Học nghề gì để sớm có việc, thu nhập tốt trong năm 2026?

Khi mùa tuyển sinh đến gần, nỗi lo lớn nhất của không ít học sinh là “nếu rớt tất cả nguyện vọng đại học thì phải làm gì?”. Năm 2026, theo quy chế tuyển sinh đại học mới, thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng. Con số này cho thấy cơ hội xét tuyển đã được mở rộng, nhưng thực tế vẫn có những em không trúng tuyển hoặc trúng tuyển vào ngành không phù hợp. Điều quan trọng là sau cú hụt chân ấy, người học cần bình tĩnh để nhìn nhận lại năng lực, sở thích và điều kiện gia đình, thay vì xem đại học là con đường duy nhất.

Học sinh tại TP.HCM-Ảnh: Nguyễn Tuyết

Thực tế tuyển sinh vài năm gần đây cũng cho thấy xã hội đang bớt “sính” bằng cấp hơn trước. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết năm 2025 tỉ lệ thí sinh trúng tuyển và nhập học đạt trên 90%, cao nhất trong nhiều năm. Song cùng lúc đó, các chuyên gia vẫn liên tục nhấn mạnh một điều: chọn đúng đường còn quan trọng hơn cố chen vào bằng được một giảng đường không phù hợp.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, nhận định xu hướng nổi bật là dịch chuyển từ lao động giản đơn sang lao động kỹ thuật và chuyên môn; nhu cầu tuyển dụng tập trung mạnh vào lực lượng có kỹ năng công nghệ, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng nhanh. Theo ông, nhu cầu nhân lực qua đào tạo hiện chiếm bình quân hơn 95%, trong đó cao đẳng, trung cấp và sơ cấp chiếm tỉ trọng rất lớn. Nói cách khác, thị trường đang cần người làm được việc, không chỉ người có bằng.

Chính vì vậy, câu hỏi “nghề nào hot?” nên được hiểu theo nghĩa đúng hơn là “nghề nào đang có nhu cầu thực, dễ tạo việc làm và có đường phát triển dài hạn”. Dữ liệu tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp tại TP.HCM năm 2025 cho thấy nhóm khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ chiếm tới 56,64% tổng số tuyển mới. Trong đó, logistics có quy mô tuyển sinh lớn nhất, tiếp theo là kế toán, tài chính, quản trị doanh nghiệp; cơ khí, ô tô; cơ điện tử, tự động hóa; công nghệ thông tin và truyền thông. Ngoài ra, du lịch, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ thẩm mỹ cũng ghi nhận lượng người học đáng kể.

Nếu phải gọi tên những hướng học nghề đáng chú ý sau khi rớt đại học, nhóm đầu tiên là cơ khí, ô tô, cơ điện tử, tự động hóa, điện công nghiệp. Đây là nhóm nghề gắn trực tiếp với sản xuất, bảo trì, nhà máy, dây chuyền thông minh và hệ sinh thái xe công nghệ mới. TP.HCM đã xác định cơ khí, ô tô; cơ điện tử, tự động hóa là những lĩnh vực trọng tâm phát triển nhân lực đến năm 2030. Trong khi đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các chuyên gia cũng liên tục nhấn mạnh nhu cầu lớn của các lĩnh vực robot, tự động hóa, chip bán dẫn, công nghệ số trong giai đoạn tới.

Nhóm thứ hai là logistics và quản lý chuỗi cung ứng. Việc logistics đứng đầu về quy mô tuyển sinh trong hệ giáo dục nghề nghiệp TP.HCM không phải ngẫu nhiên. Sự phát triển của thương mại điện tử, kho vận, giao nhận, xuất nhập khẩu và hệ thống cảng khiến nhóm nghề này cần số lượng lớn lao động biết vận hành thực tế, từ kho bãi, điều phối đơn hàng đến quản trị chuỗi cung ứng ở cấp cao hơn. Với học sinh thích môi trường năng động, chịu được áp lực thời gian và có tư duy tổ chức, đây là hướng đi đáng cân nhắc.

Một buổi tư vấn nghề nghiệp cho học sinh tại TP.HCM

Nhóm thứ ba là công nghệ thông tin theo hướng ứng dụng, như quản trị mạng, kỹ thuật phần cứng, thiết kế web, phân tích dữ liệu ở mức ứng dụng, an ninh mạng cơ bản, thiết kế đồ họa số. Tuy nhiên, các chuyên gia đều lưu ý không nên lao vào CNTT chỉ vì thấy “hot”. GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, cho rằng các ngành xu hướng như AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng, robot hay điện toán đám mây là những lĩnh vực được ưu tiên đầu tư, nhưng người học vẫn phải đặt câu hỏi mình có hợp hay không. Nếu không có hứng thú thật sự, việc chạy theo trào lưu rất dễ dẫn tới bỏ dở.

Nhóm thứ tư là chăm sóc sức khỏe, điều dưỡng, chăm sóc cộng đồng và chăm sóc sắc đẹp. Theo thống kê tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp tại TP.HCM, nhóm chăm sóc sức khỏe thu hút hàng nghìn người học trong năm 2025; dịch vụ thẩm mỹ cũng có quy mô tuyển sinh đáng kể. Trên bình diện rộng hơn, nhiều chuyên gia đánh giá chăm sóc sức khỏe và chăm sóc sắc đẹp là nhóm khó lỗi thời, vì gắn với nhu cầu thiết yếu của xã hội và xu hướng dân số già hóa. Đây là lựa chọn phù hợp với người cẩn thận, bền bỉ, thích chăm sóc con người và chấp nhận rèn tay nghề đều đặn.

Nhóm thứ năm là du lịch, nhà hàng, khách sạn và các dịch vụ trải nghiệm.Đây không còn là nghề “tay ngang” như cách nhìn cũ, mà đang đòi hỏi kỹ năng nghề rất cụ thể: chế biến món ăn, phục vụ, quản trị buồng phòng, hướng dẫn, tổ chức sự kiện, vận hành dịch vụ. Trong cơ cấu 8 lĩnh vực trọng tâm nhân lực giáo dục nghề nghiệp của TP.HCM, du lịch tiếp tục được xếp là một mũi nhọn. Với những bạn giao tiếp khá, thích di chuyển và chịu học ngoại ngữ, cơ hội việc làm của nhóm nghề này vẫn rộng.

Một câu chuyện đáng chú ý là trường hợp Nguyễn Đức Sang, 27 tuổi, từng học kỹ thuật máy tính ở một trường đại học tại Cần Thơ, chỉ với suy nghĩ “liên quan máy tính chắc dễ xin việc”. Nhưng càng học, Sang càng thấy không phù hợp, rồi dừng lại ở năm thứ ba. Sau thời gian nhập ngũ, Sang chuyển sang học công nghệ ô tô, dành phần lớn thời gian ở xưởng thực hành, tự học thêm tài liệu và tích lũy kinh nghiệm tại các gara. Kết quả, Sang tốt nghiệp xuất sắc và hiện làm kỹ thuật viên tại Toyota Thuận An.

Trao đổi với Một Thế Giới, chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng, nhận xét trong lĩnh vực kỹ thuật, kỹ năng có thể rèn dần nhưng thái độ mới là yếu tố quyết định. Người có tác phong tốt, chăm chỉ thực hành, chủ động và kỷ luật sẽ dễ thích nghi và tiến xa hơn trong nghề. Nhận định này cũng phù hợp với cảnh báo của nhiều chuyên gia hướng nghiệp: đừng chọn ngành chỉ vì chữ “hot”, hãy chọn nghề mà mình đủ khả năng theo đến cùng.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị phụ huynh không nên quá đặt nặng tấm bằng đại học. Theo thầy Nguyễn Hữu Danh (Tổng quản nhiệm trường TH-THCS-THPT Thanh Bình, TP.HCM), học cao đẳng hay học nghề là lựa chọn vừa sức với chương trình ngắn hơn, chú trọng thực hành, giúp người học sớm có kỹ năng và cơ hội việc làm; khi cần vẫn có thể liên thông lên đại học. Thầy Danh cũng lưu ý không ít trường hợp chỉ thật sự phát huy năng lực khi được học đúng ngành mình yêu thích, nhất là trong các lĩnh vực kỹ thuật như điện, cơ khí hay điều khiển.

Vì thế, nếu rớt tất cả nguyện vọng đại học, điều đầu tiên không phải là hoảng sợ mà là lập tức làm ba việc: nhìn lại mình hợp gì, tìm hiểu các trường nghề hoặc cao đẳng có xưởng thực hành mạnh, và đối chiếu nhu cầu nhân lực thật của thị trường. Trong bối cảnh khoảng 60 đến 65% học sinh phổ thông vẫn nghiêng về các môn xã hội trong khi nhân lực khoa học, kỹ thuật luôn thiếu, những bạn dám đi vào con đường nghề bài bản, học thật, làm thật hoàn toàn có thể đi nhanh hơn trên thị trường lao động.

Rớt đại học có thể là cú sốc trong vài ngày, nhưng không nên trở thành nhãn dán cho cả tương lai. Một lựa chọn nghề phù hợp, học trong 2 đến 3 năm, ra trường có kỹ năng, có việc làm, rồi tiếp tục liên thông khi cần, nhiều khi thực tế hơn rất nhiều so với việc cố giữ một tấm vé đại học không đúng sở trường. Ở thời điểm này, nghề “hot” nhất không phải nghề được nhắc nhiều trên mạng, mà là nghề người học làm được, thị trường đang cần và bản thân có thể theo đuổi lâu dài.

Nguyễn Tuyết