Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Quang cảnh hội nghị tại điểm cầu tỉnh Ninh Bình.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia dự, chỉ đạo Hội nghị. Cùng chủ trì hội nghị có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Lê Minh Hưng, Thủ tướng Chính phủ; Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội; Trần Cẩm Tú, Thường trực Ban Bí thư; Nguyễn Duy Ngọc, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo.

Dự hội nghị có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương và tỉnh, thành phố; các đồng chí thành viên Ban Chỉ đạo Trung ương... Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp tại Trung ương kết hợp trực tuyến đến các bộ, ngành, tỉnh, thành phố và các xã, phường, đặc khu trên toàn quốc.

Các đại biểu dự hội nghị tại điểm cầu tỉnh Ninh Bình.

Dự Hội nghị tại điểm cầu tỉnh Ninh Bình có các đồng chí: Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo của tỉnh về phát triển KHCN, ĐMST, CĐS và Đề án 06; Trung tướng Lê Xuân Thuân, Ủy viên Trung ương Đảng, Tư lệnh Quân đoàn 12; Trần Đăng Quỳnh, Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo của tỉnh; Đại tá Nguyễn Hải Anh, Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Tư lệnh Quân đoàn 12; Lê Quốc Chỉnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo của tỉnh; Nguyễn Thanh Bình, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo của tỉnh; Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo của tỉnh; Đinh Thị Lụa, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo của tỉnh; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh; Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy; lãnh đạo các sở, ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; lãnh đạo các cơ quan, đơn vị của Trung ương đóng trên địa bàn.

Nghị quyết số 57-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024, hơn một năm trước khi diễn ra Đại hội XIV của Đảng, thể hiện bước đi chủ động, tầm nhìn chiến lược và dự báo đúng yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn mới; đồng thời, thống nhất với định hướng của Đại hội XIV về xác lập mô hình tăng trưởng mới; lấy KHCN, ĐMST, CĐS làm động lực chính. Sau 1 năm 6 tháng, Nghị quyết 57 đã tạo chuyển biến quan trọng về nhận thức, quyết tâm chính trị và phương thức tổ chức thực hiện; từng bước hình thành cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo, điều phối tập trung, gắn trách nhiệm người đứng đầu với sản phẩm đầu ra. Thể chế có bước chuyển về tư duy quản lý, tăng tự chủ, chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy thương mại hóa và huy động nguồn lực xã hội. Các cơ quan trong hệ thống chính trị đã xây dựng, trình ban hành hơn 400 văn bản, trong đó có 30 luật; ngân sách bố trí cho KHCN, ĐMST, CĐS đạt 3% tổng chi ngân sách nhà nước, ở mức cao nhất trong 10 năm; tư duy quản lý chuyển từ kiểm soát đầu vào, thủ tục sang tự chủ, quản lý theo mục tiêu và kết quả đầu ra. CĐS có chuyển biến rõ nét, phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp và bảo đảm vận hành phục vụ hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 2 cấp: Sóng 5G phủ khoảng 91,9% dân số; hơn 71 triệu tài khoản định danh điện tử được kích hoạt; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại địa phương đạt 93,54%. KHCN, ĐMST đã định hình được nhiệm vụ trọng tâm. Đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, 30 nhóm sản phẩm và 20 bài toán lớn của quốc gia; số công nghệ được làm chủ, sản phẩm được thương mại hóa và tạo tác động kinh tế còn ít, phần lớn nhiệm vụ đang ở giai đoạn thiết kế cơ chế chuẩn bị đầu tư hoặc thử nghiệm. Đến tháng 6/2026, ngân sách KHCN, ĐMST, CĐS đạt 3% tổng chi; kinh tế số chiếm 14,02% GDP (mục tiêu 2030 tối thiểu 30%); tỷ lệ giải ngân 23,35%; tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ có thời hạn 84,8%; phủ sóng 5G 91,9% dân số; chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) xếp 44/139.

Tuy nhiên, kết quả đạt được có ý nghĩa nền tảng nhưng chưa đồng đều; điểm nghẽn xuyên suốt là năng lực chuyển chủ trương, thể chế, nhiệm vụ và nguồn lực thành sản phẩm được vận hành, sử dụng rộng rãi và tạo tác động. Nhiều nền tảng, cơ sở dữ liệu chưa hoàn thành, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 23,35%; năng lực chuyển chủ trương, thể chế, nhiệm vụ và nguồn lực thành sản phẩm được sử dụng rộng rãi, tạo tác động đo lường được còn hạn chế.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, thay mặt Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận sự nỗ lực cố gắng của các bộ, ngành, địa phương và toàn thể nhân dân cả nước trong thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Trong đó, đặc biệt là dữ liệu dân cư quốc gia đã dần được hoàn thiện. KHCN, ĐMST xác định được nhiệm vụ trọng điểm, nhiều mô hình hay cách làm sáng tạo trong phát triển KHCN, ĐMST và CĐS đã xuất hiện. Một số địa phương đã có kết quả triển khai bước đầu dựa trên đặc thù của địa phương để phát triển sản phẩm. Trong đó, các tỉnh Nghệ An, Lào Cai, Quảng Trị tập trung bảo tồn và gia tăng giá trị tài nguyên bản địa; Ninh Bình, Tuyên Quang, Điện Biên đưa công nghệ phục vụ dịch vụ và du lịch; Cà Mau, Vĩnh Long, Hà Tĩnh, Đồng Tháp tối ưu hóa lợi thế nông - lâm - ngư nghiệp…

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ như: thiếu nguồn lực cho KHCN, CĐS. Tỷ lệ giải ngân rất thấp; CĐS, KHCN mới đang dừng bước ở quản trị xã hội mà chưa phục vụ cho phát triển đất nước, chưa thấm vào doanh nghiệp, công trường, hợp tác xã… trong khi dư địa cho KHCN, ĐMST và CĐS còn rất lớn. Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu tổ chức thực hiện, không phải ở công nghệ. Nhiều nhiệm vụ được báo cáo hoàn thành nhưng chưa có sản phẩm vận hành, người sử dụng và tác động được kiểm chứng. Chuyển mạnh từ ban hành văn bản, xây dựng kế hoạch, triển khai nhiệm vụ sang tạo ra sản phẩm được sử dụng, kết quả đo lường được; lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp, năng suất lao động và đóng góp cho tăng trưởng làm thước đo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương phải quán triệt sâu sắc ý nghĩa mục tiêu của Nghị quyết, nhận thức sâu sắc KHCN, ĐMST, CĐS là con đường thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng 2 con số. CĐS quốc gia tập trung vào CĐS trong doanh nghiệp và toàn xã hội để đạt mục tiêu KTS và XHS. Phải có dữ liệu sạch, có đội ngũ cán bộ đủ mạnh làm chủ công nghệ. KHCN và ĐMST phải biến công cụ thành giá trị cho xã hôi, phải tập trung nguồn lực để phát triển thành sản phẩm cụ thể… Các bộ, ngành đặt rõ mục tiêu làm chủ công nghệ. Bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển KHCN, ĐMST, CĐS quốc gia. Tạo ra chuyển biến đồng bộ từ trung ương đến địa phương chủ động rà soát kiến trúc toàn thể, tháo gỡ điểm nghẽn không để ách tắc kéo dài. Các viện nghiên cứu, trường đại học tập trung nghiên cứu giải quyết bài toán của địa phương, thu hút nhân tài, hình thành nhóm nghiên cứu mạnh nâng cao năng lực nghiên cứu phát triển KHCN, ĐMST. Ngay trong năm học 2026-2027, ngành giáo dục nghiên cứu đổi mới đầu tư cho giáo dục ưu tiên công nghệ sáng tạo, chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

Các địa phương phải xác định rõ việc xây dựng nhiệm vụ phải xuất phát từ bài toán thực tế, gắn với thế mạnh, nguồn lực và nhu cầu phát triển của từng ngành, từng địa phương; lấy hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế - xã hội làm thước đo đánh giá. Cụ thể hóa người dân được hưởng lợi những gì, tăng trưởng bao nhiêu? Mỗi địa phương cần xuất phát từ lợi thế so sánh, thế mạnh để xây dựng sản phẩm chiến lược, mạnh dạn đăng ký chủ động đề xuất mô hình mới, cách làm mới. Các doanh nghiệp tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển, tham gia vào các chương trình chiến lược quốc gia tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ĐMST.

Đối với những đề xuất tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ trưởng Bộ KHCN nghiên cứu làm việc, giải quyết từng nhiệm vụ đề xuất và ưu tiên hỗ trợ Đại học Bách Khoa thực hiện ngay 5 đề xuất trong phạm vi nhà trường.

Nguyễn Hương-Trường Giang