Hiệu trưởng phải kiến tạo hệ sinh thái giáo dục

Khi thực hiện chủ trương sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục phổ thông, dư luận quan tâm đến những con số: giảm bao nhiêu đầu mối, bao nhiêu trường được hợp nhất, giáo viên được bố trí thế nào, học sinh có thay đổi nơi học hay không, cơ sở vật chất khai thác ra sao?

Tuy nhiên, nếu dừng ở những con số thì mới chỉ nhìn thấy "phần nổi" của quá trình cải cách. Điều quyết định thành công của một trường học sau sáp nhập không nằm ở quy mô lớn hơn hay bộ máy gọn hơn, mà nằm ở năng lực quản trị của hiệu trưởng trước một tổ chức giáo dục đã thay đổi về bản chất.

Trước đây, hiệu trưởng điều hành một ngôi trường có không gian tập trung, đội ngũ ổn định, văn hóa tổ chức đã hình thành qua nhiều năm. Sau sáp nhập, phải quản lý nhiều điểm trường, nhiều nhóm giáo viên với những truyền thống khác nhau, số lượng học sinh lớn hơn và hệ thống quan hệ phức tạp hơn với phụ huynh, chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư. Khi cấu trúc tổ chức thay đổi, nếu vẫn quản trị theo tư duy của một trường học đơn lẻ, rất khó để một tổ chức đa điểm trường vận hành đồng bộ và phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất sau sáp nhập không phải là khoảng cách địa lý giữa các điểm trường mà là khoảng cách về văn hóa tổ chức. Hai trường học có thể hợp nhất bằng một quyết định hành chính, nhưng không thể ngay lập tức có chung cách làm việc, chung bản sắc. Nếu thiếu một chiến lược quản trị phù hợp, những khác biệt ấy rất dễ trở thành rào cản trong phối hợp, tạo nên tâm lý "trường cũ - trường mới", "người cũ - người mới", ảnh hưởng đến tinh thần đoàn kết và chất lượng giáo dục. Vì vậy, thành công của quá trình sáp nhập phải được đo bằng khả năng hình thành một cộng đồng giáo dục mới có cùng mục tiêu phát triển. Trong bối cảnh đó, vai trò của hiệu trưởng cần được nhìn nhận theo cách tiếp cận khác.

Nếu trước đây, hiệu trưởng được đánh giá qua năng lực điều hành công việc hàng ngày thì nay yêu cầu đó mở rộng sang năng lực quản trị sự thay đổi. Giáo viên không chỉ cần một người phân công công việc hợp lý mà cần một người đủ uy tín để tạo dựng niềm tin trong giai đoạn chuyển đổi. Phụ huynh không chỉ quan tâm con mình học ở điểm trường nào mà muốn biết chất lượng giáo dục được bảo đảm ra sao. Học sinh cần một môi trường ổn định để không cảm thấy mình đang bước vào một ngôi trường xa lạ. Tất cả những điều đó đòi hỏi hiệu trưởng phải biết kết nối bộ máy.

Một yêu cầu khác là trong một nhà trường có nhiều điểm trường, điều bảo đảm cho sự vận hành thông suốt là chất lượng của hệ thống quản trị. Một hệ thống có quy trình rõ ràng, cơ chế phân quyền hợp lý, dữ liệu được cập nhật kịp thời và đội ngũ quản lý trung gian đủ năng lực sẽ giúp hiệu trưởng dành nhiều thời gian hơn cho những quyết định mang tính chiến lược, thay vì bị cuốn vào các công việc sự vụ.

TS ĐỖ ĐÌNH ĐẢO - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ, TPHCM