HTX tạo giá trị mới cho cà phê Khe Sanh bằng sở hữu trí tuệ

Khe Sanh từ lâu nổi tiếng là vùng trồng cà phê Arabica chất lượng cao của Việt Nam. Điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đỏ bazan màu mỡ tạo nên hương vị đặc trưng mà ít nơi có được. Thế nhưng trong nhiều năm, lợi thế ấy chưa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng.

Biến vùng nguyên liệu thành tài sản trí tuệ

Người dân chủ yếu bán cà phê thô, phụ thuộc thương lái và chịu cảnh “được mùa mất giá”. Hạt cà phê có chất lượng nhưng chưa có thương hiệu đủ mạnh để khẳng định vị thế trên thị trường.

HTX Nông sản Khe Sanh xây dựng vùng nguyên liệu cà phê hữu cơ, tạo nền tảng phát triển thương hiệu và nâng giá trị hạt cà phê bằng sở hữu trí tuệ.

Bước ngoặt xuất hiện khi HTX Nông sản Khe Sanh được thành lập năm 2019 tại xã Khe Sanh. Với 30 thành viên chính thức và 115 thành viên liên kết sản xuất, HTX lựa chọn con đường khác biệt ngay từ đầu: Không chạy theo sản lượng, HTX tập trung xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ, kiểm soát chất lượng và phát triển thương hiệu sản phẩm.

Mô hình liên kết theo nhóm hộ được triển khai nhằm bảo đảm sự minh bạch từ khâu sản xuất đến chế biến, tiêu thụ. Tất cả sản phẩm của thành viên đều được HTX bao tiêu.

Theo bà Nguyễn Thị Hằng, Giám đốc HTX Nông sản Khe Sanh, mục tiêu lớn nhất không chỉ là làm ra cà phê sạch mà còn nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế lâu dài cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Sau vài năm phát triển, HTX đã xây dựng vùng nguyên liệu cà phê hữu cơ hơn 160ha.

Thông qua ba tổ nhóm sản xuất, HTX liên kết với 115 hộ dân canh tác cà phê theo hướng hữu cơ, không gây mất rừng trên diện tích gần 200ha. Mô hình nông lâm kết hợp vừa bảo vệ hệ sinh thái vừa đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ vùng nguyên liệu đều được quản lý theo quy trình truy xuất nguồn gốc. Mỗi công đoạn từ chăm sóc, thu hoạch đến chế biến đều được kiểm soát, tạo nền tảng để sản phẩm đáp ứng yêu cầu của các thị trường cao cấp.

Đây cũng chính là một dạng tài sản trí tuệ của HTX. Thay vì chỉ tập trung vào nhãn hiệu, HTX xây dựng cả hệ thống giá trị gồm vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng ổn định và câu chuyện sản phẩm. Những yếu tố này giúp thương hiệu cà phê Khe Sanh có bản sắc riêng và khó bị sao chép.

Mỗi năm, HTX thu mua khoảng 3.000 tấn cà phê quả tươi. Khoảng 15% sản lượng được chế biến thành các sản phẩm mang thương hiệu Khe Sanh Coffee. Đến nay, trà cà phê của HTX đạt OCOP 3 sao, còn Khe Sanh Coffee dạng hạt rang đạt OCOP 4 sao. Riêng sản phẩm Khe Sanh Coffee 100% bột Arabica đạt OCOP 5 sao và được công nhận là sản phẩm OCOP cấp quốc gia.

Năm 2025, sản phẩm Khe Sanh Coffee được chế biến từ vùng nguyên liệu hữu cơ, không gây mất rừng tiếp tục được công nhận OCOP 5 sao. Việc này đánh dấu bước tiến mới trong hành trình nâng tầm giá trị nông sản của HTX Nông sản Khe Sanh.

Các sản phẩm hiện không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang Mỹ và Lào. Đằng sau những chứng nhận OCOP là cả quá trình xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn hóa sản xuất và phát triển tài sản trí tuệ một cách bài bản.

Khoa học, công nghệ và liên kết mở đường cho thương hiệu

Để nâng tầm thương hiệu, HTX Nông sản Khe Sanh ứng dụng khoa học, công nghệ vào chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm. Cơ quan quản lý nhà nước cũng đồng hành, hỗ trợ HTX trong quá trình này.

Theo ông Đào Ngọc Hoàng, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, đơn vị đã hỗ trợ nhiều tổ hợp tác và HTX xây dựng nhãn hiệu, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong chế biến, bảo quản nông sản, đồng thời hỗ trợ quảng bá sản phẩm. Riêng đối với cà phê Khe Sanh, ngành khoa học và công nghệ đã hỗ trợ mô hình chế biến, đóng gói hiện đại. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được nâng lên, thời gian bảo quản kéo dài và khả năng mở rộng thị trường cũng tốt hơn.

Ông Hoàng cho rằng việc ứng dụng khoa học, công nghệ là nền tảng để sản phẩm OCOP miền núi đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường, đồng thời gia tăng giá trị cho nông sản địa phương. Công nghệ giúp HTX tăng cường truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và nâng uy tín sản phẩm. Đây là điều kiện quan trọng để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Câu chuyện của bà Hồ Thị Xanh ở thôn Trằm, xã Khe Sanh là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình này. Có hơn 20 năm trồng cà phê nhưng trước đây bà chưa từng tiếp cận phương pháp canh tác hữu cơ. Khi tham gia HTX Nông sản Khe Sanh, bà được hướng dẫn kỹ thuật, thay đổi cách chăm sóc cây và dần nhận thấy sản xuất hữu cơ không hề khó như từng nghĩ.

Theo bà Xanh, canh tác hữu cơ vừa bảo vệ sức khỏe người sản xuất, vừa tạo ra sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng. Quan trọng hơn, nhờ HTX bao tiêu với giá cao hơn thị trường nên thu nhập của gia đình cũng ổn định hơn.

Sự thay đổi ấy cho thấy phát triển tài sản trí tuệ bắt đầu từ thay đổi tư duy sản xuất. Chất lượng được chuẩn hóa, vùng nguyên liệu được kiểm soát và sản phẩm có nhận diện rõ ràng sẽ tạo giá trị gia tăng. Đây cũng là nền tảng để HTX mở rộng liên kết, hoàn thiện chuỗi giá trị.

Liên kết để kể câu chuyện cà phê Khe Sanh

Nếu HTX Nông sản Khe Sanh tạo dựng giá trị từ vùng nguyên liệu và sản phẩm thì HTX Du lịch nông nghiệp Việt Nam - Khe Sanh lại mở thêm một hướng đi mới cho hạt cà phê Khe Sanh. Đó là biến câu chuyện cà phê thành trải nghiệm du lịch.

Hạt cà phê Khe Sanh được các HTX nâng tầm giá trị thông qua phát triển và khai thác hiệu quả sở hữu trí tuệ.

Theo ông Trần Thái Thiên, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Du lịch nông nghiệp Việt Nam - Khe Sanh, chỉ bán hạt cà phê thô sẽ rất khó nâng cao thu nhập cho người dân.

Muốn nông sản có giá trị cao hơn phải xây dựng thương hiệu, kể được câu chuyện về sản phẩm và đưa người tiêu dùng đến tận nơi để cảm nhận. Từ suy nghĩ đó, HTX này đã liên kết với các HTX, doanh nghiệp và nhiều nông trại trên địa bàn để phát triển mô hình sản xuất gắn với du lịch trải nghiệm.

Điểm nhấn của mô hình là chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến, trải nghiệm đến tiêu thụ. Cuối năm 2024, “Khe Sanh Coffee Tour” chính thức được đưa vào hoạt động.

Đến nay, chương trình đã tổ chức khoảng 25 tour trải nghiệm cà phê và văn hóa bản địa. Qua mỗi chuyến đi, du khách hiểu hơn về thương hiệu cà phê Khe Sanh, mô hình canh tác hữu cơ và vùng nguyên liệu không gây mất rừng.

Đó chính là cách gia tăng giá trị cho tài sản trí tuệ thông qua câu chuyện thương hiệu. Ông Trần Thái Thiên cho biết, hiện HTX đã liên kết với năm HTX khác cùng nhiều nông trại tiêu biểu để vận hành mô hình du lịch nông nghiệp quanh khu vực Khe Sanh.

Mô hình liên kết giúp mở rộng đầu ra, nâng thu nhập cho người dân. Quan trọng hơn, nó góp phần thương mại hóa tài sản trí tuệ, lan tỏa thương hiệu cà phê Khe Sanh và gia tăng giá trị nông sản.

Nhìn từ Khe Sanh có thể thấy sở hữu trí tuệ là chìa khóa để HTX nâng sức cạnh tranh và gia tăng giá trị hạt cà phê. Từ vùng nguyên liệu chủ yếu bán cà phê thô, Khe Sanh đang từng bước khẳng định vị thế bằng những sản phẩm mang thương hiệu riêng. Nhiều sản phẩm đạt OCOP 5 sao, có truy xuất nguồn gốc và đủ sức chinh phục những thị trường khó tính. Đây cũng là minh chứng rằng đầu tư cho sở hữu trí tuệ là đầu tư cho sự phát triển bền vững của HTX và nông sản Việt.

Thanh Bá