Hoàn thiện Luật Dầu khí để khai thác hiệu quả tài nguyên và bảo vệ lợi ích quốc gia

Trao đổi với PetroTimes về việc sửa đổi Luật Dầu khí năm 2022, Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, một số nội dung sửa đổi liên quan đến việc cập nhật thẩm quyền quản lý, cơ quan thực hiện hoặc các quy định hành chính là yêu cầu tất yếu sau quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy nhà nước cũng như sự thay đổi của nhiều đạo luật khác. Đây là những điều chỉnh mang tính kỹ thuật nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và không phải là vấn đề gây nhiều tranh luận.

Điều cần được quan tâm hơn, theo Luật sư Nguyễn Tiến Lập, là các vấn đề mang tính chính sách. Bởi lẽ, bối cảnh phát triển năng lượng hiện nay đã khác rất nhiều so với thời điểm xây dựng các quy định trước đây. Xu hướng chuyển dịch năng lượng, yêu cầu giảm phát thải, sự phát triển của năng lượng tái tạo cùng những biến động địa chính trị toàn cầu đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước cũng như chiến lược phát triển ngành năng lượng.

Luật sư Nguyễn Tiến Lập - Luật sư Điều hành Cấp cao VPLS NHQuang và Cộng sự, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, dầu khí hiện không còn được nhìn nhận như một ngành độc lập mà là một bộ phận trong tổng thể hệ sinh thái năng lượng quốc gia. Trong khi đó, bảo đảm an ninh năng lượng ngày nay không chỉ dựa vào dầu khí mà còn phụ thuộc vào khả năng phát triển đồng bộ các nguồn năng lượng khác như điện khí, điện gió, điện mặt trời, hydrogen hay các nguồn năng lượng mới trong tương lai.

Theo tinh thần đó, việc đổi tên Tập đoàn Dầu khí Việt Nam thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được xem là bước đi phù hợp với xu hướng phát triển chung của thế giới. Sự thay đổi này không đơn thuần là thay đổi tên gọi mà phản ánh tầm nhìn mới về vai trò của doanh nghiệp nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Tuy nhiên, từ góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, cần phân định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Dầu khí. Nếu đạo luật này tiếp tục được xác định là luật chuyên ngành về điều tra, thăm dò và khai thác tài nguyên dầu khí thì chức năng cốt lõi của nó phải là quản lý, bảo vệ và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên chiến lược của quốc gia. “Luật Dầu khí trước hết là luật về tài nguyên quốc gia”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, các quy định của luật cần tập trung vào việc bảo vệ nguồn tài nguyên hữu hạn, ngăn ngừa tình trạng khai thác lãng phí, đồng thời thiết lập cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư tham gia vào hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, trình độ công nghệ cao và thời gian đầu tư kéo dài nên tính ổn định và minh bạch của hệ thống pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Theo Luật sư Nguyễn Tiến Lập, Luật Dầu khí không chỉ nhằm thu hút đầu tư mà còn phải trao cho doanh nghiệp những công cụ cần thiết để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên quốc gia, đồng thời thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, về lâu dài, năng lượng tái tạo cần có một khung pháp lý riêng hoặc ít nhất phải được quy định đầy đủ trong hệ thống pháp luật chuyên ngành về điện và năng lượng tái tạo.

Theo ông, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển các nguồn năng lượng mới, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, muốn thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn vào lĩnh vực này cần có hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định và có tính dự báo cao. Đây cũng là lý do ông nhiều lần đề xuất xây dựng một đạo luật riêng về năng lượng tái tạo thay vì tiếp tục điều chỉnh bằng các văn bản dưới luật hoặc lồng ghép vào các đạo luật chuyên ngành khác.

Đối với riêng lĩnh vực dầu khí, Luật sư Nguyễn Tiến Lập cho rằng, một trong những nội dung quan trọng nhất là xác định cơ chế mở cửa đối với nhà đầu tư nước ngoài. Dầu khí là tài nguyên chiến lược, phần lớn nằm ở khu vực biển, gắn liền với lợi ích kinh tế, chủ quyền và an ninh quốc gia. Vì vậy, các quy định về hợp tác quốc tế, điều kiện tham gia của nhà đầu tư nước ngoài hay cơ chế phân chia lợi ích cần được thiết kế một cách thận trọng và cân bằng.

Theo ông, luật cần tạo điều kiện để thu hút nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế, nhưng đồng thời phải bảo đảm quyền kiểm soát của Nhà nước đối với tài nguyên quốc gia cũng như các lợi ích chiến lược lâu dài.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều mỏ dầu khí mới có điều kiện địa chất phức tạp hơn, chi phí khai thác ngày càng cao và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe, Luật Dầu khí cần tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để các doanh nghiệp nòng cốt như Petrovietnam thực hiện tốt vai trò được giao.

Theo Luật sư Nguyễn Tiến Lập, dầu khí là lĩnh vực đặc thù bởi đây là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý. Do đó, pháp luật không chỉ nhằm thu hút đầu tư mà còn phải trao cho doanh nghiệp những công cụ cần thiết để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên quốc gia, đồng thời thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

“Luật Dầu khí phải vừa bảo vệ tài nguyên quốc gia, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp phát huy năng lực khai thác hiệu quả, gắn tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường”, Luật sư Nguyễn Tiến Lập nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng đi đôi với phát triển xanh và bền vững, việc hoàn thiện Luật Dầu khí không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là bước đi quan trọng nhằm tạo nền tảng thể chế cho sự phát triển của ngành năng lượng quốc gia trong nhiều thập niên tới.

Đình Khương