Iran gửi thông điệp gì qua lễ tang quy mô lớn dành cho cố Đại giáo chủ Ali Khamenei?

Hệ thống làm mát được lắp đặt tại sân của nhà thờ Hồi giáo Imam Khomeini Mosalla để giúp người đưa tang chống chọi với thời tiết nắng nóng. Ảnh: Anadolu

Theo truyền thông Mỹ, Iran tổ chức lễ tang trọng thể cho ông Khamenei với nhiều nghi thức mang đậm biểu tượng tôn giáo, trùng với dịp kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ.

Giới chức Iran đã triển khai một trong những chiến dịch hậu cần lớn nhất trong lịch sử nước này, huy động công chức, các trường đại học, công đoàn, lực lượng cứu hỏa, binh sĩ, nhân viên cứu trợ và cả các đoàn đưa tang tôn giáo để tổ chức lễ tang. Iran điều phối hàng triệu người hành hương dự kiến sẽ đến các thành phố và địa điểm linh thiêng tại Iran và Iraq để tiễn biệt vị đại giáo chủ. Giới chức Iraq, quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo dòng Shiite, cũng dự kiến có hàng triệu người tới viếng.

Trong hơn 10 ngày qua, truyền thông Iran gần như chỉ tập trung đưa tin chuẩn bị cho sự kiện này. Các ca khúc tưởng niệm và phim tài liệu về cuộc đời ông Khamenei đã thay thế những tin tức về đàm phán với Mỹ vốn trước đó chiếm các trang nhất. Quy mô của lễ tang nhằm gửi đi thông điệp tới thế giới và các đối thủ của Iran rằng chính quyền Iran không chỉ vượt qua cuộc chiến mang tính sống còn mà còn sẽ đưa hình ảnh vị lãnh đạo thiệt mạng trở thành biểu tượng cho sự kiên cường của đất nước.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trong thông điệp được truyền thông nhà nước đăng ngày 2/7: “Chúng ta phải đứng lên và cất tiếng nói về máu của dân tộc với thế giới để thế giới biết rằng dân tộc Iran danh dự và cao quý sẽ không im lặng trước áp bức... và sẽ không quên máu của Imam Khamenei”. Ông gọi đây là sự kiện sử thi, sẽ cho thế giới thấy tinh thần vĩ đại của dân tộc.

Biểu tượng chính trị và tôn giáo

Một trong những điểm đáng chú ý của lễ tang là ý nghĩa biểu tượng của các mốc thời gian được lựa chọn. Thi hài ông Khamenei sẽ được quàn vào đúng dịp kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ, trong khi một ngày quan trọng khác của lễ tang trùng với dịp tưởng niệm một nhân vật lịch sử quan trọng của Hồi giáo dòng Shiite.

Toàn bộ lễ tang diễn ra trong tháng Muharram theo lịch Hồi giáo, khoảng thời gian gắn liền với sự tưởng niệm, phản bội và tử vì đạo trong Hồi giáo dòng Shiite, đặc biệt là sự kiện Imam Hussein tử vì đạo vào thế kỷ thứ 7. Ông Khamenei luôn khẳng định dòng dõi của mình bắt nguồn từ Imam Hussein.

Lễ tang của ông Khamenei được tổ chức thành cuộc diễu hành chiến thắng qua ba thành phố của Iran và hai địa điểm linh thiêng tại Iraq, nhằm chứng minh với những người ủng hộ rằng ngay cả khi đã qua đời, ông vẫn không thất bại.

Các chuyên gia nhận định rằng vụ sát hại ông Khamenei đã khiến ông trở nên có sức ảnh hưởng về mặt biểu tượng sau khi qua đời hơn rất nhiều so với khi còn sống. Hiện ông được xây dựng hình ảnh là nhà lãnh đạo tôn giáo tử vì đạo, tương tự các vị thánh được tôn kính trong Hồi giáo dòng Shiite.

Sự kiện quy mô lớn

Trước đây, Iran mới chỉ tổ chức hai lễ tang có quy mô tương tự, gồm lễ tang người sáng lập nước Cộng hòa Hồi giáo Iran Ayatollah Ruhollah Khomeini năm 1989 và lễ tang Tư lệnh Lực lượng Quds Qassem Soleimani năm 2020.

Việc bảo vệ thi hài ông Khamenei, điều phối hàng triệu người đưa tang, đón tiếp các đoàn đại biểu quốc tế và tổ chức hàng loạt hoạt động tại năm thành phố thuộc hai quốc gia là nhiệm vụ rất lớn. Điều này đòi hỏi một chiến dịch an ninh chưa từng có đối với Iran.

Sự kiện đầu tiên sẽ diễn ra lúc 6h sáng 4/7 (giờ địa phương), khi thi hài ông Khamenei được đặt trên bục cao bên trong khu phức hợp Nhà thờ Hồi giáo Imam Khomeini Mosalla tại Tehran. Lực lượng cứu hỏa đã lắp đặt hơn 6.000 hệ thống phun nước trên cao để làm mát cho đám đông dưới thời tiết nắng nóng của tháng 7.

Các sân bay quốc tế và nội địa tại Tehran sẽ đóng cửa trong thời gian diễn ra lễ tang. Nhiều địa phương được nghỉ lễ. Tehran sẽ triển khai chiến dịch điều tiết giao thông lớn nhất lịch sử, cấm phương tiện cá nhân lưu thông gần tuyến đưa tang và mở hơn 700 bãi đỗ xe để phục vụ hàng triệu người đổ về cùng lúc.

Theo truyền thông Iran, lực lượng Basij sẽ nướng 50 triệu ổ bánh mì để phục vụ người đưa tang và triển khai 16 lò bánh mì lưu động tại thủ đô.

Theo Hội Trăng lưỡi liềm Đỏ Iran, Tehran và nhiều thành phố lớn khác đã hoàn tất công tác chuẩn bị. Giới chức huy động 2.500 xe cứu thương, 21 trực thăng, 100 thiết bị bay không người lái và hàng nghìn nhân viên cứu hộ. Hơn hai chục bệnh viện, 500.000 lít dịch truyền và 20.000 phòng học cũng được chuẩn bị để phục vụ người dân.

Chính phủ Iran phát động chiến dịch trên toàn quốc kêu gọi người dân mở cửa nhà để đón những người đưa tang đến Tehran, Mashhad và Qom, đồng thời chuẩn bị các nhà thờ Hồi giáo, nhà thi đấu, công viên và trung tâm văn hóa làm nơi lưu trú.

Thể hiện sức mạnh

Đến ngày thứ ba, đoàn đưa tang dự kiến di chuyển từ phía Đông sang phía Tây Tehran. Sau đó, thi hài ông Khamenei sẽ được đưa tới thành phố linh thiêng Qom rồi chuyển bằng máy bay tới Najaf và Karbala của Iraq.

Cuối cùng, thi hài sẽ được đưa về an táng tại đền Imam Reza ở Mashhad, quê hương của ông Khamenei.

Việc đưa thi hài cựu Đại giáo chủ sang Iraq được xem là biểu tượng cho hình ảnh mà Cộng hòa Hồi giáo Iran muốn xây dựng về một cuộc cách mạng vượt qua mọi biên giới, thông điệp mà Tehran muốn tiếp tục nhấn mạnh sau nhiều năm mở rộng ảnh hưởng trong khu vực.

Một chuyên gia nhận định: “Ảnh hưởng tôn giáo của ông Khamenei lan sang Iraq, Pakistan, Bahrain và nhiều cộng đồng Shiite khác. Vì vậy, các lễ rước tại Najaf và Karbala mang ý nghĩa rất lớn. Điều đó tạo cảm giác đây không chỉ là quốc tang của Iran mà còn là một sự kiện mang tính xuyên quốc gia”.

Giới chức Iran ước tính sẽ có từ 4 triệu đến 15 triệu người tham dự, qua đó có thể trở thành lễ tang lớn nhất trong lịch sử hiện đại. Chính quyền cũng cho biết 14.000 nhà báo, trong đó có 900 phóng viên nước ngoài, sẽ đưa tin về sự kiện.

Trong tuần qua, truyền thông nhà nước Iran liên tục công bố danh sách các lãnh đạo nước ngoài dự kiến tham dự. Trong số đó có Tổng thống Gruzia Mikheil Kavelashvili, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev. Giới chức Iran cho biết sẽ có tám nguyên thủ quốc gia và 12 chủ tịch quốc hội tham dự, trong khi các quan chức phương Tây không được mời.

Phó Tổng thống Iran mô tả đây là một trong những sự kiện quan trọng nhất của thế kỷ, còn Bộ trưởng Nội vụ cho biết mục tiêu là tổ chức lễ tiễn biệt lớn nhất trong lịch sử Iran. Một chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ali Akbar Pourjamshidian, người phụ trách ban tổ chức, cho biết lễ tang nhằm thể hiện sức mạnh của Cộng hòa Hồi giáo Iran trước cộng đồng quốc tế.

Sự xuất hiện của ông Mojtaba Khamenei

Một trong những câu hỏi lớn nhất là liệu Đại giáo chủ mới Mojtaba Khamenei, con trai của cố Đại giáo chủ, có xuất hiện tại lễ tang dành cho cha, mẹ và vợ của mình hay không. Cả ba đều thiệt mạng trong cùng cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Bị thương trong cuộc tấn công đó, ông Mojtaba Khamenei không xuất hiện công khai kể từ khi chiến sự nổ ra cuối tháng 2, chỉ liên lạc với những người ủng hộ thông qua các tuyên bố bằng văn bản. Giới chức Iran khẳng định ông đã hồi phục hoàn toàn và đang chỉ đạo các cuộc đàm phán giữa Tehran với Washington.

Khi được hỏi trong tuần này liệu ông Mojtaba có tham dự lễ tang hay không, ban tổ chức chỉ trả lời rằng: “Vấn đề này không thuộc thẩm quyền của chúng tôi. Quyết định hoàn toàn thuộc Văn phòng Đại giáo chủ”.

Nếu xuất hiện, đây sẽ là lần đầu tiên ông Mojtaba ra mắt công chúng trên cương vị Đại giáo chủ mới và góp phần củng cố tính chính danh. Ngược lại, nếu tiếp tục vắng mặt, nhiều khả năng chính quyền Iran sẽ giải thích đây là biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm an ninh.

Quân đội Iran đã cảnh báo không được có bất kỳ tính toán sai lầm nào trong thời gian diễn ra lễ tang. Ngày 1/7, Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố nước này sẽ đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ trước bất kỳ mối đe dọa nào nhằm vào ban lãnh đạo Iran, sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel nói rằng ông Mojtaba Khamenei đã “bị đưa vào danh sách mục tiêu phải tiêu diệt”.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc