Hollywood gợi mở nhiều bài học để phát triển công nghiệp điện ảnh Việt Nam

Không chỉ nhìn lại những yếu tố làm nên sức mạnh của Hollywood, hội thảo còn mở ra nhiều gợi ý về việc xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững cho Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

TS. Ngô Phương Lan phát biểu đề dẫn hội thảo

Học hỏi những giá trị cốt lõi

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA), Giám đốc DANAFF IV, Đồng Trưởng Ban tổ chức Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV cho biết khi nhắc đến công nghiệp điện ảnh, Hoa Kỳ luôn được xem là hình mẫu tiêu biểu của thế giới.

Theo bà, thành công của Hollywood không chỉ nằm ở những bộ phim nổi tiếng hay doanh thu hàng tỉ USD, mà quan trọng hơn là đã xây dựng được một hệ sinh thái điện ảnh hoàn chỉnh. Trong hệ sinh thái đó, các lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật, công nghệ, tài chính, sản xuất, phát hành, marketing và khai thác tài sản trí tuệ được kết nối thành một chuỗi giá trị bền vững, tạo nên năng lực cạnh tranh và sức ảnh hưởng toàn cầu của điện ảnh Mỹ.

TS. Ngô Phương Lan nhấn mạnh, hội thảo không nhằm tìm kiếm một "công thức" để sao chép Hollywood, mà hướng tới việc phân tích những yếu tố cốt lõi tạo nên thành công của nền công nghiệp điện ảnh lớn nhất thế giới.

"Nghiên cứu mô hình công nghiệp điện ảnh Hoa Kỳ không phải để sao chép một công thức có sẵn, mà để hiểu rõ những yếu tố cốt lõi đã tạo nên một nền điện ảnh mạnh. Trên cơ sở đó, chúng ta có thể lựa chọn, vận dụng những kinh nghiệm phù hợp với điều kiện, nguồn lực và bản sắc riêng của Việt Nam", TS Ngô Phương Lan nói.

Ở nhóm tham luận đầu tiên, các học giả tập trung lý giải những yếu tố đã giúp Hollywood duy trì vị trí dẫn đầu trong hơn một thế kỷ.

Đạo diễn Charlie Nguyễn và Đạo diễn Phan Gia Nhật Linh tại hội thảo

GS.TS. Nguyễn Thị Liên Hằng, Giám đốc Viện Đông Á Weatherhead và Nhà sáng lập Global Vietnam thuộc Đại học Columbia đã gợi mở những hướng đi phù hợp cho điện ảnh Việt Nam trong tiến trình hội nhập.

Bà cho biết năm 1933, khi bộ phim King Kong của Mỹ phá vỡ mọi kỷ lục doanh thu phòng vé tại Đông Dương, Việt Nam chưa có bất kỳ doanh nghiệp điện ảnh nào. Khi Kong trở lại vào năm 2017, ngành điện ảnh Việt Nam đã trưởng thành và đủ năng lực hỗ trợ sản xuất một bộ phim bom tấn Hollywood trị giá hàng triệu USD là Kong: Skull Island.

Cũng trong năm đó, lần đầu tiên các bộ phim do Việt Nam sản xuất đạt tổng doanh thu nội địa vượt qua phim nước ngoài, đặc biệt là ở các thể loại kinh dị dân gian và hài gia đình. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy ngành điện ảnh Việt Nam đang sẵn sàng bứt phá.

Theo bà, quá trình toàn cầu hóa đã giúp điện ảnh Mỹ xây dựng mạng lưới phát hành rộng khắp, đưa các giá trị văn hóa Mỹ lan tỏa trên toàn thế giới. Tuy nhiên, mỗi quốc gia đều cần tìm con đường riêng thay vì sao chép nguyên mẫu Hollywood.

GS.TS. Nguyễn Thị Liên Hằng cho rằng Việt Nam chỉ có thể tái hiện thành công của Hollywood nếu thế hệ các nhà làm phim, mạng lưới phát hành, kỹ sư công nghệ và nhà nước cùng chung tay hiện thực hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Các nhà sản xuất, chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm từ thị trường điện ảnh Mỹ

Bổ sung góc nhìn này, nhà giáo, nhà nghiên cứu Trần Hinh cho rằng điều quan trọng nhất mà Việt Nam có thể học hỏi không chỉ là chương trình đào tạo mà còn là triết lý giáo dục điện ảnh.

Theo ông, tại Mỹ, đào tạo điện ảnh không bị giới hạn trong các trường chuyên ngành mà được đặt trong môi trường đại học đa ngành, nơi sinh viên điện ảnh có thể học thêm âm nhạc, sân khấu, mỹ thuật, truyền thông hay công nghệ. Chính sự giao thoa này giúp hình thành tư duy sáng tạo đa chiều.

Ông cũng nhấn mạnh đào tạo điện ảnh không nên chỉ diễn ra trong nhà trường mà cần mở rộng tới nhiều môi trường khác nhau, từ các trung tâm sáng tạo, các dự án cộng đồng đến hoạt động thực hành nghề nghiệp. Một nền điện ảnh hiện đại không chỉ cần những nhà làm phim giỏi mà còn cần xây dựng lớp khán giả có khả năng thưởng thức và đánh giá điện ảnh.

Trong khi đó, ThS. Hoàng Da Vũ, Phó Viện trưởng Viện Sân khấu - Điện ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, tập trung phân tích những yếu tố giúp phim Mỹ luôn duy trì sức hấp dẫn đối với khán giả toàn cầu và những kinh nghiệm có thể vận dụng vào điện ảnh Việt Nam.

Đào tạo nguồn nhân lực là nền tảng của công nghiệp điện ảnh

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là vấn đề đào tạo nhân lực.

Đạo diễn Phan Gia Nhật Linh cho rằng mô hình đào tạo điện ảnh của Hoa Kỳ có nhiều ưu điểm nhờ kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành, giữa nhà trường với doanh nghiệp và thị trường lao động.

Theo ông, sinh viên điện ảnh tại Mỹ được tham gia các dự án thực tế ngay từ khi còn học, được tiếp cận công nghệ mới cũng như có cơ hội kết nối với các hãng phim và nhà sản xuất. Đây là kinh nghiệm đáng tham khảo đối với các quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam.

Ở góc độ đào tạo đạo diễn, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh trình bày tham luận về ảnh hưởng của điện ảnh Hoa Kỳ đối với quá trình đào tạo đạo diễn. Ông cho rằng việc tiếp thu những chuẩn mực nghề nghiệp từ Hollywood là cần thiết, song vẫn phải bảo đảm sự cân bằng giữa kỹ thuật và tư duy sáng tạo cá nhân để tránh sự đồng nhất trong phong cách làm phim.

Bên cạnh các vấn đề về công nghiệp và đào tạo, hội thảo còn mở rộng sang những lĩnh vực nghiên cứu liên ngành.

GS.TS. Nguyễn Nam phân tích mô hình kể chuyện của Pixar và Disney, cho rằng sức mạnh của các hãng phim hoạt hình Mỹ nằm ở khả năng xây dựng những câu chuyện giàu cảm xúc, mang tính phổ quát, có thể chạm đến khán giả ở nhiều nền văn hóa khác nhau.

Ở góc độ nghiên cứu tự sự, TS. Nguyễn Phương Khánh, Trưởng ngành Văn học, Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng, phân tích mô hình Hero's Journey trong điện ảnh Hollywood thông qua bộ phim The Shape of Water, qua đó lý giải vì sao nhiều mô hình kể chuyện kinh điển vẫn giữ được sức sống trong điện ảnh hiện đại.

Hội thảo thu hút đông đảo các nhà làm phim trong và ngoài nước

Khép lại hội thảo là phiên tọa đàm "Từ Hollywood đến Việt Nam – Kinh nghiệm, cơ hội và những thách thức trong bối cảnh mới", với sự tham gia của nhiều chuyên gia và nhà làm phim có kinh nghiệm hoạt động trong môi trường điện ảnh quốc tế.

Chương trình do bà June Tan, Giám đốc phụ trách Sự kiện và Truyền thông số của Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ (MPA) khu vực châu Á - Thái Bình Dương, điều phối.

Tại tọa đàm, ông Trevor Fernandes, Phó Chủ tịch MPA khu vực châu Á - Thái Bình Dương, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng môi trường phát triển bền vững cho ngành điện ảnh, đặc biệt ở các vấn đề liên quan đến chính sách, bảo vệ bản quyền và mở rộng thị trường quốc tế.

Đạo diễn, biên kịch Tony Bùi – người từng thành công với bộ phim Three Seasons – mang đến góc nhìn về phát triển tài năng, nghệ thuật kể chuyện và xây dựng các dự án có khả năng tiếp cận khán giả toàn cầu.

Nhà sản xuất, giảng viên Jack Lechner chia sẻ nhiều kinh nghiệm về phát triển dự án, chiến lược sản xuất, huy động nguồn lực và kết nối điện ảnh với thị trường quốc tế từ thời gian làm việc tại Miramax và Đại học Columbia.

Đại diện phía Việt Nam, đạo diễn Charlie Nguyễn và đạo diễn Lê Văn Kiệt đều là những nhà làm phim từng có thời gian làm việc tại Hoa Kỳ trước khi trở về Việt Nam.

Quang cảnh hội thảo

Hai đạo diễn chia sẻ nhiều kinh nghiệm về việc dung hòa tiêu chuẩn sản xuất quốc tế với thị hiếu khán giả Việt Nam, cũng như những thách thức trong việc xây dựng các tác phẩm vừa đáp ứng yêu cầu nghệ thuật vừa có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Diễn viên Ana Thu Nguyễn, nghệ sĩ người Mỹ gốc Việt đang hoạt động tại Hollywood, cũng mang đến góc nhìn về cơ hội dành cho diễn viên gốc Á, xu hướng đa dạng hóa văn hóa trên màn ảnh và sự thay đổi của ngành công nghiệp giải trí toàn cầu.

Thông qua các tham luận và phiên thảo luận chuyên sâu, hội thảo không chỉ phác họa bức tranh toàn diện về mô hình phát triển của điện ảnh Hoa Kỳ mà còn gợi mở nhiều hướng đi cho điện ảnh Việt Nam trong quá trình xây dựng ngành công nghiệp văn hóa.

Từ phát triển nguồn nhân lực, đổi mới đào tạo, hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất đến tăng cường hợp tác quốc tế và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, những kinh nghiệm được chia sẻ tại DANAFF IV được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy điện ảnh Việt Nam từng bước hội nhập sâu hơn với nền công nghiệp điện ảnh thế giới.

THẢO NGUYÊN