Hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh con thứ 2: Có tạo động lực cho các cặp vợ chồng trẻ sinh đủ 2 con?

Từ ngày 1/1/2027, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi sẽ được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP

Áp lực từ chi phí nuôi con

Trước khi sinh con, chị Nam Phương, Hà Nội từng nghĩ khoản chi lớn nhất sẽ là chi phí sinh nở. Thế nhưng, khi con trai được 8 tháng tuổi, chị mới cảm nhận rõ rằng hành trình nuôi một em bé mới thực sự là bài toán tài chính dài hơi với hàng loạt khoản chi phát sinh mỗi tháng.

Theo chị Phương, chỉ tính riêng trong tháng 6, gia đình đã chi hơn 10 triệu đồng cho những nhu cầu thiết yếu của con và các khoản sinh hoạt liên quan.

Trong đó, tiền sữa là khoản chi cố định khoảng 2,4 triệu đồng/tháng. Dù bé đã bắt đầu ăn dặm nhưng sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính nên gia đình luôn ưu tiên lựa chọn sản phẩm phù hợp với thể trạng của con. Khoản chi lớn nhất hiện nay là 5 triệu đồng tiền thuê người trông con.

Ngoài ra, gia đình còn chi khoảng 810.000 đồng tiền bỉm mỗi tháng. Khi bé bước vào giai đoạn ăn dặm, danh sách chi tiêu thường xuyên bổ sung thêm vài trăm nghìn tiền bánh và đồ ăn vặt.

Theo người mẹ trẻ, áp lực lớn nhất không phải là một khoản chi đột xuất mà là việc những khoản này lặp lại đều đặn qua từng tháng. Trong bối cảnh giá cả ngày càng tăng, việc cân đối tài chính trở thành áp lực đối với nhiều gia đình.

Theo chị Nam Phương, trong bối cảnh chi phí nuôi con ngày càng tăng, chính sách hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi là một tín hiệu tích cực, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước tới các gia đình trẻ và vấn đề mức sinh đang giảm. Tuy nhiên, nếu nhìn từ thực tế chi tiêu của một gia đình có con nhỏ, khoản hỗ trợ này mang ý nghĩa động viên hơn là giải quyết gánh nặng kinh tế.

"Tôi rất vui khi có chính sách hỗ trợ vì điều đó cho thấy những khó khăn của các gia đình trẻ đã được quan tâm. Tuy nhiên, với thực tế nuôi một em bé, 2 triệu đồng chỉ tương đương chưa đến một tháng tiền sữa hoặc chưa bằng một nửa chi phí thuê người trông con của gia đình tôi. Chỉ riêng các khoản thiết yếu mỗi tháng như sữa, bỉm, tiền trông con, điện nước đã hơn 10 triệu đồng, chưa kể khám bệnh, tiêm chủng, quần áo hay những khoản phát sinh khi con ốm", chị Phương chia sẻ.

Theo chị, điều các gia đình trẻ mong muốn là các chính sách hỗ trợ lâu dài như mở rộng hệ thống nhà trẻ công lập, giảm chi phí chăm sóc trẻ, hỗ trợ học phí, tăng chế độ thai sản hoặc có thêm các chính sách về nhà ở và thuế dành cho các gia đình nuôi con nhỏ. Những chính sách này sẽ giúp giảm áp lực tài chính bền vững và tạo thêm động lực để các cặp vợ chồng yên tâm sinh con.

Nếu lấy mức chi tiêu của gia đình chị Nam Phương làm tham chiếu, khoản hỗ trợ 2 triệu đồng chỉ tương đương khoảng 20% chi phí nuôi con trong một tháng. Số tiền này chỉ đủ mua sữa cho trẻ trong khoảng 3–4 tuần hoặc chưa bằng một nửa chi phí thuê người trông trẻ trong một tháng. Với tốc độ chi tiêu hiện nay, khoản hỗ trợ có thể chi hết ngay sau khi nhận.

Điều đó cho thấy, áp lực lớn nhất của các gia đình trẻ không nằm ở thời điểm sinh con mà ở hành trình nuôi dưỡng con trong nhiều năm sau đó. Chi phí chăm sóc, giáo dục, y tế và nhà ở đều tăng theo từng giai đoạn phát triển của trẻ, trong khi thu nhập của nhiều gia đình chưa theo kịp.

Cùng chung quan điểm, GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng chính sách hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng trước hết mang ý nghĩa tích cực về mặt định hướng.

Trong nhiều năm, công tác dân số chủ yếu tập trung vào giảm sinh, thì nay tư duy đã chuyển sang điều chỉnh mức sinh phù hợp với từng vùng, từng địa phương. Việc ban hành chính sách hỗ trợ thể hiện Nhà nước đã nhìn nhận rõ thực trạng mức sinh thấp và bắt đầu có những giải pháp nhằm khuyến khích các gia đình trẻ sinh con.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng khoản hỗ trợ 2 triệu đồng không nên được kỳ vọng sẽ tạo ra sự thay đổi lớn về quyết định sinh con.

Ông phân tích, hiện nay chi phí sinh con và nuôi dạy một đứa trẻ, đặc biệt tại các đô thị lớn, cao gấp nhiều lần khoản hỗ trợ này. Từ chi phí khám thai, sinh nở, sữa, bỉm, chăm sóc y tế cho tới giáo dục đều tạo áp lực tài chính không nhỏ đối với các gia đình trẻ. Do đó, nếu chỉ hỗ trợ một lần bằng tiền thì tác động chủ yếu mang tính khích lệ về mặt tinh thần hơn là giải quyết được những khó khăn thực tế mà các cặp vợ chồng đang đối mặt.

Bên cạnh đó, quyết định sinh con còn chịu tác động của nhiều yếu tố như việc làm, thu nhập, nhà ở, thời gian chăm sóc con, môi trường giáo dục, áp lực nghề nghiệp cũng như cơ hội phát triển của phụ nữ sau khi sinh con.

"Nếu một cặp vợ chồng lo ngại sinh con sẽ ảnh hưởng đến công việc, thu nhập hoặc không có người hỗ trợ chăm sóc trẻ thì dù có nhận một khoản hỗ trợ vài triệu đồng, họ vẫn cân nhắc rất nhiều trước khi quyết định"

GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Theo vị chuyên gia, kinh nghiệm của nhiều quốc gia có mức sinh thấp cho thấy những chính sách khuyến sinh hiệu quả đều là gói hỗ trợ toàn diện và kéo dài. Đó không chỉ là trợ cấp tài chính mà còn bao gồm hệ thống nhà trẻ chất lượng với chi phí hợp lý, chế độ nghỉ thai sản phù hợp, hỗ trợ chăm sóc trẻ nhỏ, ưu đãi về thuế, nhà ở, việc làm và tạo điều kiện để phụ nữ cân bằng giữa công việc và gia đình. Việt Nam cũng cần từng bước xây dựng các chính sách theo hướng này nếu muốn duy trì mức sinh thay thế trong dài hạn.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn đối tượng hỗ trợ là phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi cũng có cơ sở khoa học. Đây là độ tuổi sinh sản thuận lợi, giúp giảm nguy cơ tai biến sản khoa, đồng thời góp phần bảo đảm sức khỏe của cả mẹ và con. Quy định này còn góp phần hạn chế tình trạng kết hôn và sinh con quá muộn, xu hướng đang ngày càng phổ biến ở các đô thị lớn.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, việc duy trì mức sinh hợp lý là yêu cầu quan trọng để bảo đảm nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai. "Khi người dân cảm thấy việc sinh con không còn gánh nặng quá lớn về kinh tế, công việc và cuộc sống thì chính sách khuyến sinh mới thực sự phát huy hiệu quả. Điều quan trọng là tạo được môi trường để các gia đình yên tâm sinh con và nuôi dạy con tốt", GS.TS Nguyễn Đình Cử chia sẻ.

(Còn tiếp)

Nam Nguyên