Hoàn thiện thể chế pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Tọa đàm với chủ đề: “Hoàn thiện thể chế pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” do Tạp chí Công Thương tổ chức

Thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đạt nhiều kết quả tích cực

Chia sẻ tại Tọa đàm với chủ đề: “Hoàn thiện thể chế pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” do Tạp chí Công Thương tổ chức, ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2024. Đến nay, sau gần hai năm triển khai, các cơ quan có thẩm quyền cùng các tổ chức liên quan đã thực hiện Luật một cách tích cực, đồng bộ và đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương)

Theo ông Phan Thế Thắng, trước hết, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai rộng khắp từ Trung ương đến địa phương, góp phần nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về quyền, nghĩa vụ trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cùng với đó, hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm được đẩy mạnh với nhiều vụ việc xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng được các cơ quan có thẩm quyền phát hiện và xử lý kịp thời. Công tác tư vấn, hỗ trợ và giải quyết khiếu nại cũng có nhiều chuyển biến tích cực khi Bộ Công Thương, các Sở Công Thương và các tổ chức xã hội, trong đó có Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, tăng cường phối hợp để hỗ trợ người tiêu dùng bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Những kết quả này cũng được thể hiện rõ tại nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội - một trong những đơn vị triển khai sớm và tích cực Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bà Nguyễn Thị Thu Anh - Phó Trưởng phòng Bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công Thương thành phố Hà Nội cho biết, ngay sau khi Luật có hiệu lực, Sở Công Thương đã tham mưu UBND thành phố ban hành nhiều kế hoạch, quyết định để triển khai các nhiệm vụ ngắn hạn, trung hạn và dài hạn trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thành phố đã tổ chức thành công các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam; đồng thời tổ chức nhiều hội chợ giới thiệu sản phẩm xanh, sản phẩm tiêu dùng bền vững nhằm định hướng thói quen tiêu dùng có trách nhiệm trong cộng đồng.

Đáng chú ý, từ khi Luật có hiệu lực đến nay, Sở Công Thương Hà Nội đã tiếp nhận hơn 5.000 cuộc gọi kiến nghị, phản ánh của người tiêu dùng liên quan đến các vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bên cạnh đó, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội tiếp tục là đơn vị dẫn đầu cả nước trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái và hàng kém chất lượng.

Bà Nguyễn Thị Thu Anh - Phó Trưởng phòng Bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công Thương thành phố Hà Nội

Ở góc độ tổ chức xã hội, ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đánh giá Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã khắc phục nhiều bất cập của quy định trước đây, đặc biệt trong cơ chế phối hợp xử lý các vụ việc và giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng.

Theo ông, Luật đã tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng hơn, giúp người tiêu dùng có cơ sở để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm phạm. Có thể coi đây là một "bệ phóng" quan trọng để người tiêu dùng mạnh dạn thực hiện các quyền được pháp luật bảo vệ, đồng thời tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động của các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam

Thực tiễn đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế

Tuy nhiên, theo Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), quá trình thực thi Luật cũng bộc lộ những khó khăn, vướng mắc cả về cơ sở pháp lý và thực tiễn, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện các quy định hiện hành.

Về cơ sở chính trị và pháp lý, dự án Luật nhằm thể chế hóa Kết luận số 207-KL/TW ngày 10/11/2025 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW, trong đó yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, dự thảo Luật cũng cụ thể hóa các chủ trương về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và Nghị quyết số 197/2025/QH15 của Quốc hội về tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Bên cạnh đó, Việc sửa đổi Luật lần này nhằm luật hóa các nội dung về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền đã được quy định tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CP về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại và Nghị định số 139/2025/NĐ-CP về phân định thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Công Thương để bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Ngoài ra, thực tiễn thi hành Luật cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện các quy định về bảo vệ thông tin người tiêu dùng theo hướng thống nhất với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025; đồng thời điều chỉnh các quy định về hoạt động thanh tra và phân định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Còn với bà Nguyễn Thị Thu Anh, quá trình triển khai Luật tại địa phương cũng gặp không ít khó khăn. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và các giao dịch trên không gian mạng khiến người tiêu dùng gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm chứng và tiếp cận thông tin chính xác trước khi quyết định mua hàng.

Bên cạnh đó, nhiều yêu cầu hỗ trợ thương lượng của người tiêu dùng phải chuyển về cơ quan Trung ương giải quyết, trong khi phần lớn hoạt động sản xuất, kinh doanh lại diễn ra tại địa phương. Điều này cho thấy cần có cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn để chính quyền địa phương chủ động tham gia hỗ trợ người tiêu dùng ngay từ cơ sở, giúp rút ngắn thời gian giải quyết và nâng cao hiệu quả xử lý các vụ việc phát sinh.

Ba đột phá trọng tâm trong dự thảo Luật sửa đổi

Từ những yêu cầu đặt ra trong thực tiễn, Bộ Công Thương đã xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng với trọng tâm là hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong công tác quản lý nhà nước.

Theo ông Phan Thế Thắng, để tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tập trung vào ba nội dung mang tính đột phá.

Thứ nhất, là bảo đảm sự đồng bộ với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025. Theo dự thảo, khi thu thập và sử dụng thông tin của người tiêu dùng, doanh nghiệp phải có phương thức rõ ràng để người tiêu dùng thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý đối với cả mục đích và phạm vi thu thập, sử dụng thông tin. Ông Phan Thế Thắng cho biết, việc bổ sung nội dung về "mục đích" là cần thiết bởi đây là yếu tố quan trọng giúp người tiêu dùng biết rõ thông tin của mình sẽ được sử dụng vào việc gì, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ với các quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Thứ hai, là điều chỉnh các quy định liên quan đến hoạt động thanh tra nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Thanh tra năm 2025 và Nghị quyết số 190/2025/QH15. Theo đó, do mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện không còn cấp huyện và chức năng thanh tra đã được tập trung về Thanh tra Chính phủ và thanh tra cấp tỉnh, dự thảo Luật đề xuất bãi bỏ các quy định về chức năng thanh tra của Bộ Công Thương, Sở Công Thương và UBND cấp huyện trong Luật hiện hành. Đồng thời, các nhiệm vụ trước đây thuộc UBND cấp huyện sẽ được chuyển giao cho UBND cấp xã nhằm bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Thứ ba, là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trên nhiều phương diện.

Đối với các quy định mang tính kỹ thuật như quy định về người có ảnh hưởng, giao dịch với cá nhân độc lập, Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam hay danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, dự thảo chuyển thẩm quyền ban hành từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Đồng thời, thẩm quyền tiếp nhận và hỗ trợ giải quyết yêu cầu thương lượng của người tiêu dùng được chuyển từ Bộ Công Thương về UBND cấp tỉnh. Chủ tịch UBND cấp tỉnh cũng được trao quyền ban hành bổ sung danh mục hàng hóa phải đăng ký hợp đồng theo mẫu phù hợp với đặc thù của từng địa phương.

Bên cạnh đó, toàn bộ trách nhiệm quản lý trực tiếp các chợ, siêu thị, trung tâm thương mại và kiểm tra hoạt động của các tổ chức xã hội được chuyển giao từ cấp huyện xuống UBND cấp xã. Theo ông Phan Thế Thắng, việc phân cấp này sẽ giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong công tác quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ông Phan Thế Thắng kỳ vọng việc sửa đổi Luật sẽ góp phần hoàn thiện tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, nhất là trong các quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân và các giao dịch trên môi trường số.

Về lộ trình, dự thảo Luật dự kiến được trình Chính phủ và Quốc hội xem xét, thông qua trong năm 2026 để bảo đảm có hiệu lực đồng bộ từ ngày 1/3/2027. Song song với quá trình hoàn thiện Luật, Bộ Công Thương cũng đang xây dựng dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 55/2024/NĐ-CP và thông tư hướng dẫn chi tiết nhằm bảo đảm các quy định mới có thể được triển khai ngay sau khi Luật có hiệu lực.

Từ góc độ địa phương, bà Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng những nội dung phân cấp, phân quyền trong dự thảo Luật sẽ tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời rút ngắn quy trình xử lý các vụ việc phát sinh.

Theo bà, trước hết, việc chuyển thẩm quyền hỗ trợ thương lượng cho UBND cấp tỉnh sẽ giúp người tiêu dùng được tiếp cận cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh chóng, thuận tiện và minh bạch hơn. Các hoạt động tiêu dùng chủ yếu diễn ra trên địa bàn địa phương, do đó việc giao cơ quan địa phương trực tiếp tiếp nhận, xử lý các kiến nghị, phản ánh sẽ bảo đảm giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, thay vì phải chuyển hồ sơ lên cơ quan Trung ương như trước đây.

Bên cạnh đó, việc trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung phù hợp với thực tiễn địa phương. Theo bà Nguyễn Thị Thu Anh, quy định này sẽ giúp các địa phương chủ động nhận diện những lĩnh vực có nhiều giao dịch và tác động trực tiếp đến quyền lợi của đông đảo người dân để có biện pháp quản lý phù hợp.

Đối với Hà Nội, các lĩnh vực như nhà chung cư, chăm sóc sức khỏe và y tế là những lĩnh vực có số lượng giao dịch lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều người dân. Việc chủ động bổ sung các lĩnh vực này vào danh mục quản lý sẽ góp phần tăng cường tính minh bạch trong giao dịch, đồng thời hạn chế các rủi ro phát sinh đối với người tiêu dùng.

Đối với việc chuyển giao trách nhiệm quản lý chợ, siêu thị và kiểm tra các tổ chức xã hội về UBND cấp xã, bà Nguyễn Thị Thu Anh đánh giá đây là phương án phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi chính quyền cơ sở trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, việc quản lý hoạt động kinh doanh cũng như xử lý các tranh chấp phát sinh sẽ kịp thời và sát thực tiễn hơn.

Để chuẩn bị cho việc triển khai Luật sau khi được Quốc hội thông qua và có hiệu lực, Hà Nội đã xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, Thành phố sẽ tổ chức các chương trình tập huấn quy mô lớn cho đội ngũ cán bộ cấp xã; xây dựng hệ thống công nghệ thông tin kết nối dữ liệu từ Trung ương đến địa phương; đồng thời ban hành các quy trình, hướng dẫn nghiệp vụ để cán bộ cơ sở có thể thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ mới theo quy định của Luật.

Ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cũng đánh giá cao chủ trương phân cấp, phân quyền trong dự thảo Luật. Theo ông, việc giao nhiều nhiệm vụ hơn cho địa phương sẽ giúp công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sát với thực tiễn hơn, bởi các vụ việc phát sinh đều diễn ra tại cơ sở và chính quyền địa phương là đơn vị nắm bắt tình hình nhanh nhất.

Ông Vũ Văn Trung cho rằng, khi được trao thêm thẩm quyền và nguồn lực, các địa phương sẽ chủ động hơn trong việc tiếp nhận, xử lý các vụ việc, đồng thời nâng cao trách nhiệm đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. "Nếu mọi việc đều tập trung ở Trung ương thì khoảng cách sẽ rất xa. Việc phân quyền về địa phương sẽ giúp giải quyết các vụ việc nhanh hơn, sát thực tiễn hơn và người dân cũng dễ dàng giám sát hiệu quả thực hiện", ông Trung nhấn mạnh.

Ông Vũ Văn Trung cũng cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đã tích cực tham gia đóng góp ý kiến với quan điểm xuyên suốt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền để các địa phương chủ động hơn trong công tác bảo vệ người tiêu dùng. Theo ông, đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng được bảo vệ kịp thời, hiệu quả ngay từ cơ sở.

Hướng tới xây dựng hệ sinh thái bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiện đại, hiệu quả

Theo ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), quá trình xây dựng dự thảo Luật thời gian qua được triển khai khẩn trương với sự phối hợp chặt chẽ của nhiều bộ, ngành, địa phương và các tổ chức xã hội. Dự thảo đã được lấy ý kiến rộng rãi, trong đó có nhiều góp ý thiết thực từ Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, các cơ quan quản lý địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu các ý kiến của thành viên Chính phủ, đại biểu Quốc hội, các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức có liên quan để hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm các quy định vừa có tính khả thi, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Ông Phan Thế Thắng cho biết, dự án Luật lần này không chỉ sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn đồng thời sửa đổi một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh và Luật Quản lý ngoại thương. Việc sửa đổi đồng bộ 04 luật nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, tiếp tục tinh gọn bộ máy quản lý nhà nước, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Song song với quá trình hoàn thiện dự thảo, Bộ Công Thương cũng đã chủ động chuẩn bị các điều kiện để triển khai thi hành Luật ngay sau khi được Quốc hội thông qua. Theo đó, Bộ sẽ xây dựng kế hoạch tổ chức thi hành Luật; ban hành các văn bản hướng dẫn; đồng thời đẩy mạnh truyền thông chính sách để các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Theo Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, mục tiêu lớn nhất của việc sửa đổi Luật không chỉ là tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn hướng tới xây dựng sự cân bằng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm giữa người tiêu dùng với doanh nghiệp. Những doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính, luôn đặt quyền lợi của người tiêu dùng lên hàng đầu sẽ được bảo vệ, từ đó góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Thu Anh kỳ vọng sau khi Luật sửa đổi được ban hành và đi vào thực tiễn sẽ từng bước hình thành một hệ sinh thái bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đồng bộ, hiện đại và lấy người dân làm trung tâm.

Theo bà, các cơ quan quản lý nhà nước sẽ chủ động hơn trong thực thi nhiệm vụ; doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm giải trình đối với người tiêu dùng; trong khi chính quyền cấp xã, phường sẽ phát huy tốt hơn vai trò kiểm tra, giám sát, tiếp nhận và xử lý kịp thời các kiến nghị, phản ánh của người dân ngay tại cơ sở.

Ông Vũ Văn Trung cũng bày tỏ tin tưởng việc sửa đổi Luật sẽ mở ra nhiều điều kiện thuận lợi để hệ thống Hội Bảo vệ người tiêu dùng từ Trung ương đến địa phương phát huy tốt hơn vai trò của mình. Đối với Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cũng như các hội ở địa phương, đây vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội để hoạt động của Hội ngày càng thiết thực, gắn bó hơn với quyền lợi của người tiêu dùng ở từng địa phương.

Hạ Vĩ