Họa sĩ Trần Văn Mãng và những lớp màu

Họa sĩ Trần Văn Mãng (phải) trò chuyện với người thưởng lãm tranh tại triển lãm cá nhân của mình vừa tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Maii Art Space

Ở tuổi gần 80 với hơn 5 thập kỷ cầm cọ, tranh của Trần Văn Mãng luôn mang cái chất riêng. Trong cuộc triển lãm cá nhân với chủ đề “Vọng” ở TP. Hồ Chí Minh vào cuối tháng 3/2026, người yêu nghệ thuật lại được chạm cái chất riêng ấy của họa sĩ.

Từng nổi tiếng với danh hiệu kỷ lục gia về tác phẩm Phố cổ Bao Vinh, họa sĩ Mãng sống một đời lặng lẽ trong căn nhà ở hạ nguồn sông Hương. Nơi đó, ông có đời sống nghệ thuật riêng như một gã lang thang rong chơi trong hành trình tìm kiếm sáng tạo. Cũng chính chốn trú ngụ, ông miệt mài vẽ và kiên trì với đề tài phố cổ đến nỗi người ta ví ông như “chuyên gia” lưu giữ ký ức Bao Vinh.

Từng chồng tranh về Bao Vinh dày theo năm tháng được xếp cuộn lại. Lần giở từng tác phẩm sẽ thấy được những mái ngói lô xô ẩn hiện, những ngôi đình chùa, hay cảnh lênh đênh sông nước, làng nghề truyền thống… Tất cả như níu lại những giá trị xưa qua ngôn ngữ hội họa thấm đẫm tình yêu của họa sĩ - người con lớn lên bên khu phố cổ. Rồi mới đây, ông bất ngờ đưa hơn 60 tác phẩm vẽ phố cổ trong nhiều năm vào Sài thành triển lãm.

Với chủ đề “Vọng”, người họa sĩ đến từ Cố đô Huế giới thiệu những nét đẹp của vùng đất đến với bạn bè phương Nam. Bất ngờ hơn, triển lãm được xem là đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong ngôn ngữ hội họa của ông. Hình ảnh phố cổ, sông nước, mái nhà, con thuyền, rặng cây… quen thuộc trong thơ ông không còn trực diện mà được chuyển hóa thành ký hiệu thị giác, ẩn hiện dưới những lớp màu dày, mạnh. “Vọng” vì thế không còn là tiếng gọi quá khứ đơn thuần mà là tiếng vang của một đời sống sáng tạo vẫn đang tiếp diễn.

Cũng mới đây, người họa sĩ sinh năm 1949 còn có cuộc hội ngộ với các họa sĩ trẻ tại Boi Tran garden với những tác phẩm được ví như là “người gác đền” thầm lặng cho di sản.

Chỉ 3 tác phẩm, người xem có thể thấy rõ cá tính của ông. Với “Phố xanh”, ông đưa người xem vào một không gian huyền ảo, nơi sắc xanh sâu thẳm bao trùm những nếp nhà cổ, tạo nên một tiếng vọng trầm lắng của phố thị. Ở “Nắng qua làng” lại là một sự bùng nổ của ánh sáng với những nhát cọ mạnh mẽ, dứt khoát; mảng màu cam, xanh lá và trắng đan xen, tạo nên một vũ điệu sinh động, tái hiện khoảnh khắc thiên nhiên bừng sáng qua lăng kính trực họa. Cuối cùng, “Mùa đông” lại thể hiện một góc nhìn đầy suy tư. Những mảng màu tối, đặc quánh của sơn dầu tạo nên một bầu không khí trầm mặc, đặc trưng cho cái buồn sâu lắng của mùa đông xứ Huế.

Những tác phẩm toát lên tài năng của người họa sĩ già bởi khả năng bắt trọn cái “tĩnh lặng” của phố thị cổ qua nhãn quan nghệ thuật điềm đạm nhưng đầy nội lực. Người xem ấn tượng bởi dấu ấn riêng về cách ông xử lý chất liệu và màu sắc trong trực họa. Không đi sâu vào mô tả chi tiết hình thể mà thiên về biểu hiện những trạng thái của ký ức và ánh sáng, những lớp sơn dầu dày đặc, chồng lấp lên nhau khiến hình khối đôi khi tan biến, tạo nên một bề mặt tranh giàu rung cảm và chiều sâu thời gian.

“Mình phải thay đổi”, họa sĩ Trần Văn Mãng nói. Đó không chỉ là thay đổi cách ra với công chúng mà còn là sự thay đổi trong phong cách chuyển thể dù mới lạ nhưng vẫn giữ được những đường nét, mảng màu xưa cũ.

“Giai đoạn sau này, đường nét, hình khối trong tranh của tôi được giảm nhẹ lại, thêm vào đó những mảng màu trong sáng, giản đơn nhưng lấp lánh đâu đó những mái đình, mái chùa mang màu sắc hiện đại…”, họa sĩ Trần Văn Mãng giãi bày. Và như lời ông nói, thay đổi cũng là cách để tìm tòi. Đó cũng chính là mong ước cuối cùng trong hành trình theo đuổi niềm đam mê với hội họa của người họa sĩ sống lặng lẽ nơi hạ nguồn Hương giang.

Nhật Minh