Hơn 1.400 mô hình khoa học công nghệ góp phần nâng cao sinh kế vùng nông thôn, miền núi

Các sản phẩm được hình thành từ chương trình nông thôn miền núi nhận được sự quan tâm của các đại biểu. Ảnh: Bộ KHCN.

Thông tin được công bố tại Hội thảo tổng kết Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ (KHCN) thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025 do Bộ KHCN tổ chức ngày 26/6.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ KHCN) Chu Thúc Đạt cho biết, khu vực nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền quốc gia, đồng thời chứa đựng nhiều yếu tố đặc thù về dân tộc, tôn giáo và an ninh phi truyền thống. Vì vậy, đây luôn là khu vực được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư nhằm phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

Để hiện thực hóa chủ trương đó, năm 2015 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1747 phê duyệt Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi và vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025.

Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ KHCN) Chu Thúc Đạt phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bộ KHCN.

Theo ông Chu Thúc Đạt, mục tiêu của Chương trình là đưa các tiến bộ KHCN vào thực tiễn sản xuất; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tiếp nhận, làm chủ công nghệ mới, công nghệ tiên tiến; tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, đồng thời hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân trong phát triển kinh tế địa phương.

Công nghệ tạo sinh kế bền vững

Một trong những mô hình tiêu biểu được chia sẻ tại hội thảo là dự án ứng dụng công nghệ mới trong trồng, bảo quản và chế biến khoai tây thương phẩm theo chuỗi giá trị tại tỉnh Ninh Bình do Công ty TNHH MTV Minh Dương triển khai với sự hỗ trợ của Bộ KHCN.

Trước đây, sản xuất khoai tây tại Ninh Bình chủ yếu nhỏ lẻ, nông dân tự để giống, năng suất không ổn định và đầu ra phụ thuộc thương lái. Từ năm 2017 đến 2020, dự án đã xây dựng vùng nguyên liệu hơn 150 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP tại một số huyện, sử dụng giống khoai tây Solara sạch bệnh. Năng suất bình quân đạt 19,68 tấn/ha, cao hơn mức trung bình trước đó của địa phương.

Doanh nghiệp cũng đầu tư hệ thống kho lạnh, kho mát, hầm cấp đông và dây chuyền chế biến hiện đại, nâng công suất sơ chế, chế biến lên 5 tấn/ngày. Nhờ làm chủ công nghệ, Công ty đã phát triển dòng sản phẩm Khoai tây sấy Minh Dương đạt chứng nhận HACCP, ISO 9001:2015; sản phẩm khoai tây sấy vị tự nhiên đạt OCOP 4 sao năm 2019 và khoai tây sấy vị phô mai được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia năm 2026.

Hiệu quả kinh tế của dự án được cải thiện rõ rệt. Năm 2025, sản lượng tiêu thụ các sản phẩm chế biến đạt hơn 76.000 kg, doanh thu vượt 1 tỷ đồng, lợi nhuận tăng hơn 20% so với năm trước. Sản phẩm hiện có mặt tại nhiều hệ thống bán lẻ lớn như WinMart, GO!, AEON, Mega Market và đang mở rộng xuất khẩu sang Đài Loan (Trung Quốc) và Trung Quốc. Dự án không chỉ nâng cao thu nhập cho hơn 100 hộ nông dân tham gia chuỗi liên kết mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Phan Thúy Hiền, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu cho biết, giai đoạn 2016-2025, Viện Dược liệu là một trong những đơn vị tích cực tham gia Chương trình với vai trò hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Trong gần 10 năm, Viện đã hỗ trợ 32 đơn vị chủ trì tại 23 tỉnh, thành phố, chuyển giao công nghệ đối với 31 loài dược liệu có giá trị kinh tế cao như đương quy, đảng sâm, hà thủ ô đỏ, sa nhân tím, kim ngân hoa, cà gai leo, đinh lăng, ngũ vị tử, địa hoàng, đan sâm...

Nhiều dự án được triển khai tại các địa bàn khó khăn như Hà Giang, Cao Bằng, Thanh Hóa, Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk..., góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và từng bước phát triển chuỗi giá trị dược liệu địa phương.

Song song với chuyển giao công nghệ, Viện Dược liệu đã đào tạo và cấp chứng nhận cho 278 kỹ thuật viên cơ sở, đồng thời tổ chức tập huấn cho hơn 5.250 lượt nông dân, giúp người dân từng bước làm chủ quy trình kỹ thuật, chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng và định hướng thị trường.

Theo bà Phan Thúy Hiền, bên cạnh kết quả tích cực, việc triển khai các dự án vẫn gặp không ít khó khăn do điều kiện giao thông tại vùng sâu, vùng xa, hạn chế về nguồn nhân lực kỹ thuật, thủ tục mua sắm vật tư kéo dài và liên kết tiêu thụ sản phẩm chưa thực sự ổn định.

Từ thực tiễn triển khai, Viện Dược liệu kiến nghị Bộ KHCN tiếp tục xây dựng chương trình cho giai đoạn tiếp theo, tăng cường hỗ trợ ứng dụng công nghệ trong phát triển sản phẩm chủ lực, sản phẩm đặc sản địa phương, xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn chất lượng, thúc đẩy chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Thứ trưởng Bộ KHCN Lê Xuân Định phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bộ KHCN.

Đưa khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển địa phương

Theo Thứ trưởng Bộ KHCN Lê Xuân Định, thành công lớn nhất của Chương trình không chỉ được đo bằng số lượng mô hình hay quy trình công nghệ được chuyển giao, mà quan trọng hơn là đã đưa KHCN đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở, biến tri thức thành năng suất, công nghệ thành sinh kế và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển tại địa phương.

Trong khuôn khổ hội thảo, đại diện các địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đã chia sẻ nhiều mô hình ứng dụng công nghệ hiệu quả trong sản xuất hoa, cây cảnh, dược liệu, khoai tây, nha đam, nuôi ong, chế biến gỗ và nông nghiệp công nghệ cao. Nhiều dự án đã góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, tạo việc làm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Các đại biểu cũng đánh giá cao mô hình liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, đồng thời thẳng thắn chỉ ra những khó khăn như thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường, năng lực tiếp nhận công nghệ ở cơ sở hay khả năng duy trì, nhân rộng mô hình sau khi dự án kết thúc.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước, việc tiếp tục duy trì và mở rộng Chương trình sẽ góp phần đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, nâng cao năng suất lao động, phát triển sinh kế bền vững và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Hàn Minh