Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc mang ý nghĩa gì đối với một thế giới đang phân mảnh?

Theo thông tin mới cập nhật, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 16/3 cho biết, ông đã đề nghị phía Trung Quốc lùi thời điểm tổ chức hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Tập Cận Bình khoảng 1 tháng, với lý do cần trực tiếp điều hành các hoạt động liên quan đến tình hình Trung Đông.

Theo đó, Nhà Trắng xác nhận Mỹ đang thảo luận với Trung Quốc về việc thay đổi lịch trình cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, vốn dự kiến diễn ra vào cuối tháng 3, dù “rất mong đợi” sự kiện này. Quyết định được đưa ra “hoàn toàn xuất phát từ lý do khách quan do chiến sự đang diễn biến phức tạp”, mà “không có bất cứ tính toán chiến thuật nào khác”.

Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho hay, cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình có thể bị trì hoãn vì các lý do hậu cần.

Cuộc hội ngộ đặc biệt

Dù vậy, theo Modern Diplomacy, hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung sắp tới sẽ không chỉ xoay quanh vấn đề xung đột thương mại hay thuế quan. Thay vào đó, lần gặp gỡ này sẽ trở thành một thách thức ngoại giao về cách thức hai cường quốc hàng đầu thế giới xử lý các tình huống có thể đe dọa phần còn lại của thế giới.

Mỹ và Trung Quốc là những quốc gia chiếm khoảng 40% quy mô kinh tế thế giới, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng công nghệ. Khi quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh thay đổi, tác động sẽ lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế thế giới.

Song tình hình tại Trung Đông hiện nay được đánh giá là đã làm thay đổi bối cảnh ngoại giao ngay trước thềm cuộc gặp Mỹ-Trung, với các vấn đề an ninh, năng lượng và địa chính trị được đưa vào trọng tâm chương trình nghị sự vốn ban đầu dự kiến chỉ xoay quanh đàm phán thương mại.

Theo các nhà phân tích, căng thẳng tại Trung Đông hiện nay đã làm thay đổi triển vọng chiến lược và đưa Trung Quốc vào thế "tiến thoái lưỡng nan".

Không khó để nhận ra Trung Quốc có quan hệ kinh tế khăng khít với Iran, đặc biệt trong việc nhập khẩu năng lượng và các thỏa thuận hợp tác dài hạn. Với Bắc Kinh, đây là vấn đề cân bằng giữa quan hệ chiến lược với Iran và không đối đầu trực tiếp với Mỹ.

Đồng thời, điểm nóng này đã tiết lộ một sự thật địa chính trị sâu sắc hơn: các cuộc xung đột ở Trung Đông đang ngày càng đan xen với cạnh tranh giữa các nước lớn. Tình hình Iran hiện nay không chỉ là một vấn đề của khu vực, mà còn là một thách thức đối với trật tự thế giới mới.

Ngoài ra, việc đảo Kharg - nơi chế biến khoảng 90% xuất khẩu dầu của Iran bị tấn công, cũng được xem là một vấn đề quan trọng với Trung Quốc.

Quốc gia đông dân này là nhà nhập khẩu dầu lớn nhất trên thế giới và phụ thuộc rất nhiều vào dầu mỏ Trung Đông. Sự thay đổi ở Vùng Vịnh do đó sẽ có tác động trực tiếp đến an ninh kinh tế của Trung Quốc.

Tính toán chiến lược của mỗi nước

Hiện vẫn chưa rõ các mục tiêu của hội nghị thượng đỉnh lần này là gì, mặc dù các tuyên bố chính thức cho thấy, một số vấn đề thương mại như thuế quan, nhập khẩu nông sản và cạnh tranh kinh tế tổng thể giữa hai quốc gia sẽ tiếp tục là trọng tâm.

Tuy nhiên, tình hình Iran hiện nay nhiều khả năng sẽ được ưu tiên hơn so với các cuộc đàm phán kinh tế. Các nhà phân tích tin rằng, động thái này sẽ tái cơ cấu chương trình nghị sự của cuộc họp bằng cách tập trung vào các vấn đề an ninh toàn cầu, thay vì thương mại.

Thực trạng này cũng được coi là vấn đề của ngoại giao hiện đại, khi mà các cường quốc đang phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng chồng chéo làm xóa nhòa ranh giới giữa các vấn đề kinh tế, quân sự và địa chính trị.

Dù vậy, giới quan sát vẫn kỳ vọng về các kịch bản giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung Quốc sau cuộc gặp.

Trước hết, hội nghị thượng đỉnh có thể tạo ra một bước đột phá về mặt ngoại giao. Có khả năng hai bên sẽ cố gắng cân bằng và ổn định quan hệ thương mại và giữ mức độ cạnh tranh kinh tế một cách chừng mực, ngay cả khi căng thẳng ở Trung Đông vẫn tiếp diễn.

Thứ hai, cuộc gặp có thể dẫn đến một giải pháp tạm thời về các vấn đề an ninh của thế giới. Trung Quốc có thể thúc đẩy giải pháp ngoại giao giữa Mỹ với Iran nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.

Thứ ba, hội nghị thượng đỉnh có thể làm tăng thêm nhiều rạn nứt hơn giữa Bắc Kinh và Washington. Nếu Mỹ yêu cầu Trung Quốc hợp tác nhiều hơn để chống lại Iran hoặc những người ủng hộ nước này, quan hệ giữa hai cường quốc có thể leo thang.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình không chỉ là một thử thách đối với khả năng lãnh đạo toàn cầu trong ngắn hạn, mà còn cả trong dài hạn. Khi thế giới đối mặt với hàng loạt cuộc khủng hoảng, chẳng hạn như xung đột, đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng và thậm chí là tranh chấp thương mại, nhu cầu để các cường quốc hợp tác trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu ngày càng gia tăng.

Trong trường hợp hội nghị thượng đỉnh lần này tạo ra một tương tác ngoại giao hiệu quả, điều đó có thể ổn định một hệ thống quốc tế đang lung lay. Tuy nhiên, việc không đạt được một số điểm chung sẽ làm phân mảnh hơn nữa bối cảnh địa chính trị và gây ra nhiều xung đột hơn.

Câu hỏi liệu hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung Quốc có thể vượt qua sự cạnh tranh và phối hợp giải quyết những thách thức chung hay không vẫn chưa có lời đáp.

Nhưng có một điều rõ ràng là, trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, các quyết định đạt được tại Bắc Kinh sẽ ảnh hưởng sâu rộng đến phía bên kia của bàn đàm phán, trong đó tương lai ổn định toàn cầu và trật tự quốc tế đang được định đoạt.

(theo Modern Diplomacy)

Hải Yến