Hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ: Chọn kịch bản để giảm áp lực tài chính

Cần rộng cửa cho đầu tư tư nhân

“Chúng tôi đã nghiên cứu kỹ đề xuất mới nhất của Bộ Xây dựng gửi Chính phủ về kết quả rà soát, đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đầu tư phân kỳ. Về cơ bản, việc xây dựng danh mục ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 4 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh là hợp lý” - ông Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình đường bộ Việt Nam (VARSI) chia sẻ với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư.

Tuy nhiên, theo ông Trần Chủng, việc hoàn thiện mạng lưới cao tốc không nên chỉ trông chờ vào nguồn vốn ngân sách, mà nên sớm hoàn thiện cơ chế để thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư.

Thi công giai đoạn 2 - mở rộng cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh lên quy mô 4 làn xe tiêu chuẩn. Ảnh: Anh Minh

Vào giữa tuần trước, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã ký Công văn số 11004/BXD-KHTC báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả rà soát, đề xuất đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đầu tư phân kỳ. Báo cáo này được hoàn thiện sau quá trình phối hợp với Bộ Tài chính và UBND 17 tỉnh, thành phố có các tuyến cao tốc thuộc diện nghiên cứu.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính rà soát toàn diện lộ trình đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ theo thứ tự ưu tiên, trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, khả năng cân đối ngân sách nhà nước; đồng thời chủ động nghiên cứu cơ chế, chính sách phù hợp để huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Điểm đáng chú ý nhất tại Công văn số 11004/BXD-KHTC là Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ thống nhất chủ trương ưu tiên hoàn thiện trước các tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh, nhằm bảo đảm an toàn giao thông, nâng cao năng lực khai thác, tránh ùn tắc trong vận chuyển hàng hóa, hành khách...

Bộ Xây dựng kiến nghị xem xét bổ sung khoảng 33.892 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương để hoàn thiện các tuyến cao tốc 2 làn xe, theo đề xuất của các địa phương.

Đối với các tuyến cao tốc quy mô 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng đề xuất lộ trình đầu tư theo 3 nhóm ưu tiên. Trước mắt, ưu tiên các dự án đang triển khai có chi phí mở rộng không lớn so với tổng mức đầu tư đã được phê duyệt, thuận lợi điều chỉnh thiết kế..., gồm: Dầu Giây - Tân Phú, Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương và Mỹ An - Cao Lãnh, với nhu cầu bổ sung khoảng 3.492 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương.

Nhóm ưu tiên tiếp theo là cao tốc Bắc - Nam phía Đông, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 154.000 tỷ đồng, nhu cầu vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng. Trường hợp nguồn lực còn hạn chế, Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên mở rộng trước các đoạn thuộc giai đoạn 2017 - 2020 như Mai Sơn - Bãi Vọt, Nha Trang - Dầu Giây, tổng chiều dài khoảng 534 km, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 64.000 tỷ đồng.

Đối với các đoạn tuyến còn lại, Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu đầu tư theo kết quả chuẩn bị từng dự án, ưu tiên các tuyến đi qua vùng động lực, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế quan trọng như Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội, Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh..., đồng thời khuyến khích huy động nguồn vốn ngoài ngân sách để giảm áp lực cho đầu tư công.

Đồ họa: Phương Anh

Bài toán khó về cân đối nguồn lực

Trong khi nhu cầu vốn để hoàn thiện các tuyến cao tốc 2 làn xe chỉ khoảng 42.671 tỷ đồng và được đánh giá là có thể bố trí theo lộ trình phù hợp, thì việc mở rộng 2.082 km cao tốc 4 làn xe hạn chế lên quy mô quy hoạch đòi hỏi nguồn vốn lên tới 401.763 tỷ đồng. Đây chính là bài toán khó nhất trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu hoàn thiện mạng lưới cao tốc quốc gia.

Cụ thể, đối với 1.222 km cao tốc Bắc - Nam phía Đông, theo tính toán sơ bộ, tổng mức đầu tư để mở rộng toàn tuyến khoảng 199.364 tỷ đồng. Trong đó, phương án được ưu tiên là mở rộng đoạn Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh dài khoảng 1.144 km, tổng mức đầu tư khoảng 154.882 tỷ đồng; nhu cầu vốn ngân sách trung ương trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 103.193 tỷ đồng.

Đáng chú ý, dù đang đồng thời nghiên cứu 2 phương án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư công, nhưng trong báo cáo mới nhất, Bộ Xây dựng nghiêng về phương án sử dụng vốn đầu tư công.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, phương án đầu tư theo phương thức PPP (hợp đồng BOT) khả thi về mặt tài chính và có thể giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc tổ chức thu phí kinh doanh trên hơn 1.000 km thuộc trục cao tốc quan trọng nhất cả nước trong khoảng 20 năm sẽ làm gia tăng đáng kể chi phí vận tải, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Mức phí cao cũng có thể khiến một bộ phận phương tiện quay trở lại Quốc lộ 1 và các tuyến đường địa phương, làm giảm hiệu quả khai thác cao tốc, đồng thời không phù hợp với mục tiêu giảm chi phí logistics đến năm 2030 theo Kết luận số 18-KL/TW.

Đối với 860 km cao tốc 4 làn xe hạn chế còn lại, Bộ Xây dựng ước tính nhu cầu vốn đầu tư mở rộng khoảng 202.399 tỷ đồng và tiếp tục phân thành 2 nhóm để nghiên cứu phương án đầu tư.

Trong đó, nhóm 547 km cao tốc được đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước có nhu cầu vốn khoảng 142.910 tỷ đồng. Bộ Xây dựng cho biết, các tuyến này sẽ được nghiên cứu theo cách tiếp cận tương tự cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Đối với 313 km cao tốc được đầu tư theo phương thức PPP, nhu cầu vốn mở rộng sơ bộ khoảng 59.489 tỷ đồng, trong đó UBND tỉnh Lâm Đồng đang đề xuất ưu tiên mở rộng dự án Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương, do chi phí đầu tư bổ sung không lớn so với tổng mức đầu tư đã được phê duyệt, đồng thời thuận lợi cho việc điều chỉnh thiết kế và tổ chức thi công ngay trong quá trình triển khai các dự án.

Anh Minh