lê Đức Hạnh cho biết cơ quan đại diện đã tích cực thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học hai bên, trong đó có việc kết nối City University of Hong Kong với Đại học Ngoại thương và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Đồng thời, nhiều trường đại học hàng đầu của Hong Kong như Đại học Hong Kong (HKU), Đại học Trung Văn Hong Kong (CUHK), Hong Kong Baptist University... cũng được hỗ trợ tiếp cận học sinh Việt Nam thông qua các chuyến làm việc tại các trường trung học phổ thông. Ở chiều ngược lại, học sinh, sinh viên và giảng viên Việt Nam cũng được tạo điều kiện tham gia nhiều chương trình đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp tại Hong Kong.

Để đồng hành cùng sinh viên, Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Hong Kong đã liên tục phối hợp với các định chế tài chính và hiệp hội công nghiệp lớn như Bank of China (Hong Kong), Liên đoàn Công nghiệp Hong Kong (FHKI), Hội đồng Năng suất Hong Kong (HKPC) để tổ chức các hội thảo việc làm quy mô lớn vào các năm 2023, 2025 và gần nhất là ngày 20/3/2026 nhằm giới thiệu cơ hội nghề nghiệp trực tiếp cho sinh viên.

Một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy hợp tác là việc Hong Kong khơi thông chính sách thị thực đối với sinh viên Việt Nam từ năm 2021. Cùng với đó, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam đã chủ động làm việc với các trường đại học hàng đầu của Hong Kong để xây dựng các chương trình học bổng theo hình thức hiệu trưởng đề cử, trước mắt dành cho học sinh các trường THPT chuyên và trường có chất lượng đào tạo cao tại Việt Nam, sau đó mở rộng phạm vi tiếp cận.

Những bước đi này nhanh chóng mang lại kết quả. Nếu như năm 2021, số sinh viên Việt Nam học tập tại Hong Kong còn chưa tới 10 người thì đến nay con số này đã vượt 300. Tổng giá trị học bổng các trường đại học Hong Kong dành cho sinh viên Việt Nam hiện đạt khoảng 1,9 triệu USD mỗi năm. Theo bà Lê Đức Hạnh, chất lượng chuyên môn của sinh viên Việt Nam được các cơ sở đào tạo tại Hong Kong đánh giá rất cao, tạo tiền đề để mở rộng hơn nữa quy mô hợp tác trong thời gian tới.

Đánh giá về xu hướng này, Giáo sư Chi Kin (Bennett) Yim, Giám đốc tuyển sinh và trao đổi sinh viên quốc tế của Đại học Hong Kong (HKU), cho rằng hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong đang phát triển theo hướng rất tích cực. Theo ông, ngày càng nhiều học sinh, sinh viên và phụ huynh Việt Nam coi Hong Kong là điểm đến hấp dẫn nhờ chất lượng đào tạo, môi trường học thuật quốc tế và những cơ hội hợp tác nghiên cứu đang ngày càng mở rộng. Đáng chú ý, sự hợp tác không chỉ diễn ra ở cấp độ sinh viên mà đang từng bước mở rộng sang đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu, tạo nền tảng cho những chương trình hợp tác lâu dài giữa các cơ sở giáo dục hai bên.

Tiến sỹ Nguyễn Thị Khánh (ngoài cùng, bên phải), nghiên cứu sinh sau Tiến sỹ tại Đại học Trung Văn Hong Kong, tham gia Diễn đàn Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu tại Hà Nội. Ảnh: TTXVN phát

Phân tích về tính bổ trợ giữa hai nền giáo dục, Thạc sĩ Vũ Hải Trường (Đại học HKU) cho rằng Hong Kong có thế mạnh về nghiên cứu hàn lâm, trong khi Việt Nam nổi bật về năng lực sản xuất. Sự kết nối giữa các cơ sở giáo dục hai bên sẽ góp phần hoàn thiện chuỗi liên kết từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn. Theo ông, các trường đại học và THPT của Việt Nam đang dần coi Hong Kong là điểm đến hợp tác và học tập tiềm năng. Việc đại diện Cục Hợp tác quốc tế cùng nhiều trường đại học Việt Nam đối thoại trực tiếp với các cơ sở giáo dục Hong Kong tại APAIE 2026 là tín hiệu mở ra làn sóng hợp tác mới, khi ngày càng nhiều cơ sở giáo dục Việt Nam chủ động tìm kiếm cơ hội tại Hong Kong thay vì chỉ tập trung vào các thị trường truyền thống.

Có thể thấy, sau những bước đi ban đầu về chính sách, kết nối và học bổng, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong đang dần hình thành một nền tảng ổn định, với sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, cơ quan đại diện ngoại giao và các cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả là quá trình hợp tác hiện nay không còn bắt đầu từ cánh cổng đại học. Các trường đại học hàng đầu của Hong Kong đang chủ động tìm kiếm, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài Việt Nam ngay từ bậc phổ thông, mở ra một giai đoạn hợp tác sâu hơn trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, khi các trường đại học Hong Kong chủ động "đến Việt Nam" để xây dựng hệ sinh thái phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài từ rất sớm.

Bài 2:  Thiết lập hệ sinh thái giáo dục

Lê Anh - Thành Nam (Phóng viên TTXVN tại Hong Kong, Trung Quốc)