Hơn 60 tỷ đồng làm đường vào bản người Đan Lai: Kỳ vọng còn dang dở

Hơn 12km từ trung tâm xã vào bản vẫn chỉ là đường đất, mùa mưa thì sình lầy, trơn trượt trở thành nỗi ám ảnh với người và phương tiện đi lại

Dự án mở ra tương lai cho bản vùng cao...

Nằm ẩn mình giữa tầng tầng lớp lớp rừng già của Vườn Quốc gia Pù Mát, nơi biên viễn giáp Lào, những bản làng của đồng bào dân tộc Đan Lai như Cò Phạt, Khe Búng (xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An) từ lâu vẫn lặng lẽ tồn tại qua nhiều thế hệ. Họ từng sống trong cảnh không điện thoại, không đường lớn, không chợ phiên tấp nập, chỉ có rừng, suối và những phận người bám víu vào tự nhiên để sống.

Cuộc sống của người Đan Lai từng gắn chặt với rừng sâu. Họ tự cung tự cấp, săn bắt, hái lượm và sống gần như tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Chính sự biệt lập ấy đã kéo theo những hệ lụy dai dẳng đó là cuộc sống đói nghèo, thiếu thốn. Đặc biệt, tình trạng hôn nhân cận huyết khiến giống nòi dân tộc Đan Lai đứng trước nguy cơ suy giảm.

25 năm trước, một bước ngoặt lớn đã diễn ra khi chính quyền huyện Con Cuông (huyện cũ của tỉnh Nghệ An) triển khai đề án đưa người Đan Lai ra khỏi vùng lõi rừng. Những cán bộ đầu tiên đã vào tận nơi, ăn rừng, ngủ suối, kiên trì vận động từng hộ dân. Kết quả, 36 hộ tiên phong rời rừng về định cư tại hai bản Tân Sơn và Cửa Rào (xã Môn Sơn) mở ra hy vọng về một cuộc sống mới. Đến năm 2006, Đề án bảo tồn và phát triển bền vững tộc người Đan Lai tiếp tục được Chính phủ phê duyệt, thêm nhiều hộ dân được đưa ra khỏi vùng lõi nhưng hành trình ấy không hề dễ dàng. Bởi với người dân tộc Đan Lai, rừng từ lâu không chỉ là nơi ở, mà còn là ký ức, là căn tính.

Một số đoạn người dân phải cuốc bộ

Trở lại hiện tại, trên địa bàn xã Môn Sơn vẫn còn gần 250 hộ dân người Đan Lai với hơn 1.000 nhân khẩu sinh sống tại các bản Cò Phạt và Khe Búng. Dù đã có điện lưới, sóng điện thoại và một số công trình thiết yếu nhưng cuộc sống của người dân nơi đây vẫn đầy chật vật. Trẻ em đến trường phải băng rừng, lội suối; người ốm muốn ra trạm y tế nhiều khi phải chờ qua cơn mưa. Con đường cũ từng tồn tại nhưng đã bị mưa lũ tàn phá, sạt lở nghiêm trọng. Mỗi mùa mưa đến, bản làng như bị cắt đứt hoàn toàn với bên ngoài. Việc tiếp tế, học hành, khám chữa bệnh đều trở thành bài toán nan giải.

Tháng 5/2023, tỉnh Nghệ An phê duyệt Dự án nâng cấp tuyến đường từ trung tâm xã Môn Sơn vào Khe Búng. Tuyến đường được kỳ vọng sẽ "phá thế cô lập" kéo dài hàng chục năm qua. Khi những nhát cuốc đầu tiên được triển khai, người dân Đan Lai không giấu nổi hy vọng. Họ biết rằng, con đường ấy không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện mà còn mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, dịch vụ công.

Con đường mới sẽ chẳng khác gì một chiếc "phao cứu sinh" cho người dân trong những mùa mưa lũ, khi mỗi phút chậm trễ có thể đánh đổi bằng tính mạng. Quan trọng hơn, đó còn là con đường đưa người Đan Lai bước ra khỏi vòng luẩn quẩn của đói nghèo và lạc hậu, mà vẫn giữ được bản sắc của mình giữa đại ngàn.

… vẫn còn dang dở

Từ trung tâm xã Môn Sơn, chúng tôi men theo con đường đất nhiều dốc cao trơn trượt để về bản Co Phạt và Khe Búng. Trái ngược với đoạn đường qua bản được đổ bê tông bóng mịn, khang trang, hơn 12km từ trung tâm xã trở vào vẫn chỉ là đường đất, mùa mưa thì sình lầy, trở thành nỗi ám ảnh với người và phương tiện đi lại.

Theo thiết kế phê duyệt tại Quyết định 1324/QĐ-UBND ngày 15/5/2023, Dự án nâng cấp tuyến đường từ trung tâm xã Môn Sơn đi bản Búng có chiều dài tuyến thiết kế 18,743km và tổng mức đầu tư hơn 62 tỷ đồng. Quy mô đường giao thông nông thôn cấp B miền núi, nền đường rộng 4m, mặt đường bê tông xi măng rộng 3m. Dự án được chia thành 2 gói thầu xây lắp cho các đoạn tuyến như sau: Gói thầu xây lắp số 01 cho đoạn tuyến từ KM0+00-Km12+600; Gói thầu số 02 cho đoạn tuyến từ Km12+600 - Km18+743. Khi hoàn thành, dự án này sẽ góp phần tăng cường phát triển kết cấu hạ tầng giao thông miền núi, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội cho người Đan Lai, đặc biệt là đảm bảo an ninh - quốc phòng trong khu vực. Hơn hết, còn nhằm mục đích đảm bảo an toàn cho người dân, giáo viên, học sinh... được lưu thông thông suốt, quan trọng nhất là công tác cứu hộ, cứu nạn trong mùa mưa bão.

Dự án đã hoàn thành đoạn đường bê tông qua bản Búng và Co Phạt, xã Môn Sơn

Hiện, dự án này mới cơ bản thi công gói thầu đoạn tuyến từ Km12+600 đến Km18+743,51 với chiều dài hơn 6,1km. Đến thời điểm hiện tại, các tuyến đường nội bản Khe Búng và Co Phạt đã được đầu tư, nâng cấp. Ngoài ra, 3 cây cầu treo nối hai bản này cũng đã được xây dựng mới, chấm dứt tình trạng bị chia cắt khi mưa lũ kéo dài. Tất cả tạo nên bộ mặt mới cho cuộc sống người dân, góp phần vào mục tiêu xóa đói, giảm nghèo.

Tuy nhiên, đoạn tuyến từ Km0+00 đến Km12+600 vẫn chưa thể triển khai thực hiện. Thực trạng này khiến việc lưu thông của bà con cùng thầy cô cắm bản ở Co Phạt và Khe Búng rất khó khăn, nhất là trong mùa mưa bão. Cô giáo Vi Thị Lan, một giáo viên mầm non cắm bản ở điểm trường bản Khe Búng, Trường Mầm non Môn Sơn than thở. "Chúng em vào công tác trong này ám ảnh nhất là mỗi dịp đầu và cuối tuần phải vượt qua con đường đất nhiều dốc, trơn trượt. Không ít lần xe máy chúng em bị ngã, người lấm lem bùn đất".

Ông La Văn Tám, trưởng bản Co Phạt cho biết: Hai bản Co Phạt và Khe Búng có gần 250 hộ dân người Đan Lai, với trên 1.000 nhân khẩu, trên 90% là hộ nghèo. Trước đây, để tiếp cận 2 bản biệt lập giữa rừng này, người ta chỉ di chuyển bằng thuyền bè vượt sông Giăng và có một con đường đất nhỏ từ trung tâm xã xuyên rừng vào. Vì vậy, khi dự án được triển khai, bà con chúng tôi rất đỗi vui mừng, phấn khởi vì sắp có đường đi lại thuận tiện kết nối với bên ngoài. Tuy nhiên đến nay dự án vẫn còn dang dở, hàng trăm hộ dân nơi vùng lõi Pù Mát này vẫn chỉ biết chờ đợi.

Khi đề cập đến thực trạng này, Chủ tịch UBND xã Môn Sơn Phạm Mạnh Hùng cho biết: Dự án Nâng cấp tuyến đường từ trung tâm xã Môn Sơn đi bản Khe Búng có tổng mức đầu tư hơn 62 tỷ đồng. Toàn bộ dự án đã được bố trí 100% kế hoạch vốn từ nguồn Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đến nay, dự án mới hoàn thiện được hơn 6km đường phía trong đoạn qua bản Co Phạt và bản Búng nhưng đã giải ngân khoảng hơn 30 tỷ. Hiện nguồn vốn của toàn dự án chỉ còn hơn 29 tỷ nhưng còn hơn 12km chưa thể triển khai nên kinh phí đó là không đủ để thực hiện. Do đó, xã đang đề xuất cấp trên đánh giá lại tổng thể dự án để bổ sung thêm kinh phí đầu tư, hoàn thiện dự án.

Xã đang rất nóng ruột và mong dự án đường sớm hoàn thiện để gỡ thế bế tắc, cô lập, đồng thời mở ra cơ hội phát triển kinh tế - xã hội cho đồng bào dân tộc Đan Lai, Chủ tịch UBND xã Môn Sơn mong mỏi.

Hồ Văn Ngợi