Đề xuất lập tổ điều hành cấp Chính phủ cho mục tiêu 100 tỷ USD

Tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức hôm nay, nhiều chuyên gia nhận định để chạm mốc 100 tỷ USD không chỉ cần mở rộng thị trường mà còn phải thay đổi tư duy từ sản xuất sang phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy công nghệ và dữ liệu làm nền tảng.

100 tỷ USD là thách thức rất lớn

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho biết mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2027 là thách thức rất lớn. Nếu năm 2026 kim ngạch đạt khoảng 75 tỷ USD thì năm sau phải tăng trên 15% mới chạm đích.

Theo ông, từ đầu năm 2026, Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp như cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số. Những cải cách này sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu nói chung và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nói riêng.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) cũng cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD rất cao khi nông nghiệp vẫn còn nhiều điểm nghẽn về chất lượng, kiểm dịch và kiểm nghiệm hàng hóa. Tuy nhiên, với năng lực sản xuất và dư địa thị trường còn lớn, Việt Nam vẫn có cơ hội đạt được nếu tháo gỡ kịp thời các nút thắt.

Ở góc độ công nghệ, ông Tô Nguyễn Thành, chuyên gia về truy xuất nguồn gốc nông, thủy sản, nhấn mạnh nền tảng của chuyển đổi nằm ở dữ liệu. Theo ông, việc số hóa phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, sau đó kết nối xuyên suốt chuỗi từ sản xuất, chế biến đến xuất khẩu.

"Khi dữ liệu được liên thông giữa các bộ, ngành và hình thành các kho dữ liệu lớn, AI mới có thể hỗ trợ dự báo thị trường, cảnh báo rủi ro và nâng cao hiệu quả điều hành", ông Thành nói.

Ông đề xuất ba nhiệm vụ trọng tâm gồm số hóa toàn bộ chuỗi sản xuất, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành để phục vụ quản lý và hoạch định chính sách.

Cần một "nhạc trưởng" điều phối

Theo chuyên gia kinh tế Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn, công nghệ chỉ là công cụ, còn yếu tố quyết định là tổ chức lại nền kinh tế nông nghiệp.

Ông cho rằng Việt Nam cần rà soát quy hoạch các ngành hàng, hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn gắn với khoa học - công nghệ, doanh nghiệp, hợp tác xã và hệ thống chế biến sâu, logistics để tạo nên chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Đồng thời, cần có cơ chế để các thành viên trong chuỗi cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro, thay vì hoạt động rời rạc.

Một trong những đề xuất nhận được sự đồng thuận cao tại tọa đàm là thành lập tổ điều hành hoặc tổ công tác cấp Chính phủ để điều phối xuyên suốt hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Ông Nguyễn Hoài Nam cho rằng lĩnh vực này liên quan đến nhiều bộ, ngành và địa phương nên cần một đầu mối đủ mạnh để điều phối nguồn lực và xử lý nhanh các vướng mắc.

Nhiều ý kiến cho rằng cần một cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp Chính phủ để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD. Ảnh: VGP

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Bình nhận định bộ máy hiện nay đã có đầy đủ các cơ quan chức năng nhưng thiếu cơ chế tạo đột phá. Vì vậy, cần một tổ điều hành ở tầm quốc gia với đủ thẩm quyền để giải quyết các điểm nghẽn liên ngành.

Ông Tô Nguyễn Thành cũng cho rằng xuất khẩu nông sản là bài toán xuyên suốt từ sản xuất, thương mại đến hải quan. Nếu chỉ điều phối ở cấp bộ sẽ rất khó bảo đảm dữ liệu liên thông và xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh.

Ở góc độ quản lý hải quan, ông Âu Anh Tuấn cho biết một lô hàng xuất khẩu hiện phải thực hiện nhiều thủ tục thuộc thẩm quyền của các bộ khác nhau, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian và chi phí. Theo ông, cần có một tổ công tác do lãnh đạo Chính phủ đứng đầu để điều phối liên ngành và thúc đẩy cải cách thủ tục.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng đề xuất thành lập tổ công tác cấp Chính phủ do một Phó Thủ tướng phụ trách, với sự tham gia của các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và đại diện nông dân để kết nối toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo các chuyên gia, khi có một cơ chế điều phối đủ mạnh cùng nền tảng chuyển đổi số và sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể, mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD sẽ có thêm cơ sở để trở thành hiện thực.

Vũ Điệp