Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi xung đột Trung Đông

Ngày 21-3, Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) đã tổ chức chương trình Cà phê Doanh nhân lần thứ 87. Đây là buổi sinh hoạt đầu tiên của năm 2026 với chủ đề tập trung vào các giải pháp ứng phó biến động thị trường và hỗ trợ pháp lý cho hội viên.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA cho biết hiện nay cộng đồng doanh nghiệp TP.HCM cùng cả nước đang nỗ lực hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đây là nhiệm vụ đầy thách thức ngay cả trong điều kiện bình thường, chưa kể đến những xung đột Trung Đông như hiện nay.

Trước thực tế đó, các dự báo và giải pháp ứng phó đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của giới kinh doanh. Ban điều hành chương trình Cà phê Doanh nhân đã chọn chủ đề này nhằm cung cấp thông tin, giúp các đơn vị cùng trao đổi và tìm ra định hướng phù hợp.

"Mục tiêu cốt lõi là giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định trong thời gian xảy ra xung đột. Đồng thời, đây cũng là bước chuẩn bị tích cực để các đơn vị đón đầu thời cơ, bứt phá mạnh mẽ ngay sau khi tình hình thế giới lắng dịu. Việc tạm giảm tốc độ hiện tại chính là đòn bẩy để bù đắp và nhảy vọt trong giai đoạn tới", ông Hòa nói.

Các doanh nghiệp chia sẻ thông tin tại chương trình cà phê doanh nhân.

Nguồn cung khí hóa lỏng đứt gãy, chi phí logistics tăng gấp 6 lần

Ông Đinh Khắc Hiểu, Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Khí hóa lỏng TP.HCM cho biết xung đột Trung Đông không chỉ tác động mạnh đến thị trường dầu mỏ mà còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung khí hóa lỏng (LPG).

Theo ông Hiểu, chỉ sau ít ngày xung đột xảy ra, hai nguồn cung chính là PV Gas và Hyosung đã có thông báo chính thức về việc ngưng cung cấp hàng trên toàn quốc. Hiện nay, lượng khí đang sử dụng chủ yếu nằm trong quá trình luân chuyển thuộc chuỗi cung ứng.

Sự đứt gãy này ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người dân và doanh nghiệp. Đáng chú ý, chi phí logistics đã tăng vọt từ 5 đến 6 lần đối với các chuyến tàu chở khí từ Trung Đông về Việt Nam. Bên cạnh chi phí bảo hiểm tăng cao, thời gian vận chuyển cũng bị kéo dài và khó dự báo hơn trước.

"Trước đây, hành trình từ Trung Đông về Việt Nam mất khoảng hơn 20 ngày, nhưng hiện nay chưa thể xác định ngày về chính xác", ông Hiểu nói.

Trước tình hình đó, các doanh nghiệp đang nỗ lực tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Mỹ. Tuy nhiên, hành trình từ Mỹ về Việt Nam phải mất ít nhất 45 ngày vận chuyển, chưa tính thời gian đàm phán. Một khó khăn thực tế là các tàu chở hàng đang gặp trở ngại trong việc tiếp dầu dọc đường về Việt Nam, dẫn đến thời gian cung ứng hàng hóa tiếp tục bị kéo dài.

Ở ngành hàng may mặc, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT công ty TNHH Việt Thắng Jean cho biết đơn vị đang chịu ảnh hưởng kép từ việc sức mua hàng tiêu dùng giảm sút và giá nguyên liệu tăng mạnh.

Hiện nay, các nguyên liệu có nguồn gốc từ dầu như vải và hóa chất đã chính thức tăng từ 8%-18%. Bên cạnh đó, chi phí logistics cũng là gánh nặng lớn khi mức phí container 40 feet từ ngày mai (22-3) bắt đầu áp dụng mức tăng từ 4.500 đến 5.500 USD.

Đối với ngành dệt may, chi phí nguyên vật liệu hiện chiếm khoảng 52% giá trị sản phẩm đối với phương thức sản xuất ODM và FOB. Với các doanh nghiệp chỉ thực hiện gia công tại Việt Nam, tỉ lệ này chiếm tới 70-75%, thậm chí có mặt hàng đạt mức 80% giá trị xuất khẩu.

Hiện nay, giá nguyên liệu từ vải, hóa chất đến các chi phí do quy định chống phát thải đều tăng mạnh. Theo tính toán, giá nguyên liệu đầu vào trung bình đã tăng khoảng 18%, tạo áp lực lớn lên giá thành sản xuất của doanh nghiệp.

Chia sẻ rõ hơn về tình hình vận tải, ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết xung đột tại Trung Đông đã tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến các doanh nghiệp vận tải.

Theo nghiên cứu từ UNCTAD, lượng tàu đi qua eo biển Hormuz đã giảm đến 97% kể từ khi xung đột xảy ra. Giá năng lượng cũng theo đó tăng nhanh chóng. Giá dầu Brent đã vượt mốc 115 USD mỗi thùng vào đỉnh điểm ngày 9-3 và hiện vẫn dao động quanh mức 112 USD mỗi thùng. So với trước xung đột, giá dầu đã tăng khoảng 42% và giá khí tăng 70%, tạo áp lực trực tiếp lên chi phí logistics.

Theo ông Khoa, thị trường nội địa cũng chịu tác động dây chuyền từ giá nhiên liệu. Hiện nay, giá xăng đã tăng khoảng 18% và dầu DO tăng 15%.

Theo Bộ Xây dựng, xăng dầu chiếm từ 30% đến 40% chi phí vận tải. Do đó, chi phí vận tải hàng hải dự kiến tăng 15%, thủy nội địa tăng 18% và đường bộ tăng từ 10% đến 30%. Các doanh nghiệp Việt Nam đang phải gồng mình gánh chịu những chi phí phát sinh ngoài dự kiến này.

Khảo sát từ mùng 3 đến 11-3 của VLA cho thấy 89% doanh nghiệp bị tác động từ trung bình đến nghiêm trọng. Ba vấn đề lớn nhất là chi phí tăng nhanh không thể dự báo, thời gian vận chuyển bất ổn và khó giữ cam kết giao hàng.

Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM ký kết hợp tác với Hội trọng tài thương mại TP.HCM

Doanh nghiệp chủ động thị trường và nguồn cung

Trước bối cảnh xung đột còn diễn biến phức tạp, ông Hiểu khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động xem xét lại nguồn cung và đa dạng hóa đầu vào.

Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra lại vấn đề tồn kho để có kế hoạch dự trữ hợp lý, tránh tâm lý hoang mang nhưng cũng không được để tồn kho quá mỏng. Ngoài ra, việc quản trị dòng tiền và minh bạch thông tin với khách hàng là yếu tố then chốt trong giai đoạn này.

"Giai đoạn này, vấn đề giá cả không quan trọng bằng việc làm sao giữ được khách hàng và giữ được thị trường", ông Hiểu nhấn mạnh. Sự minh bạch về thông tin sẽ giúp khách hàng hiểu rõ bối cảnh, từ đó giúp doanh nghiệp giữ vững vị thế và phát triển bền vững sau biến cố.

Ông Phạm Văn Việt cũng cho rằng trước biến động từ xung đột, các phương án đa dạng hóa thị trường đã được triển khai quyết liệt. Hiện nay, thị trường Nhật Bản và Canada đang ghi nhận mức tăng trưởng khả quan so với cùng kỳ năm ngoái.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng tăng cường thâm nhập thị trường ASEAN nhằm giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn vào Mỹ và EU.

Tuy nhiên, do hai thị trường này vẫn chiếm 55%-60% tổng kim ngạch xuất khẩu nên ngành dệt may vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi các giải pháp nội lực mạnh mẽ.

Một đặc thù khác của dệt may là sản phẩm bán theo mùa, nếu qua mùa hàng hóa sẽ rất khó tiêu thụ. Vì vậy, các doanh nghiệp phải chủ động chia nhỏ đơn hàng để vận chuyển, đồng thời nỗ lực hạn chế tối đa việc sử dụng đường hàng không với chi phí đắt đỏ.

"Việc chia nhỏ đơn hàng giúp giảm thiểu rủi ro và tránh tình trạng phải vận chuyển bằng máy bay như giai đoạn dịch bệnh. Đây là nỗ lực của các doanh nghiệp để giải quyết bài toán vải tồn kho và tối ưu hóa chi phí logistics trong bối cảnh hiện nay", ông Việt nói.

Theo ông Khoa, để ứng phó với tình hình hiện nay, VLA đưa ra năm nhóm giải pháp trọng tâm cho chủ hàng và doanh nghiệp. Đầu tiên là quản trị rủi ro hợp đồng bằng cách rà soát kỹ các điều khoản bất khả kháng, thay đổi lộ trình và bảo hiểm. Tiếp theo, doanh nghiệp cần đàm phán Incoterms, lưu ý các điều khoản về chiến tranh để xác định rõ quyền lợi.

Giải pháp vận tải cũng cần linh hoạt, ưu tiên vận tải đa phương thức và các hành lang thay đổi tùy theo tình hình thực tế. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi số và xanh hóa giúp tối ưu hóa vận hành, tiết kiệm năng lượng và giảm chi phí thông qua chứng từ điện tử.

Cuối cùng, chủ hàng cần phối hợp chặt chẽ với các công ty giao nhận để thiết kế lộ trình tối ưu nhất. Sự phối hợp này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước các biến số của thị trường.

"Khủng hoảng Trung Đông không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc theo hướng linh hoạt hơn. Doanh nghiệp cần đổi mới để tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới", lãnh đạo VLA nhấn mạnh.

TÚ UYÊN