Iran bất ngờ dọa đi nước cờ 'nhân dân tệ' tại eo biển Hormuz

Thị trường năng lượng toàn cầu đang rúng động trước một cơn địa chấn xuất phát từ tuyến hàng hải huyết mạch nhất hành tinh. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy giá dầu thô vọt lên mức đỉnh cao nhất kể từ tháng 7 năm 2022, gieo rắc nỗi hoảng loạn cho nền kinh tế thế giới.

Iran đang dọa nạt làm suy yếu đồng USD thông qua đòn bẩy với nhân dân tệ

Giữa tâm điểm của sự ách tắc, CNN dẫn lời một quan chức cao cấp Iran cho biết Tehran chuẩn bị tung ra một bước đi địa chính trị táo bạo: xem xét mở đường cho các tàu chở dầu lưu thông với điều kiện hàng hóa phải được giao dịch bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Động thái này trực tiếp thách thức hệ thống thanh toán bằng đô la Mỹ, châm ngòi cho một vòng xoáy leo thang quân sự khốc liệt khi Washington quyết định đáp trả bằng các đợt oanh tạc dữ dội vào các cơ sở quân sự trên đảo Kharg.

Chiến lược "nhân dân tệ hóa" và cú sốc nguồn cung năng lượng

Sự ách tắc tại eo biển Hormuz đang phơi bày lỗ hổng lớn của chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi một nút thắt địa lý có thể định đoạt số phận của hàng chục nền kinh tế. Giới chức cấp cao Iran vừa tiết lộ một toan tính chiến lược đầy tham vọng: Tehran sẵn sàng cấp phép di chuyển cho một số tàu chở dầu nhất định qua eo biển Hormuz, với điều kiện tiên quyết là các giao dịch mua bán dầu thô trên những chuyến tàu này phải được thanh toán hoàn toàn bằng đồng nhân dân tệ. Bước đi này mang tính chất định hình lại trật tự tài chính năng lượng toàn cầu.

Kể từ những năm 1970, đồng đôla Mỹ đã duy trì vị thế độc tôn trong các giao dịch dầu mỏ quốc tế, mang lại cho Washington một thứ quyền lực tài chính vô song. Việc Iran ép buộc thanh toán bằng nhân dân tệ là một đòn đánh trực diện vào hệ thống petrodollar. Bằng cách sử dụng đồng tiền của Trung Quốc, Tehran tạo ra một van xả áp lực cho nền kinh tế nội địa đang chịu nhiều tổn thương do các lệnh cấm vận, đồng thời củng cố mối quan hệ chiến lược sâu rộng với Bắc Kinh. Quyết định này đóng vai trò như một chất xúc tác cực kỳ mạnh mẽ nhằm thúc đẩy xu hướng phi đôla hóa, khuyến khích các quốc gia khác tìm kiếm giải pháp thay thế để né tránh sự giám sát của hệ thống tài chính phương Tây.

Sự kìm kẹp tại eo biển Hormuz lập tức tạo ra một cú sốc nguồn cung tồi tệ. Kết thúc phiên giao dịch ngày thứ Sáu, giá dầu toàn cầu đã chốt ở mức cao kỷ lục. Nỗi lo sợ về một sự đứt gãy hoàn toàn dòng chảy năng lượng lan rộng khắp các trung tâm tài chính lớn từ New York, London đến Tokyo. Các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ khổng lồ đang phải khẩn cấp lên kế hoạch mở kho dự trữ dầu mỏ chiến lược quốc gia. Động thái bơm dầu từ kho dự trữ là một nỗ lực tuyệt vọng nhằm xoa dịu cơn khát của thị trường, kìm hãm đà tăng giá phi mã đang đe dọa thổi bùng ngọn lửa lạm phát toàn cầu.

Tuy nhiên, giới phân tích năng lượng cảnh báo rằng kho dự trữ chiến lược sẽ cạn kiệt rất nhanh. Nếu tuyến đường biển có chiều rộng khúc hẹp nhất chỉ hơn 30 kilomet này tiếp tục bị bóp nghẹt, các nền kinh tế công nghiệp sẽ rơi vào trạng thái suy thoái do chi phí sản xuất và vận tải tăng vượt mức chịu đựng, minh chứng cho sự mong manh tột độ của an ninh năng lượng toàn cầu trước các rủi ro địa chính trị.

Mỹ dọa đánh đảo Kharg theo kế "rút củi đáy nồi"?

Đứng trước nguy cơ mất kiểm soát hệ thống thanh toán toàn cầu và sự đe dọa đối với an ninh năng lượng của các đồng minh, Washington đã đưa ra những phản ứng quân sự cực kỳ cứng rắn. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rõ ràng về việc lực lượng Hải quân Mỹ sẽ sớm tiến hành các chiến dịch hộ tống trực tiếp cho tàu chở dầu khi đi qua vùng biển nguy hiểm này. Lời tuyên bố này đi kèm với một động thái phô diễn sức mạnh quy mô lớn: Lầu Năm Góc đang khẩn cấp điều động một Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến (MEU) tiến thẳng tới khu vực Trung Đông.

Đảo Kharg có vị trí chiến lược quan trọng trong ngành dầu mỏ Iran

Đây là một lực lượng phản ứng nhanh tinh nhuệ, bao gồm khoảng 2.500 binh sĩ Thủy quân lục chiến và thủy thủ đoàn. Một đơn vị MEU tiêu chuẩn thường được trang bị các tàu đổ bộ tấn công khổng lồ, mang theo phi đội máy bay chiến đấu tàng hình F-35B, trực thăng vận tải và các phương tiện tác chiến mặt nước. Sự hiện diện của lực lượng này tạo ra một sức ép quân sự khổng lồ, sẵn sàng thực hiện các chiến dịch đổ bộ chớp nhoáng, giải cứu con tin hoặc thiết lập hành lang an toàn bảo vệ các đội tàu thương mại khổng lồ di chuyển qua eo biển.

Song song với việc điều quân, quân đội Mỹ đã thực hiện các đòn giáng trả khốc liệt nhắm thẳng vào trái tim của ngành công nghiệp dầu mỏ Iran: đảo Kharg. Dải đất nhỏ bé chỉ trải dài vỏn vẹn năm dặm giữa Vịnh Ba Tư này lại là một yết hầu kinh tế mang tính sống còn. Đảo Kharg sở hữu các bến cảng nước sâu khổng lồ, là nơi xử lý, lưu trữ và bơm lên các siêu tàu chở dầu khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của toàn bộ đất nước Iran.

Các quan chức quân sự Mỹ xác nhận lực lượng vũ trang của họ đã tiến hành các đợt không kích quy mô lớn, trút hỏa lực xuống hàng loạt mục tiêu quân sự được chọn lọc kỹ lưỡng trên đảo. Trọng tâm của chiến dịch oanh tạc nhắm vào các cơ sở lưu trữ thủy lôi hải quân, các hầm ngầm chứa tên lửa diệt hạm và nhiều hạ tầng liên lạc, radar khác. Việc phá hủy kho thủy lôi mang ý nghĩa chiến thuật nhằm tước đoạt khả năng rải mìn phong tỏa eo biển của hải quân Iran. Tổng thống Donald Trump đã đưa ra một lời đe dọa không khoan nhượng: nếu Tehran tiếp tục cản trở tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz, quân đội Mỹ sẽ leo thang tấn công, mục tiêu tiếp theo sẽ là san phẳng hoàn toàn cơ sở hạ tầng khai thác, chế xuất và trạm bơm dầu thô trên hòn đảo huyết mạch này.

Lời cảnh báo đồng quy ư tận từ Tehran

Những đòn không kích tàn khốc của Washington đã vấp phải phản ứng giận dữ và quyết liệt từ phía Tehran, đẩy khu vực Vùng Vịnh đến miệng hố của một cuộc chiến tranh toàn diện. Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Baqer Qalibaf, đã phát đi một thông điệp cảnh báo đanh thép mang tính định đoạt. Ông tuyên bố chính quyền Tehran sẽ rũ bỏ mọi sự kiềm chế, sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí chiến lược để đáp trả bất kỳ hành vi xâm phạm nào từ phía Mỹ nhằm vào lãnh thổ và các hòn đảo thuộc chủ quyền của quốc gia này.

Lời răn đe này ám chỉ việc Iran có thể kích hoạt chiến thuật chiến tranh phi đối xứng. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo có khả năng huy động hàng trăm xuồng cao tốc vũ trang, các bầy đàn máy bay không người lái cảm tử và mạng lưới tên lửa chống hạm giấu trong các hang động dọc bờ biển để tấn công dồn dập vào các tàu chiến Mỹ và tàu chở dầu của phương Tây. Sự đối đầu trực diện giữa hai cường quốc quân sự tạo ra một bầu không khí nghẹt thở, nơi một tính toán sai lầm nhỏ nhất cũng có thể châm ngòi cho một thảm họa tàn khốc.

Iran dọa sẽ đáp trả tương xứng

Giới chuyên gia quân sự và phân tích địa chính trị toàn cầu đang bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trước những diễn biến leo thang nhanh chóng này. Một cựu sĩ quan quân đội Mỹ khi trả lời phỏng vấn truyền thông đã đưa ra một nhận định mang tính cảnh báo cao độ về hậu quả của chiến dịch tấn công đảo Kharg. Vị chuyên gia này nhấn mạnh rằng việc đánh sập hoặc làm tê liệt các cơ sở quân sự tại đầu mối xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất của Iran là một canh bạc cực kỳ nguy hiểm.

Nếu hỏa lực vô tình hoặc cố ý nhắm trúng các trạm bơm, kho chứa dầu khổng lồ trên đảo, thiệt hại về môi trường và hạ tầng sẽ vô cùng nặng nề. Thị trường năng lượng sẽ mất đi hàng triệu thùng dầu mỗi ngày trong ngắn hạn. Một cú sốc mất nguồn cung với cường độ như vậy sẽ kích hoạt một hiệu ứng dây chuyền, đẩy giá dầu vượt ra khỏi mọi nỗ lực kiểm soát của các ngân hàng trung ương.

Các tập đoàn công nghiệp sẽ phải đối mặt với chi phí sản xuất khổng lồ, dẫn đến làn sóng phá sản và sa thải nhân công quy mô lớn. Vùng Vịnh hiện tại giống như một thùng thuốc súng khổng lồ đang chờ trực được châm ngòi, nơi những toan tính địa chính trị, chiến lược tiền tệ và sức mạnh quân sự đang va chạm nảy lửa, quyết định sự phồn vinh hay suy tàn của toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu.

Bùi Tú