Iran lần đầu bàn với Oman về tương lai eo biển Hormuz sau thỏa thuận với Mỹ

Trong tuyên bố ngày 29/6, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi cho biết trong chuyến thăm Muscat, ông đã có cuộc gặp với Đại sứ đặc trách Bộ Ngoại giao Oman Abdulaziz Al-Hinai.

Hai bên đồng thời tổ chức phiên họp đầu tiên của ủy ban chung về eo biển Hormuz nhằm trao đổi các vấn đề liên quan đến tuyến hàng hải này và định hướng phối hợp trong thời gian tới.

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển chiến lược kết nối Vùng Vịnh với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển mỗi ngày.

Đây được xem là một trong những huyết mạch năng lượng quan trọng nhất thế giới và gần như chưa có tuyến thay thế tương đương nếu hoạt động hàng hải bị gián đoạn.

Sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hôm 28/2, Tehran đã đáp trả bằng việc đóng cửa eo biển Hormuz, gây tác động lớn đến thị trường năng lượng, hoạt động thương mại quốc tế cũng như chính nền kinh tế Iran.

Theo bản ghi nhớ chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran, Tehran sẽ phối hợp với Oman xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp các dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời tham vấn các quốc gia ven Vùng Vịnh.

Văn kiện cũng quy định các tàu thuyền được miễn phí qua lại eo biển trong 60 ngày kể từ thời điểm ký kết.

Dù vậy, căng thẳng trên thực địa vẫn chưa hạ nhiệt. Rạng sáng 28/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố đã tiến hành không kích 10 mục tiêu quân sự của Iran với lý do đáp trả các hành động mà Washington cho là đe dọa hoạt động vận tải thương mại.

Iran sau đó tuyên bố tập kích trả đũa các căn cứ của Mỹ tại Kuwait và Bahrain, động thái bị cả hai quốc gia này lên án.

Tehran tiếp tục khẳng định các tàu thương mại phải lưu thông trong hành lang hàng hải nằm sát bờ biển Iran, dù nhiều tàu trong thời gian qua lựa chọn di chuyển dọc theo phía bờ biển Oman.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo mọi nỗ lực thiết lập cơ chế quản lý khác với những gì Tehran đang thực hiện chỉ khiến việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz bị trì hoãn và làm gia tăng căng thẳng.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết đang tăng cường kiểm soát giao thông trên eo biển và sẽ xử lý nghiêm các tàu vi phạm quy định.

Trong khi đó, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, ông Mohammad Mokhber, tuyên bố chừng nào Tehran còn kiểm soát Hormuz thì "tham vọng bá quyền của Washington tại khu vực sẽ không thể thành hiện thực".

Cũng trong ngày 29/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian thông báo Tehran và Qatar đã đạt thỏa thuận giải phóng 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa tại Qatar. Theo ông, các thủ tục để thu hồi phần tài sản còn lại vẫn đang được tiếp tục.

Các nguồn tin cho biết Mỹ và Qatar đang phối hợp xây dựng cơ chế để Iran sử dụng khoản tiền này cho các mục đích nhân đạo.

Tuy nhiên, Washington và Doha hiện chưa xác nhận việc giải ngân, trong khi tiến trình đàm phán vẫn đối mặt nhiều bất đồng liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, cơ chế bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và cách thức sử dụng số tài sản được giải phóng.

Việt Hùng