Hoạt động tên lửa Nga khiến máy bay Mỹ phải quay đầu

Chiếc máy bay vận tải C-17 của Không quân Hoa Kỳ đang hoạt động với mã hiệu ICE28. Ảnh: TM Wolf/Wikimedia Commons.

C-17 Mỹ quay đầu trên đường tới Nam Cực

Một máy bay vận tải quân sự C-17 Globemaster III của Không quân Mỹ đã phải quay trở lại New Zealand khi đang trên đường tới Nam Cực, sau cảnh báo liên quan đến một vụ phóng tên lửa do phía Nga thông báo.

Chiếc C-17 cất cánh từ sân bay Christchurch, New Zealand vào khoảng 9 giờ sáng ngày 18/8, giờ địa phương, với mã hiệu chuyến bay ICE28. Máy bay hướng về phía nam để tới Trạm McMurdo, căn cứ nghiên cứu của Mỹ tại Nam Cực.

Tuy nhiên, hành trình bị gián đoạn. Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy chiếc C-17 quay đầu và hạ cánh trở lại Christchurch ngay trước 11 giờ 30 phút. Tổng thời gian trên không khoảng 150 phút.

Nguyên nhân liên quan đến một NOTAM do Cơ quan Hàng không Dân dụng New Zealand, viết tắt là CAA, phát đi. NOTAM là thông báo hàng không nhằm cung cấp cho phi công và hãng khai thác những thông tin có thể ảnh hưởng đến an toàn chuyến bay.

CAA cho biết thông tin ban đầu được Tập đoàn Quản lý Không lưu Nhà nước Nga cung cấp. Phía Nga thông báo về một hoạt động có khả năng tạo ra nguy hiểm đối với hàng không trên tuyến đường tới Nam Cực.

Thông tin ban đầu khiến sự việc được mô tả khá chung chung là “hoạt động không gian”. Tuy nhiên, CAA sau đó làm rõ rằng cơ quan quản lý không lưu Nga đã thông báo về một vụ phóng tên lửa theo kế hoạch và nguy cơ liên quan đối với không phận quốc tế nằm trong vùng thông tin bay đại dương do New Zealand quản lý.

Chi tiết Nga dự kiến phóng loại tên lửa nào, từ địa điểm nào và nhiệm vụ cụ thể của vụ phóng hiện chưa được các nguồn chính thức công bố.

Vì sao một vụ phóng tên lửa có thể ảnh hưởng chuyến bay?

Vấn đề nằm ở khu vực nguy hiểm mà tên lửa hoặc vật thể liên quan có thể tạo ra trong quá trình phóng. Một tên lửa không chỉ ảnh hưởng đến vùng trời ngay phía trên bệ phóng. Tùy quỹ đạo, các tầng đẩy, bộ phận tách ra hoặc vật thể quay trở lại khí quyển có thể rơi xuống những khu vực cách địa điểm phóng hàng nghìn km.

Vì vậy, cơ quan hàng không có thể thiết lập khu vực nguy hiểm tạm thời và phát NOTAM để các nhà khai thác điều chỉnh đường bay.

CAA cho biết đã thiết lập một vùng nguy hiểm và phát cảnh báo cho các nhà khai thác hàng không sau khi nhận thông tin từ phía Nga. Cơ quan này cũng nhấn mạnh cảnh báo không đồng nghĩa với việc cấm hoàn toàn máy bay đi qua khu vực.

Các nhà khai thác vẫn tự đánh giá rủi ro và quyết định có tiếp tục chuyến bay hay không dựa trên thông tin được cung cấp. Trong trường hợp ICE28, phi hành đoàn đã lựa chọn quay trở lại Christchurch.

Quyết định này càng dễ hiểu khi xét tới đặc điểm của tuyến bay tới Nam Cực. Máy bay phải hoạt động trên những vùng biển rộng lớn, ít sân bay dự bị. Điều kiện thời tiết ở Nam Cực cũng có thể thay đổi nhanh, khiến khả năng xử lý tình huống bất thường hạn chế hơn nhiều so với các tuyến hàng không thông thường.

Vùng thông tin bay rộng khoảng 30 triệu km2

Khu vực được nhắc tới nằm trong Vùng thông tin bay đại dương do New Zealand chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ không lưu.

Theo CAA, vùng này rộng khoảng 30 triệu km2 và phần lớn nằm trên vùng biển quốc tế. New Zealand vì thế có trách nhiệm cung cấp thông tin và dịch vụ hàng không trong khu vực nhưng có quyền kiểm soát hạn chế đối với những hoạt động diễn ra trên vùng biển quốc tế.

Đây cũng là lý do thông báo từ phía Nga có vai trò quan trọng. Khi nhận được dữ liệu về một hoạt động tên lửa có thể ảnh hưởng tới khu vực, cơ quan New Zealand có thể thiết lập vùng nguy hiểm và nhanh chóng chuyển thông tin tới các đơn vị khai thác máy bay.

Một thông báo hàng không khác của Cục Hàng không Liên bang Mỹ trước đó cũng đề cập đến hoạt động hàng không vũ trụ của Nga và khả năng xuất hiện mảnh vỡ tại một số khu vực thuộc Vùng thông tin bay Melbourne, bao phủ phần lớn Australia và khu vực Ấn Độ Dương. Tuy nhiên, hiện chưa có xác nhận chính thức rằng cảnh báo này và sự kiện khiến ICE28 quay đầu xuất phát từ cùng một hoạt động của Nga.

Chuyến bay nằm trong chiến dịch tiếp vận Nam Cực

ICE28 không phải một chuyến bay quân sự thông thường. Chuyến bay nằm trong giai đoạn Winter Fly in, thường gọi là WINFLY, hoạt động hàng năm nhằm nối lại các chuyến bay giữa Christchurch với các cơ sở nghiên cứu tại Nam Cực trước mùa nghiên cứu hè.

Trong thời gian này, máy bay vận chuyển nhân viên, nhà nghiên cứu, thiết bị và hàng tiếp tế tới Trạm McMurdo của Mỹ cũng như phục vụ hoạt động liên quan đến căn cứ Scott của New Zealand.

C-17 Globemaster III phù hợp với nhiệm vụ này nhờ khả năng vận chuyển lượng lớn người và hàng hóa trên những chặng bay dài. Dòng máy bay vận tải chiến lược này cũng có thể hoạt động tại các sân bay có điều kiện khai thác khó khăn.

Việc ICE28 phải quay trở lại cho thấy hoạt động hàng không và hoạt động tên lửa, vũ trụ ngày càng có sự giao thoa. Một sự kiện diễn ra ở độ cao lớn hoặc trên vùng biển quốc tế vẫn có thể khiến các tuyến hàng không cách xa khu vực phóng phải thay đổi kế hoạch.

Sự việc cũng cho thấy vai trò của cơ chế thông báo quốc tế. Nga cung cấp thông tin về hoạt động dự kiến, New Zealand thiết lập vùng nguy hiểm và phát NOTAM, còn đơn vị vận hành C-17 quyết định quay đầu dựa trên đánh giá rủi ro.

Đến nay, loại tên lửa Nga dự kiến phóng và bản chất cụ thể của nguy cơ đối với ICE28 vẫn chưa được công bố. Vì vậy, chưa có đủ căn cứ để kết luận máy bay Mỹ quay đầu do mảnh vỡ tên lửa hoặc một hoạt động quân sự cụ thể của Nga.

C-17 Globemaster III là gì?

C-17 Globemaster III là máy bay vận tải quân sự hạng nặng được Không quân Mỹ sử dụng để vận chuyển binh sĩ, phương tiện, thiết bị và hàng hóa trên phạm vi toàn cầu. Máy bay có khả năng thực hiện các nhiệm vụ vận tải chiến lược, tiếp vận tới những khu vực xa xôi và hoạt động tại các sân bay có điều kiện khai thác hạn chế.

Thế Kiên