Iran mất dần các tuyến giao thương, kinh tế chịu sức ép bủa vây

Iran đang đối mặt sức ép ngày càng lớn khi các tuyến giao thương đường bộ với những nước láng giềng bị siết chặt, trong bối cảnh vận tải biển và hàng không đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ các biện pháp phong tỏa và trừng phạt của Mỹ.

Ngày 21/10, Iraq đóng cửa khẩu Sheeb, tuyến kết nối các tỉnh sản xuất dầu lớn của nước này với Iran, với lý do tăng cường kiểm soát buôn lậu.

Cuối tuần trước, Pakistan cũng chặn xe tải từ Iran tại 2 cửa khẩu Gabd và Taftan, viện dẫn yêu cầu an ninh.

Động thái diễn ra sau khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đang phối hợp với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ nhằm cắt đứt các tuyến vận tải đường bộ của Iran.

Mỹ đồng thời xem xét đưa các đơn vị cung cấp kho bãi và trung tâm phân phối vào danh sách trừng phạt để ngăn hàng hóa lưu chuyển qua biên giới Iran.

Pakistan khẳng định tuân thủ các chế độ trừng phạt theo pháp luật trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, các hạn chế mới khiến nhiều xe tải mắc kẹt tại cửa khẩu, trong khi hàng nông sản bị hư hỏng và hơn 4.500 tấn khí gas đóng bình bị giữ lại ở phía Iran, theo truyền thông nhà nước nước này.

Tại biên giới Thổ Nhĩ Kỳ, cửa khẩu Bazargan vẫn hoạt động nhưng năng lực thông quan bị hạn chế đáng kể. Truyền thông Iran cho biết xe tải có thời điểm phải chờ tới 20 ngày.

Trong khi cửa khẩu có khả năng tiếp nhận 1.000 xe tải Iran mỗi ngày, số phương tiện thực tế được phép đi qua chỉ khoảng 200-300 chiếc.

Thổ Nhĩ Kỳ là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Iran, với kim ngạch song phương chính thức và phi chính thức ước tính 23-30 tỷ USD.

Tình trạng ùn tắc vì vậy đe dọa một tuyến vận tải thay thế quan trọng trong bối cảnh các tuyến hàng hải bị hạn chế.

Miad Maleki, cựu quan chức phụ trách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ, nhận định việc phong tỏa cảng biển buộc Iran chuyển một phần giao thương sang các tuyến đường bộ hạn chế và tốn kém hơn.

Các cửa khẩu bị đóng có thể làm tăng chi phí vận chuyển, kéo dài thời gian nhập nguyên liệu và hàng thiết yếu, gây sức ép lên sản xuất và nguồn thu thuế.

Trong khi đó, hoạt động xuất khẩu sang Pakistan còn gặp trở ngại do các lệnh trừng phạt ngân hàng.

Đại diện Phòng Thương mại Tehran cho biết các nhà nhập khẩu Pakistan được yêu cầu đăng ký tài khoản phục vụ giao dịch với Iran, nhưng việc này gặp khó khăn vì những hạn chế đối với hệ thống tài chính Tehran.

Sức ép kinh tế đang thể hiện rõ trong đời sống người dân. Theo số liệu được bài báo dẫn từ cơ quan thống kê Iran, sức mua của các hộ gia đình giảm 90% trong năm qua, trong khi giá thực phẩm tăng 128%. Ngày 22/10, đồng rial giảm xuống mức kỷ lục 2,74 triệu rial đổi 1 USD.

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei thừa nhận phong tỏa kéo dài sẽ gây tổn thất cho các gia đình, đầu tư và hoạt động của nhiều ngành kinh tế.

Tuy nhiên, ông cho rằng khó khăn kinh tế không đồng nghĩa Tehran thất bại về chiến lược và bác bỏ quan điểm rằng sức ép sẽ buộc Iran chấp nhận các yêu cầu của Washington.

Việt Hùng