Hội An: 555 năm từ thương cảng quốc tế đến Di sản văn hóa thế giới

Ngày 22/10, tại phường Hội An, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng phối hợp Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) tổ chức hội thảo khoa học “Đô thị thương cảng Hội An và xứ Quảng trong hành trình 555 năm (1471 - 2026)” nhằm làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất xứ Quảng và gợi mở những hướng bảo tồn, phát huy di sản trong giai đoạn mới.

Hội thảo có sự tham dự của hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Trung ương và các cơ quan, đơn vị thành phố Đà Nẵng; đại diện các viện nghiên cứu và các trường đại học; các nhà nghiên cứu - nhà khoa học trung ương và địa phương. Hội thảo diễn ra trong dịp kỷ niệm 555 năm thành lập đạo Thừa tuyên Quảng Nam (1471 - 2026).

Bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, phát biểu khai mạc hội thảo, nhấn mạnh giá trị lịch sử, văn hóa của xứ Quảng trong tiến trình phát triển của thành phố.

Hơn 100 đại biểu là các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và đại diện cơ quan quản lý tham dự hội thảo, cùng trao đổi về những giá trị di sản của Hội An và xứ Quảng.

Đây là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hình thành, phát triển vùng đất xứ Quảng, gắn với quá trình mở rộng không gian lịch sử, văn hóa và giao thương của đất nước. Trong hành trình ấy, Hội An từng giữ vai trò là thương cảng quốc tế quan trọng, nơi hội tụ nhiều cộng đồng cư dân, thương nhân và các dòng giao lưu văn hóa Đông - Tây.

Tháng 6 năm 1471, vua Lê Thánh Tông thành lập Đạo Thừa tuyên thứ 13 của nước Đại Việt - Đạo Thừa tuyên Quảng Nam. Sự kiện này là dấu mốc quan trọng trong tiến trình lịch sử Việt Nam nói chung, vùng đất xứ Quảng nói riêng, gắn với quá trình mở rộng không gian lịch sử - văn hóa, giao lưu phát triển kinh tế - xã hội, hình thành những tiền đề cho sự phát triển mạnh mẽ của vùng đất này trong các thế kỷ tiếp theo.

Trong hành trình 555 năm vùng đất xứ Quảng, đô thị thương cảng Hội An luôn giữ vị trí đặc biệt, từng là trung tâm giao thương quốc tế sôi động, phồn thịnh, nơi hội tụ các cộng đồng cư dân, kết nối những tuyến giao thương và diễn ra quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa nhiều quốc gia, dân tộc.

Nhằm tiếp tục đánh giá sâu sắc hơn những đóng góp của xứ Quảng và cảng thị quốc tế Hội An đối với công cuộc mở mang bờ cõi, phát triển kinh tế, giao lưu văn hóa, hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam; nêu ra những bài học lịch sử, kiến nghị các giải pháp nhằm bào tồn, phát huy giá trị di sản gắn với yêu cầu phát triển thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn mới.

Tại khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho hay, 555 năm là một dấu mốc lịch sử đặc biệt, bởi trải qua hơn 5 thế kỷ, vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng đã không ngừng vận động, biến đổi và phát triển.

Trong dòng chảy lịch sử đó, vùng đất Hội An giữ một vị trí đặc biệt. Với vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, lịch sử và dân cư, Hội An từng bước hình thành và phát triển thành một đô thị thương cảng quốc tế quan trọng.

Đặc biệt, trong các thế kỷ XVI - XVIII, Hội An trở thành nơi hội tụ và kết nối của hoạt động giao thương, giao lưu và tiếp biến văn hóa trong khu vực và quốc tế. Đó chính là nền tảng quan trọng làm nên giá trị nổi bật của Đô thị cổ Hội An - Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận vào năm 1999.

“Nhìn lại chặng đường 555 năm lịch sử, đối với TP Đà Nẵng hôm nay, cần làm sao để quá trình phát triển mới không làm đứt gãy mạch nguồn lịch sử và văn hóa đã được các tiền nhân xây dựng, bồi đắp qua các thế hệ mà ngược lại phải tạo điều kiện để những giá trị ấy được bảo tồn, tiếp nối và phát huy trong một diện mạo mới, không gian phát triển mới”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi nói.

Các tham luận tại hội thảo tập trung vào ba nhóm nội dung chính: quá trình hình thành, phát triển và vị thế của xứ Quảng, thương cảng Hội An trong lịch sử; vai trò của Hội An trong mạng lưới giao thương quốc tế và quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa; những vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong bối cảnh phát triển hiện nay.

Ở góc độ lịch sử, nhiều nghiên cứu làm rõ những điều kiện tạo nên sự phồn thịnh của thương cảng Hội An, đặc biệt là lợi thế sông biển, nguồn sản vật từ vùng nội địa, chính sách thương mại của các chúa Nguyễn và sự hiện diện của thương nhân quốc tế.

Các nghiên cứu cũng đề cập vai trò của cộng đồng cư dân, làng nghề, tín ngưỡng, tôn giáo và quá trình hình thành chữ Quốc ngữ trong không gian giao lưu văn hóa xứ Quảng.

Đáng chú ý, nhóm tham luận về bảo tồn và phát huy di sản tập trung vào các vấn đề đang đặt ra đối với Đà Nẵng như bảo tồn tính xác thực của đô thị cổ Hội An, phát huy vai trò cộng đồng, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý di sản.

Các hướng nghiên cứu về kinh tế di sản, phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên giá trị văn hóa đặc trưng cũng được đặt ra nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực di sản, đồng thời bảo đảm gìn giữ lâu dài các giá trị lịch sử, văn hóa.

Thông qua hội thảo, ban tổ chức kỳ vọng tiếp nhận thêm những kết quả nghiên cứu, luận cứ khoa học và kiến nghị có giá trị thực tiễn, góp phần bổ sung tư liệu về lịch sử Hội An và xứ Quảng. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu những giải pháp phù hợp, gắn bảo tồn di sản với phát huy nguồn lực văn hóa, phục vụ định hướng phát triển bền vững của Đà Nẵng trong giai đoạn mới.

Phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững là hướng đi quan trọng để Hội An tiếp tục lan tỏa bản sắc văn hóa xứ Quảng trong không gian phát triển mới của TP Đà Nẵng.

TS Phan Tuấn Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) cho hay, chủ đề hội thảo mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn rất sâu sắc. Chặng đường 555 năm không chỉ mở ra cơ hội nhìn lại hành trình lịch sử lâu dài của xứ Quảng mà còn đặt ra những vấn đề nghiên cứu về mối quan hệ giữa lịch sử với di sản và con người hôm nay.

Hoài Thu