HTX Ninh Thái: Cú hích từ mô hình kiểu mới

Đây không chỉ là câu chuyện về tăng trưởng doanh thu mà còn là bài học kinh nghiệm quý giá cho các tổ hợp tác, HTX và nông dân trong việc liên kết, đổi mới để làm giàu bền vững trên chính mảnh đất quê hương.

Bài học về sự liên kết

Người dân xã Thái Hòa vốn có thâm niên sản xuất rau màu. Tuy nhiên, một thời gian dài, người dân chỉ sản xuất nhỏ lẻ, bán cho thương lái hoặc tự mang ra chợ truyền thống bán.

Ông Lê Hữu Phú, Giám đốc HTX Ninh Thái, chia sẻ trước đây, khi người dân địa phương trồng rau nhỏ lẻ, không có HTX, dù không phun thuốc, không lạm dụng phân bón nhưng có thời điểm rau làm ra bị người mua e dè, nghi ngờ về độ an toàn, dẫn đến tình trạng "bán rẻ như cho" hoặc phải mang về cho gia súc ăn.

Từ 11 hộ thành viên ban đầu trong tổ hợp tác, đến nay HTX đã thu hút 21 hộ tham gia, canh tác trên diện tích hơn 8ha.

“Lúc đó, dù có thành lập tổ hợp tác rau an toàn nhưng khâu sản xuất kinh doanh vẫn gặp vô vàn khó khăn: năng lực quản lý yếu, thiếu liên kết nội bộ, và sản xuất mang tính mùa vụ không đều đặn khiến khó tiếp cận các thị trường cao cấp như siêu thị hay cửa hàng thực phẩm sạch. Khoảng 70% sản lượng rau màu của người dân chỉ được bán sỉ cho thương lái địa phương với giá cả bấp bênh”, ông Phú kể.

Bước ngoặt đến vào tháng 2/2023, khi được hỗ trợ từ một tổ chức và Liên minh HTX tỉnh, HTX rau củ quả an toàn Ninh Thái chính thức được thành lập trên cơ sở nâng cấp từ chính tổ hợp tác rau an toàn.

Việc này không đơn thuần là thay đổi cái tên, mà là sự thay đổi về chất trong tư duy sản xuất kinh doanh. Từ 11 hộ thành viên ban đầu trong tổ hợp tác, đến nay HTX đã thu hút 21 hộ tham gia, canh tác trên diện tích hơn 8ha.

Với tư cách là một pháp nhân rõ ràng, HTX kiểu mới Ninh Thái đã không chỉ kết nối tốt hơn với các tổ chức hỗ trợ mà có thể đứng ra ký kết các hợp đồng kinh tế. Đây là điều mà các hộ sản xuất nhỏ lẻ hay tổ hợp tác lỏng lẻo khó lòng thực hiện được.

Nông nghiệp tái sinh nâng tầm thương hiệu

Một trong những yếu tố cốt lõi giúp HTX Ninh Thái khẳng định vị thế chính là việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất khắt khe và công nghệ bền vững. Dưới sự hỗ trợ của dự án "Mở rộng thị trường rau canh tác tái sinh", các thành viên đã được đào tạo chuyên sâu về nông nghiệp tái sinh.

HTX kiểu mới giúp thành viên, người dân xây dựng được thương hiệu cho nông sản.

Nông nghiệp tái sinh không chỉ là trồng rau an toàn, mà tập trung vào việc phục hồi sức khỏe đất và đa dạng sinh học. Thay vì lạm dụng phân bón hóa học, các thành viên trong HTX được hướng dẫn tự sản xuất phân ủ tại chỗ từ nguyên liệu sẵn có, giúp tiết kiệm 15% chi phí đầu vào. Các kỹ thuật như luân canh, xen canh, trồng cây che phủ và giảm thiểu cày xới đã giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng khả năng giữ nước và giảm sâu bệnh.

Đặc biệt, HTX đã được chứng nhận rõ ràng, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc khẳng định thương hiệu. Các thành viên đều tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "4 đúng" trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên các chế phẩm sinh học và tuyệt đối không dùng thuốc trừ cỏ. HTX cũng đang mạnh dạn thử nghiệm các chế phẩm như dịch trùn quế và dịch đạm cá, giúp cây trồng khỏe mạnh hơn và giảm hẳn sâu bệnh so với cách làm truyền thống.

Nhờ đổi mới một cách toàn diện, các loại rau chủ lực như bắp cải, su hào của HTX đạt năng suất 35 tấn/ha, trong khi các loại rau ăn lá đạt 17 tấn/ha.

Theo tính toán của HTX, mỗi sào rau sản xuất theo quy trình có thể mang lại thu nhập bình quân 30 triệu đồng/năm, sau khi trừ chi phí còn lãi khoảng 20 triệu đồng. Đây là minh chứng thuyết phục nhất để vận động các tổ hợp tác khác mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình HTX kiểu mới.

Mô hình kinh doanh bao trùm

Mô hình HTX kiểu mới Ninh Thái không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất mà còn vươn tầm mạnh mẽ trong việc kết nối thị trường. Với chiến lược "mùa nào thức nấy", HTX đảm bảo nguồn cung quanh năm cho các đối tác. Từ chỗ chỉ có 10 đầu mối thu mua ổn định trước dự án, nay đã tăng lên hơn 20.

Sản phẩm rau củ của HTX Ninh Thái không còn chỉ quẩn quanh ở chợ địa phương mà đã có mặt tại bếp ăn các trường học, nhà hàng lớn và các cửa hàng thực phẩm sạch tại Tuyên Quang và các tỉnh lân cận.

Để đạt được điều này, HTX đã được hỗ trợ xây dựng chuỗi giá trị nhằm giảm bớt các khâu trung gian như vận chuyển và lưu kho, giúp tối ưu hóa lợi nhuận cho thành viên.

HTX cũng đóng vai trò hỗ trợ đắc lực cho các hộ thành viên thông qua việc thu mua sản phẩm tập trung, hỗ trợ tiêu thụ cho những hộ gặp khó khăn và thực hiện cơ chế giám sát chất lượng. Việc sử dụng tem truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook cũng giúp sản phẩm của HTX tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng hiện đại.

Quan trọng hơn cả, HTX Ninh Thái đã thực hiện tốt mô hình kinh doanh bao trùm, nơi nông dân nhỏ lẻ được tham gia sâu chuỗi giá trị, có tiếng nói trong việc định giá và ra quyết định kinh doanh. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro từ biến động thị trường và đảm bảo sinh kế bền vững cho bà con.

Sự phát triển của HTX Ninh Thái là minh chứng rõ nét cho thấy hiệu quả trong việc thay đổi tư duy sản xuất và mối liên kết trong phát triển chuỗi giá trị. Việc chuyển từ tổ hợp tác, sản xuất nhỏ sang mô hình HTX kiểu mới, chuyên nghiệp là con đường tất yếu để nâng cao giá trị nông sản và cải thiện đời sống.

Do đó, từ điển hình HTX Ninh Thái, không chỉ ở Tuyên Quang mà ở các địa phương khác có thể mạnh dạn liên kết, thành lập và chuyển đổi thành các HTX kiểu mới bằng cách tận dụng các cơ chế chính sách hỗ trợ, học hỏi các kỹ thuật canh tác tái sinh và tiêu chuẩn VietGAP để tạo ra những sản phẩm sạch, an toàn.

Tùng Lâm