Hội đền La Vân-Sợi dây kết nối truyền thống và sức sống cộng đồng

Hoạt động dâng hương thờ vị Thánh tổ “Lý Triều Quốc sư Nguyễn Minh Không. (Nguồn: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên)

Trong không gian văn hóa đặc trưng của đồng bằng sông Hồng, những lễ hội làng không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử và phản ánh đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp.

Lễ hội đền La Vân, diễn ra tại làng La Vân, nay thuộc Hưng Yên (trước đây thuộc xã Quỳnh Hồng, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình), là một trong những lễ hội tiêu biểu mang đậm bản sắc dân gian, vừa linh thiêng vừa sôi động, thu hút đông đảo người dân và du khách mỗi độ tháng Ba âm lịch.

Dấu ấn lịch sử và hoạt động văn hóa làng La Vân

Làng La Vân xưa có tên là La Miên, thuộc tổng Quỳnh Ngọc, gồm hai thôn Đồn Xá và Thượng. Đến năm 1841, dưới triều vua Thiệu Trị, vì kiêng húy nên làng đổi tên thành La Vân, tên gọi được giữ cho đến ngày nay. Không chỉ là một vùng quê thuần nông, La Vân còn nổi tiếng với nghề ương bèo hoa dâu-một nghề gắn bó mật thiết với sản xuất nông nghiệp trước những năm 1970.

Trung tâm của lễ hội là Đền La Vân-nơi thờ thành hoàng làng và các vị hậu thần. Đặc biệt, nơi đây tôn thờ Nguyễn Minh Không vị thiền sư nổi tiếng thời nhà Lý, người có nhiều đóng góp cho Phật giáo và đời sống dân sinh. Bên cạnh đó, đền còn thờ bà Vũ Thị Ngọc Tấn-một người con của làng, từng là Vương phi trong phủ chúa Trịnh Tạc. Bà có công ban ruộng đất, giúp dân làng xây dựng lại đền, tạo nên quần thể kiến trúc đặc trưng “tiền thần, hậu Phật.”

Không gian lễ hội vì thế mang đậm tính giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo, giữa yếu tố lịch sử và đời sống cộng đồng. Đây chính là nền tảng để lễ hội La Vân tồn tại và phát triển qua nhiều thế hệ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân địa phương.

Những nghi lễ và trò diễn đặc sắc

Lễ rước tượng Thánh. (Nguồn: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên)

Lễ hội đền La Vân được tổ chức thường niên từ ngày 20 đến ngày 26 tháng Ba âm lịch, kéo dài trong sáu ngày với nhiều hoạt động phong phú. Mỗi ngày lễ hội đều diễn ra theo trình tự rõ ràng: buổi sáng là các nghi thức tế lễ trang nghiêm, buổi chiều là phần hội với các trò diễn dân gian.

Phần lễ mang đậm màu sắc tâm linh với các nghi thức dâng hương, tế thần nhằm tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân. Đây là dịp để người dân thể hiện lòng thành kính, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Điểm nhấn của lễ hội nằm ở phần hội với những hoạt động diễn xướng độc đáo. Trong đó, nổi bật nhất là múa kéo chữ - một hình thức nghệ thuật dân gian kết hợp giữa thể thao, biểu diễn và giáo dục. Người tham gia được chia thành các đội, phối hợp nhịp nhàng để tạo thành những chữ Hán mang ý nghĩa tốt đẹp. Mỗi động tác, mỗi đội hình đều được luyện tập công phu, thể hiện tinh thần kỷ luật, sự khéo léo và tính tập thể cao.

Múa kéo chữ không chỉ là trò chơi mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Những đội hình biến hóa linh hoạt mô phỏng cảnh đánh trận, chiến thắng, múa kéo chữ vừa mang tính chất là một trò chơi, một môn thể thao đồng thời lại mang tư tưởng giáo dục, nghệ thuật cao. Múa kéo chữ mô phỏng đánh trận và chiến thắng trở về. Ngoài ra, trò chơi này còn thể hiện tính giáo dục tinh thần tự giác, tính tổ chức, kỹ năng khéo léo, nhanh nhẹn của con người, thể hiện tinh thần thượng võ và niềm tự hào dân tộc. Đồng thời, trò diễn này cũng truyền tải những bài học về đạo lý, về sự đoàn kết và ý thức cộng đồng.

Múa kéo chữ tại lễ hội. (Nguồn: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên)

Bên cạnh đó, lễ hội còn có các trò chơi dân gian quen thuộc như đấu vật, cờ tướng, đánh pháo đất. Đây là những hoạt động mang tính giải trí nhưng cũng thể hiện sức mạnh thể chất và trí tuệ của người dân. Các trò diễn ca thánh tích được tổ chức nhằm kể lại công lao của các vị thần, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử và truyền thống của quê hương.

Tất cả tạo nên một không gian lễ hội vừa náo nhiệt vừa sâu lắng, nơi người dân không chỉ tham gia mà còn hòa mình vào dòng chảy văn hóa của cộng đồng.

Giá trị cộng đồng và sức sống trong đời sống hiện đại

Lễ hội đền La Vân không chỉ là một sự kiện văn hóa mà còn là “chất keo” gắn kết cộng đồng. Trong những ngày diễn ra lễ hội, mọi người cùng nhau chuẩn bị, tham gia và chia sẻ niềm vui. Đây là dịp để các thế hệ gặp gỡ, trao truyền những giá trị truyền thống, củng cố tình làng nghĩa xóm.

Lễ rước Kiệu. (Nguồn: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên)

Với cư dân nông nghiệp, lễ hội còn mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra vào thời điểm nông nhàn. Sau những tháng ngày lao động vất vả, lễ hội là khoảng thời gian để nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng, chuẩn bị cho một mùa vụ mới. Những trò chơi, trò diễn không chỉ giúp giải trí mà còn góp phần rèn luyện thể chất, nâng cao đời sống tinh thần.

Trong bối cảnh hiện đại, khi nhịp sống ngày càng hối hả, những giá trị truyền thống như lễ hội La Vân càng trở nên quý giá. Lễ hội không chỉ là nơi bảo tồn văn hóa mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương. Nhiều du khách tìm đến không chỉ để tham quan mà còn để trải nghiệm, khám phá những nét đẹp văn hóa độc đáo của vùng quê Bắc Bộ.

Tuy nhiên, việc bảo tồn lễ hội cũng đặt ra những thách thức. Làm thế nào để giữ được bản sắc truyền thống trong khi vẫn đáp ứng nhu cầu phát triển là câu hỏi mà chính quyền và người dân địa phương luôn trăn trở. Việc tổ chức lễ hội theo hướng văn minh, tiết kiệm nhưng vẫn giữ được hồn cốt là điều cần được chú trọng.

Lễ hội đền La Vân là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân gian Việt Nam. Không chỉ là nơi tưởng nhớ tiền nhân, lễ hội còn là không gian để cộng đồng gắn kết, để mỗi người tìm về cội nguồn và làm giàu thêm đời sống tinh thần.

Giữa dòng chảy hiện đại, những giá trị ấy vẫn lặng lẽ tồn tại, như mạch nguồn nuôi dưỡng bản sắc dân tộc, góp phần xây dựng một xã hội vừa phát triển, vừa gìn giữ được những nét đẹp truyền thống./.

(Vietnam+)