Hoàn thiện hành lang pháp lý, vận hành trường phổ thông nội trú vùng biên

Cô trò Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Anh Sơn, (xã Anh Sơn, Nghệ An) trong lễ khai giảng năm học mới 2026 - 2027. Ảnh: Hồ Lài

Mừng vui năm học đầu tiên ở ngôi trường mới

Em La Thị Nguyệt (học sinh người Đan Lai) bắt đầu năm học đầu tiên tại ngôi trường nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn, xã biên giới Môn Sơn, Nghệ An. Trước đây, nhà của Nguyệt ở bản Cò Phạt, bản làng nằm trong vùng lõi vườn quốc gia Pù Mát. Để đi từ nhà ra trung tâm xã, phải đi quãng gần 20km đèo dốc, hiểm trở hoặc đi thuyền xuôi sông Giăng. Để thuận lợi cho sinh sống và con cái học hành, gia đình em đã đồng ý di dời, tái định cư ở bản Thái Hòa.

Năm nay, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn được xây dựng, đi vào hoạt động theo chủ trương phát triển trường nội trú liên cấp vùng biên giới. La Thị Nguyệt nằm trong diện ưu tiên, được ở nội trú. “Lớp mới, trường mới, có nhiều bạn mới em vừa có chút bỡ ngỡ, nhưng cũng vui mừng, háo hức. Em sẽ tập trung học tập tốt với mục tiêu tiếp tục học lên THPT”, Nguyệt nói.

Giờ học của cô trò lớp 8A2, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn, xã Môn Sơn, Nghệ An. Ảnh: Hồ Lài

Cùng lớp, Vũ Diễm Quỳnh (lớp 8A2, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn) những năm qua ở cùng với ông bà ngoại để đi học. Bố em cũng rời đi từ khi Quỳnh mới 1 tuổi và từ đó đến nay, em chưa một lần gặp lại bố. Vì hoàn cảnh gia đình, mẹ em phải đi làm thuê ở Lâm Đồng, nhiều năm nay chưa về thăm nhà. Ở nhà, Quỳnh cùng em gái sống với ông bà ngoại. Mỗi dịp nghỉ hè, em lại vào Lâm Đồng thăm mẹ, rồi vào năm học mới lại quay về quê. Năm nay, cả hai ông bà ngoại của Quỳnh đều đã gần 60 tuổi. Dù vẫn có thể chăm lo việc nhà, nhưng việc nuôi dưỡng, chăm sóc và lo cho hai cháu ăn học vẫn là một gánh nặng không nhỏ.

Nỗi lo lắng ấy phần nào được nhẹ gánh khi năm nay, hai chị em Quỳnh đều trở thành học sinh của Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn và thuộc diện ở nội trú. Những ngày đầu năm học mới, do cơ sở vật chất chưa hoàn thiện, nhà trường chưa tổ chức ăn, ở nội trú, mỗi ngày hai chị em vẫn phải đi về hơn 11 km từ bản Xằng đến trường. Quãng đường xa nhưng với Quỳnh sẵn sàng đi về mỗi ngày. Sau hơn ba tuần học tập, em đã nhanh chóng làm quen với nhiều bạn mới. Dù vẫn nhớ lớp học cũ, Quỳnh cho biết em rất thích không gian và môi trường học tập mới, đồng thời tự đặt cho mình mục tiêu cố gắng học thật tốt trong năm học này.

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn được khánh thành và đi vào hoạt động từ năm học 2026 -2027. Ảnh: Hồ Lài

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn được khánh thành và đi vào hoạt động từ năm học 2026-2027. Thời gian đầu, trong khi chờ khu nhà ở nội trú và bếp ăn hoàn thiện, nhà trường tạm thời chưa đón học sinh vào ở nội trú, mà sắp xếp dạy học 1 buổi/ngày. Khi cơ sở vật chất hoàn thiện đầy đủ, nhà trường sẽ đón các em vào tổ chức nội trú, bán trú theo quy định. Đồng thời triển khai các nội dung dạy học tăng cường.

Mới hơn 10h sáng, chị Ngân Thị Hòa cùng con trai nhỏ 2 tuổi đã đứng đợi ở trước cổng trường. “Tôi chờ để đón con trai về nhà, cháu tên là Vi Quang Khải, đang học lớp 7”, chị Hòa nói. Nhà ở bản làng Ngân, cách trường gần 10km, dịp này thời tiết thường có mưa to, đường đến trường đi qua đập tràn. Để an toàn, chị đưa đón con đi học, không cho tự đi xe đạp.

Gia đình thuộc diện hộ nghèo, Khải được ưu tiên ở nội trú. Chị Hòa chia sẻ, trước đây, cuộc sống vất vả nhưng gia đình chị luôn cố gắng để con cái được học tập, đến trường đầy đủ, chuyên cần. Khi trường mới xây dựng, dù ở vị trí xa hơn trường cũ, nhưng nhìn thấy cơ sở vật chất khang trang, sạch đẹp, rộng lớn, chị cảm thấy rất ưng ý.

“Năm nay, có trường nội trú, gia đình tôi vui mừng lắm. Con ở trường, được thầy cô quản lý sát sao, bố mẹ cũng yên tâm hơn để đi làm kinh tế. ở nhà con đã biết tự lập, giặt giũ, vệ sinh cá nhân. Nhưng bây giờ lên lớp 7 mà con mới được 27kg, đang nhỏ lắm. Mong là sau này ở trường, ăn uống sinh hoạt nề nếp con sẽ tăng cân và khỏe mạnh lên”, người mẹ dân tộc Thái bày tỏ.

Từng bước ổn định vận hành trường nội trú

Theo ông Nguyễn Văn Vỹ, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn, trong năm học đầu tiên, nhà trường vừa tổ chức dạy học, vừa từng bước hoàn thiện các điều kiện hoạt động. Một số hạng mục chưa hoàn thành khiến phòng làm việc của ban giám hiệu và giáo viên phải bố trí tạm, trong khi học sinh nội trú phải sử dụng khu ký túc xá của Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Môn Sơn cũ. Trước mắt, trường tổ chức dạy học một buổi/ngày.

Ông Nguyễn Văn Vỹ, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Môn Sơn trò chuyện cùng giáo viên, học sinh. Ảnh: Hồ Lài

Đội ngũ giáo viên cũng chưa đáp ứng nhu cầu. Hiện trường có 66 giáo viên, trong khi dự kiến được giao 73 người. Với quy mô trường nội trú, tỷ lệ giáo viên hiện có khoảng 1,9 người/lớp, thấp hơn định mức 2,2 người/lớp theo quy định. Ngoài nhiệm vụ giảng dạy, giáo viên còn phải tham gia quản lý, chăm sóc học sinh ngoài giờ học.

Việc tiếp nhận học sinh lớp 1, lớp 2 vào ở nội trú cũng đặt ra yêu cầu về nhân lực và phương án chăm sóc, bởi các em còn nhỏ, chưa có đủ kỹ năng tự phục vụ.

Trong khi học sinh THCS đã chuyển về học tại trường mới, học sinh tiểu học vẫn học tại các điểm trường cũ do các trường trước sáp nhập quản lý. Sự chuyển tiếp này gây không ít xáo trộn trong tổ chức dạy học, bố trí giáo viên và xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường.

Dù còn khó khăn, chính quyền địa phương và các nhà trường đang phối hợp tháo gỡ từng bước, bảo đảm hoạt động dạy học không bị gián đoạn.

Năm học 2026–2027, 10 trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS giai đoạn 1 tại khu vực biên giới Nghệ An đi vào hoạt động, với tổng số hơn 14.000 học sinh. Trong đó, 7 trường đủ điều kiện tổ chức lễ khánh thành gồm Hạnh Lâm, Anh Sơn, Môn Sơn, Na Ngoi, Tri Lễ, Bắc Lý và Quế Phong. Ba trường tại Nhôn Mai, Tam Hợp và Keng Đu bắt đầu hoạt động nhưng chưa tổ chức khánh thành do một số hạng mục chưa hoàn thiện.

Tại xã biên giới Hạnh Lâm, Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS đã cơ bản hoàn thành các hạng mục và đưa vào sử dụng. Trường được xây dựng trên diện tích 6ha, quy mô 31 lớp, đáp ứng nhu cầu học tập của hơn 1.200 học sinh.

Đoàn công tác tỉnh Nghệ An kiểm tra cơ sở vật chất Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Hạnh Lâm (xã Hạnh Lâm, Nghệ An) trước khi bắt đầu năm học 2026 - 2027. Ảnh: Hồ Lài

Ông Lê Văn Giang, Chủ tịch UBND xã Hạnh Lâm, cho biết dù số học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn không nhiều, nhu cầu học nội trú vẫn cao do nhiều phụ huynh đi làm xa, con em ở nhà với ông bà. Ngôi trường mới tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học sinh học tập, đồng thời giúp phụ huynh yên tâm lao động.

Địa phương sẽ căn cứ quy định và hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, trong đó có Thông tư số 12, để tổ chức bộ máy và vận hành trường theo phân cấp, phân quyền.

Theo quy định tại Thông tư số 12 của Bộ GD&ĐT về tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú, học sinh nội trú tại các trường thuộc xã biên giới đất liền ăn, ở tại trường trong tuần; học sinh bán trú buổi trưa ăn, nghỉ tại trường và trở về nhà trong ngày. Quy định cũng là cơ sở để các trường tổ chức hoạt động và thực hiện chế độ, chính sách đối với giáo viên, học sinh.

Đẩy nhanh tiến độ, hoàn thiện trường nội trú vùng biên

Cùng với việc đưa các trường giai đoạn 1 vào hoạt động, Nghệ An đang triển khai xây dựng 11 trường phổ thông nội trú liên cấp giai đoạn 2.

Dự án Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thông Thụ (xã Thông Thụ) là một trong những công trình được khởi công trong giai đoạn này. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 238 tỷ đồng, diện tích 5ha, quy mô 30 lớp, đáp ứng nhu cầu học tập của hơn 1.000 học sinh trên địa bàn và các xã lân cận. Trường dự kiến đi vào hoạt động từ năm học 2027–2028.

Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Thông Thụ, Nghệ An.

Ông Phạm Văn Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Thông Thụ, cho biết địa phương đang phối hợp với các sở, ngành đẩy nhanh tiến độ dự án. Khi trường đi vào hoạt động, học sinh của 4 trường gồm Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Thông Thụ, Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Đồng Văn, Tiểu học Thông Thụ 2 và Tiểu học Đồng Văn sẽ chuyển về học tập, sinh hoạt tại đây. Riêng Trường Tiểu học Thông Thụ 1 dự kiến được xây dựng thành trường dân tộc bán trú do học sinh ở các bản sát biên giới, xa trung tâm.

Theo ông Bùi Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT THCS Thông Thụ, trường liên cấp mới sẽ tạo điều kiện học tập, sinh hoạt tốt hơn cho học sinh, đồng thời giúp giáo viên yên tâm công tác, gắn bó với địa bàn.

Về tổ chức vận hành, ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở GD&ĐT Nghệ An, cho biết Sở đã thành lập 4 tổ công tác để chỉ đạo, đôn đốc, hướng dẫn các địa phương và nhà trường. Các nội dung hướng dẫn tập trung vào xây dựng quy chế hoạt động, bố trí đội ngũ giáo viên, quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bán trú và tập huấn quản trị nhà trường, quản lý nội trú.

Đoàn công tác lãnh đạo trung ương và tỉnh Nghệ An thăm hỏi, động viên học sinh Trường PT nội trú Tiểu học và THCS Anh Sơn trong dịp khai giảng đầu tiên ở trường mới. Ảnh: Hồ Lài

Đối với các trường đang hoàn thiện, ngành giáo dục dự kiến tổ chức dạy học cuốn chiếu, với điều kiện khu nội trú, nhà ăn, điện, nước bảo đảm hoạt động. Công trình hoàn thành đến đâu sẽ đưa vào sử dụng đến đó, ưu tiên học sinh lớp 8, lớp 9 trước, sau đó mở rộng dần. Ban Quản lý dự án và đơn vị thi công phải bố trí rào chắn, bảo đảm an toàn cho học sinh.

Thực hiện Thông báo số 81 của Bộ Chính trị về xây dựng trường phổ thông liên cấp tại các xã biên giới, Nghệ An dự kiến đầu tư 21 trường tại 21 xã, với tổng kinh phí hơn 5.000 tỷ đồng. Hệ thống gồm 1.029 lớp, phục vụ hơn 39.000 học sinh, với 1.736 giáo viên; trong đó, hơn 30.000 học sinh dự kiến ở nội trú.

Tại buổi làm việc rà soát, đôn đốc triển khai xây dựng, đưa vào hoạt động các dự án trường nội trú vùng biên trên địa bàn tỉnh, ông Võ Trọng Hải - Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu việc xây dựng trường phải bảo đảm đồng bộ các điều kiện giáo dục. Đặc biệt là phương án ăn uống, đi lại, đưa đón học sinh ở xa và chính sách hỗ trợ phù hợp, bảo đảm an toàn trong mùa mưa bão.

Đối với 11 trường giai đoạn 2, tỉnh yêu cầu đẩy nhanh thủ tục, phê duyệt kinh phí hỗ trợ người dân phục vụ giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hồ sơ thẩm định và kiểm soát chất lượng công trình. Việc lựa chọn nhà thầu cần căn cứ năng lực thực tế, xem xét các đơn vị đã thực hiện tốt ở giai đoạn 1.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, ông Võ Trọng Hải yêu cầu các nhà thầu phải chủ động phương án thi công phù hợp với thời tiết miền Tây Nghệ An, tập trung nhân lực khi điều kiện thuận lợi. Các đơn vị liên quan rà soát nguồn cung đất, cát, ưu tiên vật liệu tại chỗ, bảo đảm nguồn cung ổn định. Các nhà thầu phải cam kết bằng văn bản hoàn thành toàn bộ công trình trước ngày 20/8/2027, bảo đảm chất lượng và bàn giao kịp phục vụ năm học 2027–2028.

Hồ Lài