Hồn quê chắt chiu từ đất mặn làm nên hương khói thuốc lào

Từ bao đời nay, cây thuốc lào đã bén rễ, xanh lá và trở thành sản vật, là hơi thở của người dân nơi đây. Thuốc lào ở Đông Thụy Anh không chỉ là nông sản, mà trở thành di sản văn hóa, kết tinh của mồ hôi, nắng gió và bàn tay tài hoa của những người nông dân chân lấm tay bùn.

Huyền thoại từ dải đất ven chân sóng

Xã Thụy Trường (cũ), nay là xã Đông Thụy Anh là một xã ven biển nằm ở phía Đông Bắc huyện Thái Thụy (cũ). Nơi đây, đất đai mang đặc trưng của vùng cửa sông ven biển: mặn mòi và gian truân. Thế nhưng, chính cái khắc nghiệt của thổ nhưỡng, loại đất thịt nặng, có độ chua và mặn vừa phải lại là môi trường lý tưởng nhất để cây thuốc lào sinh trưởng và tạo nên chất lượng khác biệt.

Bà Nguyễn Thị Tỳ, năm nay đã ngoài 70 tuổi ở thôn Thượng Phúc cho biết: Nghề trồng thuốc lào ở Đông Thụy Anh đã có lịch sử cả trăm năm. Chẳng ai nhớ rõ ông tổ nghề này là ai, chỉ biết rằng khi lớn lên, họ đã thấy ông bà, cha mẹ mình tỉ mẩn bên những luống thuốc xanh mướt. Qua bao thăng trầm của lịch sử, từ những năm tháng chiến tranh gian khổ đến thời kỳ đổi mới, cây thuốc lào vẫn kiên cường bám trụ, trở thành cây trồng chủ lực giúp người dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu.

Khi những cây thuốc lào ngả màu vàng, mặt lá nổi gân đốm cháy là đến lúc thu hái.

Người dân xã Đông Thụy Anh thu hái thuốc lào.

Từ lâu cây thuốc lào là cây trồng chủ lực ở xã Đông Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên.

Để có được những sợi thuốc vàng óng, người nông dân Đông Thụy Anh phải trải qua một hành trình nhọc nhằn, "một nắng hai sương" đúng nghĩa. Cây thuốc lào ở đây được trồng vào khoảng tháng 11, tháng 12 âm lịch và thu hoạch vào tháng 4, tháng 5 năm sau.

Quy trình chăm sóc thuốc lào là cả một nghệ thuật. Khi cây đã trưởng thành, người trồng phải thực hiện kỹ thuật bấm ngọn và tỉa chồi (bẻ chánh). Đây là khâu cực kỳ quan trọng để cây thuốc lào tập trung nhựa sống và dinh dưỡng vào những lá chính, giúp lá thuốc dày, to và tích tụ được lượng nicotine cao nhất. Người dân Đông Thụy Anh chăm thuốc như chăm con mọn, hàng ngày phải vạch lá tìm sâu, tưới nước đủ độ để cây không quá khô cũng không quá úng.

Khi nắng hè bắt đầu gay gắt, cũng là lúc vào mùa thu hoạch. Những lá thuốc già chuyển sang màu vàng đậm, mặt lá nổi gân là lúc đạt độ "chín" nhất. Lá sau khi hái về được xếp lại thành từng bó, gọi là "cuộn thuốc". Những cuộn thuốc dài, tròn trịa như những chiếc gối gỗ được ủ kín. Quá trình ủ này quyết định đến mùi thơm và độ êm của thuốc. Nếu ủ chưa tới, thuốc sẽ bị ngái; nếu ủ quá đà, thuốc sẽ bị đen và mất mùi.

Người dân Đông Thụy Anh chăm thuốc như chăm con mọn. Khi cây đã trưởng thành, người trồng phải thực hiện kỹ thuật bấm ngọn và tỉa chồi (bẻ chánh).

Khi nắng hè bắt đầu gay gắt, cũng là lúc vào mùa thu hoạch thuốc lào.

Năm nay, cây thuốc lào được mùa nên sản lượng cũng tăng cao hơn so với mọi năm.

Khâu thái thuốc cũng là một màn trình diễn kỹ thuật. Trước đây, người dân thái bằng tay với những chiếc cầu dài, thái thủ công và dao sắc lẹm. Sợi thuốc phải mỏng bé như cái tăm tre, đều tăm tắp. Ngày nay, nhờ áp dụng kỹ thuật thái bằng máy hỗ trợ, nhưng người thợ vẫn phải canh chừng từng chút để sợi thuốc không bị nát. Sau khi thái, thuốc được rải trên những chiếc phên tre và đem phơi nắng. Nắng phải là nắng to, nắng giòn để thuốc khô nhanh, giữ được màu vàng rơm đặc trưng. Đêm xuống, thuốc lại được đem đi "hứng sương" để làm dịu đi cái gắt của nắng, tạo nên độ dẻo và êm khi hút.

Cây trồng chủ lực và giá trị đặc trưng

Thuốc lào ở Đông Thụy Anh từ lâu đã khẳng định được thương hiệu riêng bên cạnh những vùng thuốc lào nổi tiếng khác như Tiên Lãng hay Vĩnh Bảo (Hải Phòng). Người sành thuốc thường truyền tai nhau về cái chất "đáng đồng tiền bát gạo" của thuốc nơi đây.

Với người dân Đông Thụy Anh, cây thuốc lào là "cây vàng màu xanh". Nhờ cây thuốc, những ngôi nhà cao tầng mọc lên, đời sống tinh thần ngày càng nâng cao. Mỗi độ thu hoạch, cả xã Đông Thụy Anh lại rộn ràng hẳn lên. Mùi nhựa thuốc nồng nồng, ngai ngái theo gió biển bay xa, thấm vào từng thớ đất, từng nếp nhà.

Sau khi thuốc lào hài từ ruộng về, người dân thực hiện việc rọc lá (tuốt cẫng khỏi lá) sau đó bày thành cuốn để thái.

Khâu rọc lá cũng mất nhiều thời gian và cũng là quy trình rất vất vả bởi hơi nước từ lá bay vào mắt cay xè.

Hiện nay các gia đình ở thôn quê xã Đông Thụy Anh, nhà ai cũng trồng thuốc lào.

Hơn cả giá trị kinh tế, thuốc lào Đông Thụy Anh còn mang đậm giá trị văn hóa. Hình ảnh những người nông dân ngồi quây quần bên ấm chè xanh, cùng nhau chia sẻ về kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái thuốc lào đã trở thành biểu tượng của tình làng nghĩa xóm, của sự gắn kết cộng đồng. Hiện nay trong các gia đình ở thôn quê xã Đông Thụy Anh, nhà ai cũng có chiếc điếu bát, hoặc điếu cày là thứ không thể thiếu, mỗi khi khách đến nhà, mọi người đều tự thưởng thức thuốc lào và bình luận về “chất thuốc” của mỗi gia đình.

Dù phải đối mặt với những khuyến cáo về sức khỏe và sự cạnh tranh của thuốc lá công nghiệp, thuốc lào Đông Thụy Anh vẫn giữ vững được vị thế của mình nhờ vào chất lượng "sạch" và truyền thống lâu đời. Người dân nơi đây đang dần thay đổi phương thức sản xuất, chú trọng hơn vào việc đóng gói, nhãn mác và quảng bá thương hiệu để đưa đặc sản quê hương đi khắp mọi miền Tổ quốc, thậm chí là xuất khẩu sang các nước lân cận.

Ngày nay, nhờ áp dụng kỹ thuật thái bằng máy hỗ trợ, nhưng người thợ vẫn phải canh chừng từng chút để sợi thuốc không bị nát.

Sau khi những cuộn lá thuốc được thái thành sợi sẽ phơi rải trên những chiếc phên tre và đem phơi nắng.

Với người dân Đông Thụy Anh, cây thuốc lào là "cây vàng màu xanh" đem lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân.

Những năm gần đây, chính quyền địa phương cũng đã có nhiều chính sách hỗ trợ người nông dân, từ việc cải thiện hệ thống thủy lợi đến việc xây dựng chỉ dẫn địa lý cho thuốc lào Đông Thụy Anh. Đây là những bước đi quan trọng để bảo tồn và phát triển một nghề truyền thống đầy tự hào.

Về với Đông Thụy Anh hôm nay, mọi người sẽ thấy những cánh đồng thuốc lào trải dài xanh ngát, nghe tiếng máy thái thuốc rộn vang và ngửi thấy mùi ngai ngái cay lồng. Thuốc lào Đông Thụy Anh ngày nay đã là hồn cốt của vùng đất và con người nơi đây. Trải qua hàng thế kỷ, dù cuộc sống có nhiều đổi thay, hương khói Đông Thụy Anh vẫn cứ thế, lặng lẽ lan tỏa, chắt chiu từ đất mặn và đậm đà tình quê. Đó chính là sức sống bền bỉ của một vùng đất truyền thống, nơi những giá trị xưa cũ vẫn luôn được trân trọng và giữ gìn như một báu vật của dòng tộc, quê hương.

Thuốc lào ở Đông Thụy Anh từ lâu đã khẳng định được thương hiệu riêng bên cạnh những vùng thuốc lào nổi tiếng khác như Tiên Lãng hay Vĩnh Bảo (Hải Phòng).

Bài, ảnh, video: Viết Tôn/Báo Tin tức và Dân tộc