Hoàn thiện thể chế để VDB phát huy vai trò định chế tài chính của Nhà nước

Đưa vốn tín dụng tới các dự án trọng điểm

Sau 20 năm hoạt động, VDB đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ tài chính của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách tín dụng đầu tư và cho vay lại vốn ODA, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu và phát triển bền vững.

Quá trình phát triển của VDB gắn liền với nhiều giai đoạn đổi mới về cơ chế, chính sách, mô hình tổ chức và phương thức hoạt động. Bên cạnh những kết quả đạt được, VDB cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức trong bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế có nhiều biến động.

Tổng giám đốc VDB Đào Quang Trường phát biểu tại Hội thảo

Nguồn vốn tín dụng đầu tư của VDB đã được triển khai vào hàng trăm dự án quy mô lớn, đặc biệt là các công trình trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, giao thông và hạ tầng.

Nhiều dự án tiêu biểu như: Thủy điện Sơn La, Thủy điện Lai Châu, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Nhà máy đạm Ninh Bình, Vệ tinh Vinasat 1 và 2, Nhà máy điện gió Bạc Liêu, Hệ thống truyền tải điện miền Trung, miền Nam… đã góp phần nâng cao năng lực sản xuất và tạo nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Bên cạnh đó, VDB vừa là nhà tài trợ vốn vừa trực tiếp là nhà đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành dự án Đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, kết nối với các tuyến đường bộ khác tạo thành hệ thống giao thông đồng bộ hiện đại thúc đẩy giao thương, du lịch, dịch vụ và sản xuất vùng tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh.

Quang cảnh Hội thảo

Ngoài ra, ngân hàng cũng thực hiện hiệu quả vai trò hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các chương trình tín dụng xuất khẩu và bảo lãnh tín dụng, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

VDB còn thông qua Bộ Tài chính huy động các nguồn vốn nước ngoài thuộc 07 Chương trình mục tiêu với điều kiện ưu đãi để cho vay lại các chương trình, dự án. Các dự án/chương trình vay vốn VDB theo các chương trình mục tiêu này nhìn chung đã có những đóng góp tích cực cho việc phát triển kinh tế cũng như hạ tầng cơ sở, an sinh xã hội. Một số dự án/chương trình cho vay lại có thể kể đến như: Sử dụng tiết kiệm, hiệu quả năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo vốn JICA, Chương trình chống biến đổi khí hậu vốn EIB, Chương trình cấp nước đồng bằng sông Cửu Long vốn AFD…

Tạo nền tảng để VDB phát triển

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, vai trò của các định chế tài chính nhà nước như VDB tiếp tục được khẳng định.

Tại Nghị Quyết 79 - NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước đã nêu cơ cấu lại toàn diện VDB nhằm đa dạng hóa nguồn lực, tăng vốn, tinh gọn, hiệu quả, phát huy sức mạnh Nhà nước trong đầu tư và an sinh xã hội, gắn nhiệm vụ chính sách với phát triển kinh tế - xã hội.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo (Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính) đưa ra các đề xuất, kiến nghị để VDB phát huy tốt vai trò

Trong thời gian tới, VDB sẽ tiếp tục thực hiện sứ mệnh cung cấp nguồn lực tài chính dài hạn để kiến tạo các động lực thúc đẩy tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, đặc biệt tập trung vào các ngành, lĩnh vực, hạ tầng quan trọng, địa bàn chiến lược, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công nghiệp nền tảng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Để thực hiện được những điều này, tại Hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo (Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính) đã nhấn mạnh yêu cầu tái định vị VDB trong bối cảnh phát triển mới, khi tín dụng chính sách cần đóng vai trò rõ nét hơn trong việc dẫn dắt dòng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Theo bà, VDB cần thích ứng với các ưu tiên lớn của quốc gia như phát triển hạ tầng, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, đồng thời bảo đảm thực hiện chức năng là công cụ tài chính của Chính phủ.

Bà cho rằng, VDB có vai trò khác biệt so với ngân hàng thương mại khi không hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận mà phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội. Ngân hàng này được giao nhiệm vụ dẫn vốn vào các lĩnh vực then chốt, các dự án trọng điểm, cũng như những khu vực mà khu vực tư nhân ít tham gia, qua đó góp phần khắc phục những khiếm khuyết của thị trường và hỗ trợ phát triển cân bằng giữa các vùng, lĩnh vực.

Trên cơ sở đó, Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo đề xuất cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng ổn định, dài hạn để tạo nền tảng cho VDB phát triển. Đồng thời, ngân hàng cần tăng vốn điều lệ, đa dạng hóa nguồn huy động, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Việc xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên và duy trì vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt thị trường cũng được xem là định hướng quan trọng trong quá trình tái cơ cấu và phát triển của VDB.

Đưa ra hướng tiếp cận từ góc độ thể chế và mô hình hoạt động, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng yêu cầu đổi mới VDB cần được đặt trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đi kèm với các nguyên tắc về ổn định vĩ mô, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế. Trong đó, việc huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn được xác định là thách thức mang tính quyết định.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương trình bày ý kiến tại Hội thảo

Theo nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, VDB cần được xác định rõ là công cụ tài chính của Nhà nước nhằm thực hiện tín dụng đầu tư phát triển, với chức năng lấp khoảng trống của thị trường, tài trợ cho các dự án có tác động lan tỏa nhưng khó tiếp cận vốn thương mại. Trên cơ sở đó, ngân hàng này đóng vai trò dẫn dắt, huy động nguồn lực xã hội và hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng then chốt.

Một điểm nhấn quan trọng được ông Cung đề cập là yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, minh bạch và ổn định, trong đó cần phân định rõ vai trò của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan quản lý trong việc định hướng, ban hành tiêu chí lựa chọn dự án và đánh giá hiệu quả hoạt động của VDB. Đồng thời, cơ chế giám sát cần chuyển sang đánh giá theo kết quả, hạn chế can thiệp hành chính vào hoạt động của ngân hàng.

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung đề xuất đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính của VDB, bao gồm đa dạng hóa nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào ngân sách, và thiết kế chính sách lãi suất theo nguyên tắc thị trường, có tách bạch phần hỗ trợ từ Nhà nước. Việc trao quyền tự chủ cao hơn cho VDB trong quyết định lãi suất và mở rộng chức năng hoạt động cũng được xem là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả vận hành trong giai đoạn tới…

Hồng Sơn