Houthis tham gia vào cuộc chiến Trung Đông, tác động ra sao?

Đúng một tháng sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự ở Iran, nhóm vũ trang Houthis (Yemen) tuyên bố tham gia vào cuộc chiến bằng việc phóng loạt tên lửa đạn đạo nhằm vào miền nam Israel vào ngày 28-3.

Chuẩn tướng Yahya Saree, người phát ngôn quân sự của Houthis, cho biết cuộc tấn công nhằm vào “các địa điểm quân sự nhạy cảm của Israel”. Ông nói thêm rằng các cuộc tấn công sẽ tiếp tục “cho đến khi hành động gây hấn chống lại tất cả các mặt trận của lực lượng kháng chiến chấm dứt”, ám chỉ Iran và đồng minh Hezbollah.

Theo giới quan sát, quyết định của Houthis tham gia vào cuộc xung đột đánh dấu một bước leo thang nghiêm trọng và đáng lo ngại. Sự tham gia của lực lượng này có nguy cơ mở rộng một cuộc chiến vốn đã bất ổn, kéo theo những hệ lụy lớn đối với ổn định khu vực, thương mại toàn cầu và tình hình nhân đạo – đặc biệt là tại Yemen.

Các chiến binh nhóm vũ trang Houthis xuống đường thể hiện sự đoàn kết với Iran và Lebanon tại thủ đô Sanaa (Yemen) hôm 27-3. Ảnh: AFP

Tác động đến sự ổn định của Yemen và vùng Vịnh

Sự tham gia của Houthis vào cuộc chiến đe dọa làm chệch hướng các nỗ lực hòa bình vốn rất mong manh tại Yemen, theo ông Farea Al-Muslimi, chuyên gia Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chatham House (Anh).

Sau hơn một thập niên xung đột, Yemen vẫn là nơi gánh chịu một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới, như Liên Hợp Quốc liên tục cảnh báo. Sự leo thang trở lại có thể làm gia tăng nỗi khổ của hàng triệu dân thường vốn đã phải đối mặt tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng, di dời và hạn chế tiếp cận dịch vụ y tế.

Nếu lực lượng Houthis mở rộng hoạt động sang tấn công các quốc gia láng giềng thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), hậu quả có thể còn nghiêm trọng hơn.

Theo ông Al-Muslimi, Houthis có vị thế thuận lợi hơn Iran trong việc đe dọa cơ sở hạ tầng của Saudi Arabia và các căn cứ quân sự phương Tây tại Vùng Vịnh.

Những phát ngôn gần đây cho thấy khả năng các cuộc tấn công như vậy vẫn còn hiện hữu. Các hành động này nhiều khả năng sẽ châm ngòi cho một vòng xung đột quy mô lớn, bao gồm cả việc nối lại đối đầu trực tiếp giữa Saudi Arabia và Houthis.

Bất kỳ cuộc chiến nào như vậy cũng có thể khốc liệt hơn, tàn phá hơn và gây hậu quả nghiêm trọng hơn so với các giai đoạn giao tranh trước đây. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc cuộc chiến giữa Saudi Arabia và Houthis từ năm 2015 – vốn được đình chiến vào năm 2022 – có thể bùng phát trở lại.

Đe dọa thương mại toàn cầu

Lực lượng Houthis từng gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động vận tải biển toàn cầu trong giai đoạn từ tháng 11-2023 đến tháng 1-2025, khi nhóm này tấn công hơn 100 tàu thương mại tại Biển Đỏ trong chiến dịch thể hiện sự ủng hộ đối với người Palestine trong cuộc chiến ở Gaza.

Trong cùng thời kỳ, Houthis cũng thường xuyên phóng tên lửa về phía Israel. Israel đã đáp trả bằng các đợt không kích dữ dội nhằm vào các mục tiêu của Houthis tại thủ đô Sanaa (Yemen) và trên khắp khu vực do nhóm này kiểm soát.

Ông Thomas Juneau, GS tại Trường Cao học về Các vấn đề Công và Quốc tế thuộc Đại học Ottawa (Canada), đồng thời là nghiên cứu viên của Chatham House, nhận định với tạp chí TIME rằng nếu các cuộc tấn công của Houthis chỉ giới hạn ở một số đòn đánh trực tiếp vào Israel, thì “sẽ không có tác động lớn đến diễn biến của cuộc chiến”.

“Như đã thấy trong các đợt tấn công trước đây, hệ thống phòng thủ chống tên lửa của Israel có thể đánh chặn phần lớn tên lửa và UAV của Houthis; số ít vượt qua được hệ thống phòng thủ này cũng chỉ gây thiệt hại hạn chế” - ông Juneau nói.

Tuy nhiên, theo vị GS, nếu nhóm này quyết định nối lại việc tấn công tàu thuyền tại Biển Đỏ, tình hình sẽ thay đổi.

“Lực lượng Houthis sẽ tạo ra tác động lớn hơn nhiều đối với cuộc chiến nếu họ bắt đầu nhắm vào vận tải hàng hải tại Biển Đỏ và tìm cách phong tỏa eo biển Bab al-Mandab. Điều này sẽ làm trầm trọng thêm tác động của cuộc chiến đối với giá dầu, khí tự nhiên và nền kinh tế toàn cầu” - GS Juneau nói thêm.

Các cuộc tấn công vào Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab nhiều khả năng sẽ làm gián đoạn lưu thông qua kênh đào Suez, nơi mỗi năm có khoảng 15% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua.

Ông Farea Al-Muslimi tại Viện Nghiên cứu Chatham House cảnh báo rằng bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng sẽ đẩy chi phí vận tải tăng cao, làm giá dầu leo thang và gây thêm áp lực lên nền kinh tế toàn cầu vốn đã mong manh do tình hình tại eo biển Hormuz.

Nguy cơ kéo dài cuộc chiến

Hiện trường vụ tấn công bằng vật thể phóng ở Eshtaol (miền trung Israel) ngày 28-3. Nguồn gốc của vụ tấn công chưa được công bố. Ảnh: AHMAD GHARABLI/AFP

Các vụ phóng tên lửa của Houthis diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran được cho là đang tiến hành các cuộc đàm phán gián tiếp lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bùng nổ. Các quan chức cấp cao của chính quyền ông Trump phát tín hiệu rằng cuộc chiến có thể kết thúc trong vài tuần, dù chưa có dấu hiệu đột phá ngoại giao.

Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết hôm 27-3 rằng các hoạt động quân sự của Mỹ dự kiến sẽ kết thúc “trong vài tuần, không phải vài tháng”.

Ông Trump cũng ám chỉ rằng các mục tiêu của chính quyền ông tại Iran đã đạt được và cho thấy cuộc chiến có thể kết thúc trong khung thời gian 4-6 tuần mà Nhà Trắng ban đầu đề ra. “Chúng tôi ước tính cần khoảng 4 đến 6 tuần để hoàn thành nhiệm vụ, và chúng tôi đang đi trước tiến độ rất nhiều” - nhà lãnh đạo Mỹ phát biểu trong cuộc họp nội các hôm 26-3.

GS Juneau cho rằng lực lượng Houthis có thể tạo ra một mức độ ảnh hưởng nhất định đối với mốc thời gian này của ông Trump. “Câu trả lời phụ thuộc vào việc Houthis có leo thang thêm hay không” - ông nhận định.

“Nếu sự tham gia của Houthis chỉ dừng ở những cuộc tấn công lẻ tẻ vào Israel và gây ít hoặc không gây thiệt hại, thì tính toán của Mỹ sẽ không thay đổi nhiều. Nhưng nếu Houthis bắt đầu tấn công tàu thuyền tại Biển Đỏ trở lại, áp lực đối với Tổng thống Trump sẽ gia tăng, bởi tác động lên giá dầu và nền kinh tế toàn cầu sẽ bị khuếch đại” - GS Juneau nói thêm.

Ông Juneau nhấn mạnh rằng tác động này sẽ kéo dài vượt ra ngoài bản thân cuộc chiến do những gián đoạn ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng, và vì thế có thể gây bất lợi cho đảng Cộng hòa khi tiến gần tới cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

THẢO VY