Hoa sữa có thực sự ảnh hưởng đến sức khỏe?

Với nhiều người Hà Nội, hoa sữa là một phần ký ức và cảnh sắc mùa thu, nhưng khi hàng cây đồng loạt nở, mùi hương đậm đặc có thể khiến nhiều người khó chịu, đau đầu hoặc thấy ngột ngạt. 

Để đánh giá công bằng, cần phân biệt ba vấn đề: mùi hương của hoa, phấn hoa có khả năng gây dị ứng và mức độ phơi nhiễm thực tế. Mùi thơm mạnh không tự động đồng nghĩa với độc hại; ngược lại, nguồn gốc tự nhiên cũng không có nghĩa là hoàn toàn vô hại với tất cả mọi người.

1. Mùi hoa sữa thực chất là gì?

Hoa sữa có tên khoa học Alstonia scholaris. Mùi thơm của hoa hình thành từ hỗn hợp các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi được giải phóng vào không khí. Một nghiên cứu phân tích hoa sữa thu thập tại Hà Nội xác định nhiều thành phần trong tinh dầu, nổi bật là linalool, các dạng linalool oxide và alpha-terpineol. Đây là những hợp chất góp phần tạo nên đặc trưng hương thơm của hoa.

Với đa số người khỏe mạnh, việc đi ngang qua những con phố có hoa sữa nở không đồng nghĩa với nguy cơ gây tổn thương phổi hay ngộ độc. Ảnh ĐHBD

Khi nhiều cây cùng nở, lượng hợp chất tạo mùi phát tán có thể khiến hương hoa trở nên đậm hơn, nhất là ở những tuyến phố có mật độ cây cao và không khí ít lưu thông. Thời tiết khô ráo, ít gió có thể khiến mùi hương lưu lại lâu hơn tại một số vị trí, nhưng mức độ thực tế còn phụ thuộc vào nhiệt độ, hướng gió, độ ẩm và mật độ hoa.

Điều cần hiểu là cảm nhận mùi mạnh không đồng nghĩa với nồng độ chất độc đã đạt mức nguy hiểm. Mùi hương có thể được nhận biết ở nồng độ rất thấp, mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe còn phụ thuộc thành phần hóa học, nồng độ, thời gian tiếp xúc và độ nhạy của từng người.

2. Mùi hoa sữa có thể gây những ảnh hưởng nào?

Với đa số người khỏe mạnh, việc đi ngang qua những con phố có hoa sữa nở không đồng nghĩa với nguy cơ gây tổn thương phổi hay ngộ độc. Tuy nhiên, khi mùi quá đậm, một số người có thể bị khó chịu, đau đầu, buồn nôn, cay mắt, kích ứng mũi họng hoặc ho. Những triệu chứng này có thể liên quan đến phản ứng cảm giác với mùi, kích ứng đường hô hấp hoặc sự nhạy cảm cá nhân; không thể chỉ dựa vào triệu chứng để kết luận rằng hoa sữa đã gây tổn thương cơ quan.

Người mắc hen phế quản hoặc có đường thở nhạy cảm có thể xuất hiện ho, khò khè, tức ngực hay khó thở khi tiếp xúc với các mùi hương mạnh. Tuy nhiên, không phải cứ khó chịu với mùi hoa sữa là bị dị ứng. Một phản ứng kích ứng hoặc khó chịu do mùi khác với dị ứng miễn dịch thực sự.

3. Phấn hoa sữa có gây dị ứng không?

Cần phân biệt mùi hương với phấn hoa. Mùi hương được tạo bởi các phân tử bay hơi, trong khi phấn hoa là những hạt sinh học có thể mang protein gây dị ứng. Khi hít phải phấn hoa, người đã mẫn cảm có thể xuất hiện hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi, ngứa mắt hoặc làm nặng thêm triệu chứng hen.

Một số nghiên cứu tại Ấn Độ đã ghi nhận phấn hoa Alstonia scholaris có khả năng gây đáp ứng dị ứng đường hô hấp ở những người nhạy cảm; nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cũng cho thấy loại phấn hoa này có thể gây viêm đường thở dị ứng. Tuy nhiên, các kết quả đó không có nghĩa mọi người đều dị ứng với phấn hoa sữa, cũng chưa đủ để khẳng định phấn hoa sữa là nguyên nhân phổ biến gây dị ứng tại Hà Nội.

Vì vậy, người hắt hơi hoặc khó thở khi đi qua phố trồng nhiều cây hoa sữa chưa thể tự kết luận mình dị ứng với loài cây này. Bụi, ô nhiễm không khí, các loại phấn hoa khác hoặc bệnh đường hô hấp sẵn có cũng có thể góp phần gây triệu chứng.

Mùi hương đậm đặc có thể gây khó chịu hoặc khởi phát triệu chứng ở một số người nhạy cảm. Ảnh AI

4. Hoa sữa có đáng chịu những lời chê trách nặng nề?

Hoa sữa không nên bị quy kết là "độc" chỉ vì mùi hương đậm. Nhưng cũng không nên phủ nhận cảm giác khó chịu của người nhạy cảm với mùi. Mùi hương dễ chịu hay khó chịu còn phụ thuộc cảm nhận cá nhân, mật độ cây và hoàn cảnh tiếp xúc.

Vấn đề đáng bàn không phải là nên yêu hay ghét hoa sữa, mà là quy hoạch cây xanh phù hợp. Những tuyến phố trồng cây quá dày có thể tạo ra mùi hương quá mạnh đối với một bộ phận cư dân. Khi lựa chọn cây đô thị, cần cân nhắc đa dạng loài, mật độ trồng, đặc điểm sinh học và phản hồi thực tế của cộng đồng.

5. Ai cần thận trọng và nên làm gì?

Người mắc hen, viêm mũi dị ứng, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, người có tiền sử đau nửa đầu do mùi hương và những người thường xuyên xuất hiện triệu chứng khi đi qua khu vực hoa nở nên hạn chế tiếp xúc vào thời điểm mùi đậm. Có thể đổi tuyến đường, giảm thời gian ở nơi có mùi nồng, đóng cửa sổ khi cần và chuyển hoạt động thể lực sang địa điểm khác nếu mùi gây khó chịu. Người bị hen cần sử dụng thuốc theo kế hoạch điều trị đã được bác sĩ hướng dẫn.

Nếu xuất hiện khó thở rõ rệt, khò khè tăng nhanh, tức ngực hoặc choáng, cần rời khỏi khu vực có mùi và tìm trợ giúp y tế; trường hợp khó thở nặng cần cấp cứu. Nếu triệu chứng dị ứng tái diễn, nên khám để xác định nguyên nhân thay vì tự dùng thuốc kéo dài.

Thông điệp dành cho cộng đồng: Hoa sữa không mặc nhiên là mối nguy cho sức khỏe, nhưng mùi hương đậm đặc có thể gây khó chịu hoặc khởi phát triệu chứng ở một số người nhạy cảm. Hiểu đúng sự khác biệt giữa mùi hương, kích ứng và dị ứng sẽ giúp chúng ta ứng xử khoa học hơn: tôn trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, đồng thời quan tâm đến sức khỏe và sự thoải mái của cộng đồng.

BS Vũ Khanh