Học nghề - một lựa chọn cho học sinh sau trung học cơ sở

Xu hướng học văn hóa song song với học nghề ngày càng được nhiều học sinh quan tâm. Ảnh: Lê Nguyễn.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cần nguồn nhân lực kỹ thuật, nhiều mô hình đào tạo nghề đang chứng minh hiệu quả khi giúp học sinh vừa học văn hóa, vừa có tay nghề, rút ngắn thời gian đào tạo và sớm tham gia thị trường lao động.

Thực tế từ nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Hà Nội cho thấy, cùng với chính sách hỗ trợ của Nhà nước như miễn học phí đào tạo, mở rộng cơ hội liên thông, các nhà trường cũng chủ động đổi mới đào tạo, gắn kết doanh nghiệp để nâng cao chất lượng, tạo thêm lựa chọn thiết thực cho học sinh.

Học văn hóa song song học nghề: Lựa chọn của nhiều học sinh

Nhiều năm gần đây, xu hướng học văn hóa song song với học nghề ngày càng được nhiều học sinh và phụ huynh quan tâm. Thay vì chỉ tập trung vào con đường học thuật truyền thống, nhiều gia đình lựa chọn mô hình đào tạo giúp học sinh vừa hoàn thành chương trình trung học phổ thông, vừa có bằng nghề để sớm tham gia thị trường lao động.

Theo bà Trần Thị Thanh Yến, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Hoài Đức, trung tâm đã triển khai song song hai chương trình gồm giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông và đào tạo trung cấp nghề trong nhiều năm qua.

Thực tế cho thấy, nhu cầu học tập của con em nhân dân trên địa bàn khá lớn. Hơn 20 năm qua, trung tâm luôn thu hút đông học sinh theo học, mỗi năm đào tạo khoảng 1.400 - 1.500 học sinh.

Một lớp học của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Hoài Đức. Ảnh: Lê Nguyễn.

Phần lớn học sinh tại đây lựa chọn học song song chương trình văn hóa và trung cấp nghề. Các ngành đào tạo được xây dựng bám sát nhu cầu thị trường lao động như công nghệ thông tin, công nghệ ô tô, kỹ thuật chế biến món ăn hay pha chế đồ uống. Những ngành nghề này phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế - dịch vụ tại địa phương, đặc biệt khi khu vực Hoài Đức đang chuyển mình mạnh mẽ với nhiều khu công nghiệp và dịch vụ mới.

Theo bà Trần Thị Thanh Yến, mô hình đào tạo kết hợp văn hóa và nghề mang lại hiệu quả khá rõ rệt. Sau khi hoàn thành chương trình học, học sinh vừa có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông, vừa có bằng trung cấp nghề. Khoảng 25% học sinh tiếp tục học lên đại học, số còn lại chủ yếu học liên thông lên cao đẳng theo đúng ngành nghề được đào tạo... Với một số ngành dịch vụ như chế biến món ăn hay pha chế đồ uống, học sinh có thể tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp.

Một điểm thuận lợi khác là chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Do là đơn vị công lập, học sinh học văn hóa tại trung tâm được hưởng quy định miễn học phí tương tự học sinh các trường trung học phổ thông công lập; chương trình trung cấp nghề cũng được miễn học phí theo quy định nhiều năm nay.

Nhờ đó, các gia đình giảm đáng kể chi phí học tập trong khi học sinh vẫn có cơ hội học nghề và định hướng nghề nghiệp sớm. Số liệu tuyển sinh những năm gần đây cho thấy mô hình đào tạo này ngày càng phù hợp với nhu cầu của phụ huynh và học sinh.

Mô hình đào tạo kết hợp văn hóa và nghề mang lại hiệu quả khá rõ rệt. Ảnh: Lê Nguyễn.

“Chúng tôi chủ trương đáp ứng nhu cầu học tập của người học, không tổ chức sàng lọc học sinh trong quá trình tuyển sinh. Học sinh đến trung tâm có trình độ và hoàn cảnh rất đa dạng.

Khoảng 20 - 30% em vừa học vừa làm thêm bán thời gian, vì vậy nhà trường đặc biệt chú trọng công tác quản lý nề nếp, chuyên cần và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh”, bà Trần Thị Thanh Yến cho biết.

Nhà trường chủ động đổi mới, gắn kết doanh nghiệp

Không chỉ dựa vào chính sách hỗ trợ, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang chủ động đổi mới cách vận hành, nâng cao chất lượng đào tạo nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động.

Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội được đầu tư mạnh về cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ đào tạo. Ảnh: Lê Nguyễn.

Ông Trần Việt Hùng, Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội cho biết, nhà trường được thành lập từ năm 1965 và là một trong những cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập có uy tín của thành phố. Trong nhiều năm qua, trường được thành phố Hà Nội đầu tư mạnh về cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ đào tạo.

Hiện nay, trường đào tạo khoảng 40 ngành, nhóm ngành nghề khác nhau. Trong đó có hai ngành trọng điểm gồm công nghệ ô tô đạt chuẩn ASEAN và nghề hàn là ngành trọng điểm cấp quốc gia. Bên cạnh các ngành truyền thống, nhà trường cũng mở thêm nhiều lĩnh vực mới theo xu hướng công nghệ hiện đại như ứng dụng trí tuệ nhân tạo hay các ngành tiếp cận công nghệ mới của thế giới.

Theo ông Trần Việt Hùng, trong đào tạo nghề, việc gắn kết với doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhà trường đã chủ động hợp tác với nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực như công nghệ ô tô, công nghệ sơn ô tô, cơ khí, công nghệ thông tin cũng như các ngành dịch vụ mới.

Nhờ sự phối hợp này, học sinh, sinh viên được tham gia thực hành, thực tập và thậm chí tham gia sản xuất ngay trong quá trình học. Điều đó giúp các em rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp trong môi trường thực tế, đồng thời có thêm thu nhập hỗ trợ chi phí học tập.

Theo ông Trần Việt Hùng, để giáo dục nghề nghiệp phát triển bền vững, các cơ sở đào tạo cần hội tụ nhiều yếu tố như cơ sở vật chất hiện đại, đội ngũ giáo viên có tay nghề cao và đặc biệt là sự đồng hành của doanh nghiệp. Khi các yếu tố này được kết nối, quá trình đào tạo sẽ gắn liền với thực tập, sản xuất và tuyển dụng.

Thực tế cho thấy nhiều học sinh của trường đã được doanh nghiệp tuyển dụng ngay khi còn đang học. Một số em đạt giải cao trong các kỳ thi kỹ năng nghề đã có cơ hội làm việc tại nước ngoài với mức thu nhập hấp dẫn.

Chẳng hạn, có học sinh đoạt giải cao trong kỳ thi kỹ năng nghề của thành phố, sau đó sang Hàn Quốc làm việc trong lĩnh vực hàn với mức lương từ 70 đến 100 triệu đồng mỗi tháng.

Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội đào tạo nhiều nghề ngành có nhu cầu nhân lực lớn. Ảnh: Lê Nguyễn.

Tương tự, tại Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp cũng đang được triển khai mạnh mẽ. Nhà trường hiện đào tạo 25 ngành nghề, trong đó nhiều ngành có nhu cầu nhân lực lớn như điện công nghiệp, tự động hóa, công nghệ thông tin ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ô tô năng lượng mới, hướng dẫn viên du lịch, chế biến món ăn hay thiết kế đồ họa.

Theo thông tin từ nhà trường, nhiều ngành nghề đã có doanh nghiệp đặt hàng đào tạo ngay từ năm đầu sinh viên nhập học. Số lượng đặt hàng thậm chí tương đương số sinh viên tốt nghiệp, cho thấy nhu cầu nhân lực kỹ thuật đang rất lớn.

Nhà trường cũng được thành phố Hà Nội đầu tư hệ thống trang thiết bị đồng bộ, hiện đại. Qua khảo sát, nhiều thiết bị đào tạo thậm chí còn hiện đại hơn so với thiết bị tại một số doanh nghiệp.

Đặc biệt, tháng 2-2026, trường cùng 30 trường đại học, cao đẳng trên cả nước ký kết hợp tác với một đơn vị trong nước để phục vụ đào tạo nhân lực cho ngành xe điện. Doanh nghiệp đã hỗ trợ hai mẫu xe mới nhất để phục vụ đào tạo cho sinh viên nhà trường. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp nước ngoài cũng chuyển thiết bị tới trường để phối hợp đào tạo. Nhờ đó, sinh viên khi thực tập hoặc làm việc có thể đáp ứng ngay yêu cầu công việc mà không cần đào tạo lại.

Từ lớp học nghề đến sự trưởng thành của người lao động trẻ

Không ít học sinh sau khi lựa chọn học nghề đã nhanh chóng ổn định công việc và phát triển sự nghiệp. Những câu chuyện thực tế là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của con đường này.

Vũ Phú Sơn, 24 tuổi, hiện là nhân viên kỹ thuật tại một doanh nghiệp sửa chữa ô tô trên địa bàn thành phố Hà Nội cho biết, sau khi tốt nghiệp lớp 12, Sơn từng tìm hiểu nhiều trường đại học nhưng cuối cùng quyết định theo học cao đẳng nghề.

Một lớp học tại Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: Lê Nguyễn.

Theo Vũ Phú Sơn, chương trình đào tạo nghề có thời gian học ngắn hơn, chi phí phù hợp với điều kiện gia đình và đặc biệt chú trọng thực hành. Nhờ đó, sinh viên được tiếp cận sớm với máy móc, công nghệ và môi trường làm việc thực tế.

Năm 2021, Vũ Phú Sơn bắt đầu theo học ngành công nghệ ô tô tại Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Trong quá trình học, nhà trường trang bị nhiều thiết bị hiện đại, từ các dòng xe phổ biến đến những mẫu xe mới, kể cả xe hybrid.

Sau một năm học tập, Sơn được tiếp cận thực tế tại các doanh nghiệp liên kết với nhà trường. Việc vừa học vừa thực hành giúp Sơn tích lũy kinh nghiệm và nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc.

Sau khi tốt nghiệp vào cuối năm 2024, Vũ Phú Sơn có công việc ổn định với mức thu nhập khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng. Hiện nay, bên cạnh công việc, Sơn đang học liên thông lên trình độ đại học tại Trường Đại học Giao thông Vận tải và đã bước sang năm thứ hai.

“Tôi có thể vừa đi làm vừa học nâng cao trình độ mà không phải phụ thuộc vào gia đình. Con đường học nghề không đóng lại cơ hội học lên cao mà vẫn tạo điều kiện để tiếp tục học đại học khi có nhu cầu”, Vũ Phú Sơn chia sẻ.

Sau khi tốt nghiệp Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, Nguyễn Minh Dũng tham gia hỗ trợ đào tạo nghề tại trường. Ảnh: Lê Nguyễn.

Một trường hợp khác là Nguyễn Minh Dũng, hiện là Trưởng phòng Kinh doanh của một nhà máy sản xuất sơn ô tô. Dũng theo học ngành công nghệ sơn ô tô tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội từ năm 2022 đến năm 2024.

Theo Nguyễn Minh Dũng, việc học nghề giúp anh nắm vững kỹ thuật của ngành ô tô, từ đó tạo nền tảng cho công việc kinh doanh sau này. Trong thời gian học, Dũng còn có cơ hội tham gia cuộc thi Kỹ năng nghề thế giới (WorldSkills) tại Pháp năm 2024.

Sau khi tốt nghiệp khoảng hai năm, Dũng đã có công việc ổn định với mức thu nhập từ 25 đến 40 triệu đồng mỗi tháng. Công việc hiện tại của Dũng là tìm kiếm và phát triển đối tác trong và ngoài nước để phân phối sản phẩm sơn ô tô sản xuất tại Việt Nam.

“Để làm tốt công việc kinh doanh trong một lĩnh vực cụ thể, trước hết cần hiểu rõ về kỹ thuật của ngành đó. Việc học nghề giúp tôi có nền tảng rất quan trọng”, Dũng chia sẻ.

Những câu chuyện như của Vũ Phú Sơn hay Nguyễn Minh Dũng cho thấy con đường học nghề đang mở ra nhiều cơ hội thực tế cho người trẻ. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian đào tạo và sớm có việc làm, mô hình này còn tạo điều kiện để người học tiếp tục nâng cao trình độ khi có nhu cầu.

Trong bối cảnh nhiều học sinh đang chuẩn bị bước vào kỳ thi cuối cấp và đứng trước lựa chọn quan trọng về hướng đi tương lai, việc hiểu đúng về mô hình đào tạo nghề có ý nghĩa thiết thực.

Khi được tổ chức bài bản, gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động, giáo dục nghề nghiệp không chỉ là một lựa chọn thay thế mà còn có thể trở thành con đường phù hợp để nhiều học sinh phát triển năng lực và xây dựng sự nghiệp bền vững.

Thống Nhất