Hoa sữa và 'giông bão cuộc đời'

Mùa hoa sữa giữa đô thị. (Ảnh minh hoạ)

Thế nhưng, giữa những tranh luận về hương hoa sữa nồng nàn nơi phố thị, một câu hỏi đáng suy ngẫm được đặt ra: Lỗi tại hoa, hay tại cách con người quy hoạch và ứng xử với thiên nhiên?

Từ câu chuyện hoa sữa, nhìn rộng hơn, đó còn là bài học về quy hoạch đô thị bằng tri thức, trách nhiệm và sự thấu hiểu, để cây xanh thực sự trở thành người bạn đồng hành của con người, chứ không phải nguồn cơn của những phiền toái có thể tránh được.

“Mùa hoa sữa về thơm từng ngọn gió”

Con người sinh ra không chỉ cần lương thực để nuôi lớn cơ thể, con người còn rất cần một đời sống tinh thần phong phú. Hoa là một trong những món ăn nuôi dưỡng đời sống tinh thần.

Hoa làm đẹp không gian, hoa chữa lành tinh thần, hoa kết nối yêu thương. Hoa gắn bó với con người từ khi mở mắt chào đời cho đến ngày tấu khúc biệt ly.

Không phải ngẫu nhiên mà loài người cùng nghĩ ra và cùng “ấn định” cho mỗi loài hoa một ý nghĩa riêng biệt. Như thể hoa hồng là biểu tượng kinh điển của tình yêu, hoa sen tượng trưng cho sự thanh cao, trong sáng và thuần khiết; hoa lan quý phái sang trọng; hoa tú cầu thể hiện lòng biết ơn; hoa hướng dương đại diện cho tinh thần lạc quan và ý chí vươn lên…

Hoa còn là nguồn cảm hứng dạt dào của thi ca nhạc họa. Hoa qua nét cọ, sắc màu; qua giai điệu, ca từ; qua ngôn ngữ, hình ảnh… trở nên lung linh, thơ mộng, lãng mạn, làm phong phú thêm vẻ đẹp của không gian nghệ thuật.

Nếu như hoa đào, hoa mai tượng trưng cho mùa Xuân, hoa phượng nhắc nhớ mùa hè thì hoa sữa mang linh hồn của mùa Thu vốn đã khắc sâu vào tâm thức của nhiều thế hệ người Hà Nội.

Trong rất nhiều ca khúc bất hủ về Hà Nội, hoa sữa hiện ra như một giai nhân hương sắc vẹn toàn: “Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm” (Nhạc: Hồng Đăng); “Ta còn em mùi hoàng lan, ta còn em mùi hoa sữa” (Nhạc: Phú Quang ); Mùa hoa sữa về thơm từng ngọn gió..." (Nhạc: Trịnh Công Sơn).

Vậy mà, thật đau lòng khi mấy ngày nay, một không gian bàn luận tranh cãi tạm gọi là “lùm xùm” mở ra trên không gian mạng lại rơi vào huyền thoại hoa sữa.

Nhiều người mang mùi hương của hoa ra phân tích dưới góc độ sinh học, kiểu như "nồng độ quyết định độc tính", lượng hợp chất hữu cơ bay hơi tích tụ đậm đặc sẽ khiến các thụ thể thần kinh bị quá tải.

Nó trực tiếp gây ra cảm giác choáng váng, buồn nôn, khó thở, đặc biệt là với người già, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh hô hấp… khiến cho hoa sữa từ một nàng thơ bỗng chốc khoác lên mình chiếc áo của "mụ phù thủy".

Quy hoạch cây xanh đô thị là việc làm của tri thức chứ không phải của cảm xúc

Khi ai đó “đổ tội” cho hoa sữa người ta quên rằng, cây hoa sữa đã có mặt ở Hà Nội từ đầu thế kỷ 20. Chỉ là khi đó, cây được trồng rất thưa thớt trong không gian đô thị đất rộng người thưa, nên mỗi thu về hương sữa “ngọt ngào đầu phố đêm đêm” góp phần làm cho Hà Nội vốn đã mỹ lệ thêm phần sang trọng.

Đi vào nhạc vào thơ, hương hoa càng được thể “bay bổng lên chín tầng mây”, tạo ra sự lầm tưởng “chết người” cho các nhà làm quy hoạch cây xanh đô thị.

Thế là, không chỉ ở Hà Nội, cây sữa được trồng thêm hàng loạt với mật độ dày đặc tại nhiều tuyến phố, mà sữa còn theo chân nhà quy hoạch “di cư” ồ ạt vào miền Nam, cũng theo kiểu tập trung quá nhiều cây trên một cung đường, trong khu dân cư.

Người ta quên rằng, ở miền Bắc, tiết trời se lạnh mùa Thu giúp làm loãng hương hoa. Nhưng thời tiết nắng nóng gay gắt tại miền Nam khiến mùi hương sữa đặc quánh lại, tạo cảm giác ngộp thở. Cơ sự xảy ra từ đây.

Người ta quên rằng, câu chuyện quy hoạch không phải là câu chuyện của thi ca nhạc họa. Và khi trở thành cây xanh đô thị, cây không còn thuộc về thế giới của cảm xúc. Trong quy hoạch, cây phải thuộc về thế giới của tri thức.

Tri thức mới giúp chúng ta hiểu với cây xanh đô thị, ngoài đẹp, còn phải tính đến đặc sống con người tính và nhiều chức năng quan trọng khác của cây. Dựa vào đó để tính toán cụ thể về không gian, môi trường và đời khi trồng cây.

Chỉ có dựa vào tri thức và trách nhiệm mới giúp chúng ta không phải đối mặt một cách hết sức phi lý với những hệ quả mà chúng ta hoàn toàn có thể dự báo từ khi quy hoạch cây hoa sữa làm cây xanh đô thị, còn nằm trong ý tưởng.

Nói cách khác, đô thị là nơi cây xanh và con người cùng cộng sinh, cùng phát triển hằng trăm năm. Vì thế, cây phải thực sự được quy hoạch dựa trên tri thức và trách nhiệm chứ không chỉ trồng theo cảm xúc.

Hoa sữa vẫn “ngọt ngào đầu phố đêm đêm”

Nhưng nó không thể tự mình sắp đặt vị trí, mật độ nơi nó có mặt. Là do con người sắp đặt tất cả. Là do con người quyết định số phận của cây. Cây sữa không có lỗi, hương hoa sữa càng không có lỗi.

Rồi mùa thu sẽ qua đi, mùa hoa sữa cũng qua đi. Sau khi hứng chịu “giông bão cuộc đời”, cây sẽ tiếp tục đội nắng đội mưa lặng lẽ đợi thu sang để đưa hương khoe sắc, cùng lời nhắc nhở dịu dàng rằng, hoa sữa cần được thấu hiểu, nâng niu và yêu thương trọn vẹn.

Lương Gia Cát Tường