IMF đối mặt áp lực thay đổi cách tiếp cận về chính sách tài khóa

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đang đối mặt với áp lực cải cách ngày càng lớn khi các chương trình cho vay kèm điều kiện thắt chặt tài khóa bị chỉ trích vì có thể kìm hãm tăng trưởng và làm suy yếu tính bền vững nợ tại các quốc gia đi vay.

IMF hiện đứng trước cơ hội cải cách mạnh mẽ, theo giới phân tích. Ảnh: PS

Tranh luận này không mới nhưng đang trở nên cấp bách hơn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và nhu cầu hỗ trợ tài chính gia tăng tại các nền kinh tế mới nổi.

Một số nhà kinh tế cho rằng cách tiếp cận truyền thống của IMF, vốn nhấn mạnh cắt giảm chi tiêu và ổn định tài khóa, chưa phản ánh đầy đủ tác động dài hạn đối với tăng trưởng và bất bình đẳng.

Bản thân IMF cũng từng thừa nhận những hạn chế này. Trong một nghiên cứu năm 2016, tổ chức này cho thấy các biện pháp thắt chặt tài khóa trong giai đoạn khủng hoảng có thể làm gia tăng bất bình đẳng và gây tổn hại đến cả tốc độ lẫn tính bền vững của tăng trưởng.

Một cơ chế quan trọng nằm ở “hệ số nhân tài khóa”, tức mức độ mà thay đổi chi tiêu công ảnh hưởng đến GDP. Theo Ngân hàng Thế Giới (World Bank), chi tiêu cho các chương trình bảo trợ xã hội có thể tạo hiệu ứng lan tỏa lớn, cụ thể là mỗi 1 USD chi ra có thể tạo thêm khoảng 2,5 USD cho nền kinh tế địa phương, trong khi việc cắt giảm các khoản chi này có thể khiến tổng cầu suy giảm với quy mô tương tự.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng các chương trình của IMF vẫn đặt trọng tâm vào thắt chặt tài khóa.

Hệ quả là tăng trưởng tại các quốc gia vay vốn thường thấp hơn dự báo ban đầu, làm gia tăng khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế, đồng thời ảnh hưởng đến độ tin cậy của các đánh giá về tính bền vững nợ.

Những tranh luận này cũng mở rộng sang chính sách thuế. Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva gần đây kêu gọi tăng thuế đối với nhóm thu nhập cao, nhấn mạnh vai trò của thuế lũy tiến.

“Thuế lũy tiến là công cụ hiệu quả nhất của chính phủ để tài trợ ngân sách và giảm bất bình đẳng mà không gây tổn hại đến tăng trưởng,” bà nói.

Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều chương trình do IMF hỗ trợ vẫn dựa đáng kể vào các loại thuế gián thu như thuế giá trị gia tăng (VAT), vốn có xu hướng tác động mạnh hơn đến nhóm thu nhập thấp.

Theo Timothy Kaldas, Phó giám đốc Viện Chính sách Trung Đông Tahrir tại Washington, cách tiếp cận này có thể làm suy yếu nhu cầu trong nước và hạn chế động lực phục hồi kinh tế.

“Ổn định kinh tế vĩ mô phụ thuộc vào tính bền vững của nợ,” ông nói, nhấn mạnh rằng các chương trình cần được thiết kế phù hợp hơn với điều kiện từng quốc gia.

Thực tế tại một số nền kinh tế cho thấy những thách thức này. Tại Ai Cập, GDP gần như không tăng trong gần một thập kỷ dù dân số tăng mạnh, trong khi nợ nước ngoài tăng đáng kể, làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả của các chính sách thắt chặt tài khóa trong việc đạt mục tiêu ổn định kinh tế.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng IMF cần điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng linh hoạt hơn, tập trung vào đầu tư công, đặc biệt trong các lĩnh vực như bảo trợ xã hội và dịch vụ thiết yếu, đồng thời cải thiện hệ thống thu thuế theo hướng lũy tiến.

“Cuộc rà soát định kỳ 10 năm về thiết kế chương trình và điều kiện của IMF mang lại cơ hội để triển khai những cải cách cần thiết,” Kaldas nói. “Trong bối cảnh biến động kinh tế gia tăng, thời điểm này quan trọng hơn bao giờ hết.”

Cẩm Anh