Hướng tới nâng hạng: Thị trường chứng khoán Việt cần làm gì để hút vốn toàn cầu?

Hôm nay 20/3, Bộ Tài chính phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026.

Tại hội nghị, đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp nhận định, khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng cao, thị trường chứng khoán cần được phát huy mạnh mẽ hơn vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn. Đồng thời, thị trường cũng phải được tái cấu trúc theo hướng minh bạch, hiện đại và hội nhập sâu rộng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN phát biểu tại hội nghị

Phát biểu khai mạc, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh, năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu tròn 30 năm hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Trải qua ba thập kỷ, thị trường đã từng bước khẳng định vị trí là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia, góp phần huy động nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời thúc đẩy tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp.

Theo bà Phương, dù bối cảnh kinh tế - tài chính toàn cầu còn nhiều biến động khó lường, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định và xu hướng phát triển tích cực. Quy mô vốn hóa tiếp tục được mở rộng, thanh khoản giữ ở mức khá, cơ cấu nhà đầu tư ngày càng đa dạng. Bên cạnh đó, các định chế trung gian từng bước được củng cố về năng lực tài chính, quản trị và công nghệ, trong khi hành lang pháp lý liên tục được hoàn thiện theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Tuy nhiên, trong giai đoạn 2026–2030, khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững với mức GDP bình quân trên 10%/năm, yêu cầu nâng cao hiệu quả cung ứng vốn trung và dài hạn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh này, Đảng và Nhà nước xác định thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán, phải đóng vai trò nổi bật hơn trong việc huy động nguồn lực cho nền kinh tế.

Bà Phương cho rằng, hội nghị là dịp để các bên liên quan cùng đánh giá toàn diện thực trạng, thảo luận định hướng và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy thị trường phát triển nhanh hơn nhưng vẫn đảm bảo tính bền vững trong giai đoạn tới.

Hoàn thiện cấu trúc thị trường, nâng chất lượng nguồn cung

Trình bày các định hướng trọng tâm, Chủ tịch UBCKNN cho biết, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào hai nhóm giải pháp lớn, trong đó phát triển nguồn cung được xem là trụ cột nhằm hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn và mở rộng quy mô thị trường.

Đối với thị trường cổ phiếu, cơ chế phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng gắn với niêm yết, qua đó rút ngắn thời gian đưa doanh nghiệp lên sàn. Song song, chính sách khuyến khích doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) niêm yết sẽ được đẩy mạnh nhằm bổ sung nguồn hàng chất lượng cao và đa dạng hóa lựa chọn cho nhà đầu tư. Một trọng tâm khác là thúc đẩy quá trình cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước gắn với thị trường chứng khoán, nhất là tại các doanh nghiệp quy mô lớn còn tỷ lệ sở hữu nhà nước cao.

Toàn cảnh hội nghị

Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng định hướng xây dựng các nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thông qua việc thiết lập bảng giao dịch phù hợp. Việc nâng cao chất lượng quản trị công ty theo chuẩn mực quốc tế, gắn minh bạch thông tin với khả năng huy động vốn cũng được xác định là yếu tố then chốt.

Với thị trường trái phiếu, các giải pháp tập trung vào việc củng cố niềm tin của nhà đầu tư và đa dạng hóa sản phẩm. Bộ Tài chính đang xây dựng các nghị định mới liên quan đến phát hành và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy các sản phẩm như trái phiếu dự án PPP, trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững, phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn và cam kết giảm phát thải.

Ở mảng chứng khoán phái sinh, định hướng phát triển các sản phẩm mới như hợp đồng tương lai, quyền chọn, cùng việc mở rộng tài sản cơ sở và nghiên cứu các công cụ tài chính hiện đại như chứng quyền, chứng chỉ lưu ký hay tài sản số được kỳ vọng sẽ giúp gia tăng chiều sâu và khả năng phòng ngừa rủi ro cho thị trường.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Ngọ Trường Nam, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả cho biết, nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng trong giai đoạn 2026–2030 lên tới gần 3 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, nguồn lực từ ngân sách nhà nước và tín dụng ngân hàng khó có thể đáp ứng đầy đủ. Theo ông, thị trường chứng khoán có lợi thế rõ rệt trong việc cung cấp nguồn vốn dài hạn phù hợp với đặc thù các dự án hạ tầng có thời gian hoàn vốn kéo dài.

Dù vậy, ông Nam cũng chỉ ra một số rào cản như sức hấp dẫn với nhà đầu tư cá nhân còn hạn chế, rủi ro chính sách và yêu cầu cao về cơ chế chia sẻ rủi ro. Từ đó, ông đề xuất cần hoàn thiện khung pháp lý cho các công cụ huy động vốn dài hạn, đơn giản hóa thủ tục phát hành và đảm bảo tính ổn định của chính sách để củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Mở rộng cầu đầu tư, nâng chuẩn thị trường theo thông lệ quốc tế

Song hành với việc phát triển nguồn cung, UBCKNN cũng đặt trọng tâm vào mở rộng cầu đầu tư thông qua ba trụ cột chính: phát triển nhà đầu tư tổ chức, thu hút dòng vốn nước ngoài và nâng cao chất lượng nhà đầu tư cá nhân.

Trong đó, việc phát triển các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và các định chế tài chính dài hạn được xem là yếu tố then chốt để tăng tính ổn định và chuyên nghiệp cho thị trường. Hiện nay, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm ưu thế lớn, khiến thị trường dễ biến động trước các yếu tố tâm lý hoặc cú sốc vĩ mô.

Các đại biểu thảo luận tại hội nghị

Ở góc độ quản lý quỹ, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank cho biết, Đề án 3168 đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển 500 quỹ với tổng tài sản tương đương khoảng 5% GDP và đạt 2,5 triệu nhà đầu tư. Theo bà Nga, việc nâng cao năng lực quản lý, đảm bảo hiệu quả đầu tư ổn định và minh bạch là điều kiện tiên quyết để xây dựng lòng tin trên thị trường.

Bà Nga cũng nhấn mạnh vai trò của giáo dục tài chính trong việc nâng cao chất lượng nhà đầu tư cá nhân. Việc phổ biến kiến thức về rủi ro, lợi nhuận cũng như định hướng đầu tư dài hạn không chỉ giúp bảo vệ nhà đầu tư mà còn góp phần hạn chế đầu cơ, từ đó nâng cao chất lượng dòng vốn.

Ở phía doanh nghiệp niêm yết, ông Phạm Việt Anh, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) cho rằng, việc nâng cao chuẩn mực quản trị theo thông lệ OECD là yêu cầu mang tính nền tảng nếu muốn nâng hạng thị trường. Ông nhấn mạnh, ba yếu tố cốt lõi mà doanh nghiệp cần đảm bảo gồm minh bạch, công bằng và trách nhiệm giải trình, đồng thời sớm áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) để tăng tính minh bạch.

Liên quan đến thu hút vốn ngoại, ông Thomas, Giám đốc Khối thị trường toàn cầu của Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI nhận định, thị trường Việt Nam đang ngày càng thu hút sự quan tâm của các tổ chức tài chính quốc tế. Theo ông, việc nâng hạng thị trường sẽ mở ra cơ hội đón nhận dòng vốn quy mô lớn, không chỉ từ các quỹ thụ động mà còn từ các quỹ chủ động trên toàn cầu.

Để tận dụng cơ hội này, thị trường cần cải thiện thanh khoản, mở rộng nguồn cung IPO, đặc biệt là từ các doanh nghiệp công nghệ và FDI, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao dịch và khung pháp lý nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn của nhà đầu tư quốc tế.

Ở lĩnh vực thị trường vốn nợ, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings cho rằng, phát triển thị trường trái phiếu là giải pháp mang tính chiến lược nhằm thu hút nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế. Ông đề xuất cần nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia, phát triển cơ chế bảo lãnh trái phiếu và hoàn thiện hệ thống định giá theo chuẩn mực quốc tế để giảm chi phí vốn và tăng tính minh bạch.

Theo các chuyên gia, sự phát triển của thị trường chứng khoán không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của cơ quan quản lý mà còn cần sự tham gia chủ động, có trách nhiệm của toàn bộ hệ sinh thái, từ doanh nghiệp niêm yết, công ty chứng khoán đến các nhà đầu tư. Khi các yếu tố này được kết nối đồng bộ và hiệu quả, thị trường chứng khoán sẽ thực sự trở thành kênh huy động vốn chủ lực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.

Diệp Diệp/VOV.VN