Hiệu quả ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật

AI mở ra phương thức khai thác dữ liệu pháp luật mới

Để triển khai Nghị định số 52/2015/NĐ-CP về CSDLQGPL, Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng trên nền tảng công nghệ web truyền thống với kiến trúc tập trung và phương thức quản lý dữ liệu chủ yếu theo hướng thủ công. Ở giai đoạn này, hệ thống chủ yếu thực hiện các chức năng cơ bản như đăng tải, lưu trữ và tra cứu văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) do các cơ quan nhà nước ban hành.

Người sử dụng có thể tìm kiếm văn bản theo các tiêu chí phổ biến như cơ quan ban hành, lĩnh vực điều chỉnh, thời gian ban hành hoặc tình trạng hiệu lực. Tuy nhiên, việc cập nhật dữ liệu vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thao tác nhập liệu trực tiếp của cán bộ tại các Bộ, ngành và địa phương. Hệ thống chưa có khả năng kết nối tự động với các phần mềm quản lý văn bản nội bộ của các cơ quan nhà nước, dẫn tới tình trạng dữ liệu chưa đồng bộ, thiếu tính liên thông. Các văn bản được đăng tải với nhiều định dạng khác nhau, gây khó khăn trong việc khai thác, tìm kiếm và kết nối dữ liệu.

Dù vậy, trong bối cảnh điều kiện công nghệ còn hạn chế, CSDLQGPL giai đoạn này vẫn đáp ứng yêu cầu bước đầu về công khai, minh bạch thông tin pháp luật. Lần đầu tiên, một kho dữ liệu pháp lý tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc được hình thành và đưa vào khai thác, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước tiếp cận VBQPPL chính thống. Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật và hỗ trợ công tác quản lý nhà nước.

Năm 2025 vừa qua, Bộ Tư pháp đã chủ trì nâng cấp toàn diện CSDLQGPL theo định hướng Chính phủ số, hiện đại hóa hạ tầng và công nghệ. Hệ thống mới được xây dựng theo kiến trúc mở, áp dụng công nghệ API, chuẩn hóa metadata và tích hợp chữ ký số, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với nhiều hệ thống khác.

Đáng chú ý, CSDLQGPL bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống thông tin khác như Công báo điện tử, Hệ thống quản lý văn bản và điều hành, Cổng Dịch vụ công quốc gia và Cổng Pháp luật quốc gia và sẵn sàng chia sẻ dữ liệu cho các hệ thống khác khai thác sử dụng.

Hệ thống sau nâng cấp được tối ưu về hiệu năng, an toàn thông tin và khả năng mở rộng, đáp ứng yêu cầu khai thác dữ liệu lớn, phục vụ hàng triệu lượt truy cập mỗi năm. Việc vận hành ổn định 24/7 đã góp phần nâng cao trải nghiệm người dùng, đồng thời tạo nền tảng cho việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu pháp luật trong giai đoạn tiếp theo.

Trên nền tảng hạ tầng số được nâng cấp, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã bắt đầu được triển khai tại một số Bộ, ngành và địa phương, mang lại những hiệu quả rõ nét.

Nhiều cơ quan đã nâng cấp chức năng tra cứu, trích xuất và thống kê dữ liệu pháp luật theo lĩnh vực, chuyên đề, phục vụ hiệu quả công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa, pháp điển văn bản. Một số Bộ, ngành đã sử dụng AI để hỗ trợ rà soát, phân tích dữ liệu pháp luật, qua đó gợi ý danh mục văn bản trùng lặp, văn bản hết hiệu lực hoặc văn bản có nội dung cần rà soát. Điều này giúp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, rà soát và hệ thống hóa VBQPPL, vốn là một nhiệm vụ phức tạp, tốn nhiều nguồn lực nếu thực hiện thủ công.

Ở cấp địa phương, nhiều tỉnh, thành phố đã tích hợp CSDLQGPL với Cổng thông tin điện tử của UBND tỉnh, cho phép người dân và doanh nghiệp tra cứu, in trích lục văn bản theo lĩnh vực, thời gian cơ quan ban hành và kết nối dữ liệu với Công báo, Cổng dịch vụ công. Một số địa phương lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng còn phát triển công cụ tìm kiếm thống nhất (meta-search), giúp truy cập nhanh các VBQPPL của Trung ương và địa phương trong cùng một giao diện.

Nhìn chung, việc ứng dụng công nghệ, trong đó có AI, đã từng bước thay đổi cách tiếp cận pháp luật từ tìm kiếm thủ công sang tìm kiếm thông minh, từ khai thác dữ liệu rời rạc sang phân tích dữ liệu tổng thể.

Tăng tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ

Sau hơn 10 năm triển khai, công tác xây dựng, quản lý, cập nhật và khai thác CSDLQGPL đã đạt được nhiều kết quả toàn diện, tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác quản lý nhà nước và công khai, minh bạch pháp luật.

Về thể chế và cơ chế quản lý, Bộ Tư pháp đã ban hành các hướng dẫn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và chuẩn dữ liệu, bảo đảm tính thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Các Bộ, ngành và địa phương cũng đã cụ thể hóa trách nhiệm của đơn vị đầu mối trong công tác cập nhật, quản lý dữ liệu pháp luật. Về quy mô, CSDLQGPL đã phát triển nhanh chóng, trở thành nguồn dữ liệu pháp lý chính thống, phục vụ hàng triệu lượt truy cập, tra cứu và khai thác mỗi năm.

Cán bộ quân sự tìm hiểu văn bản quy phạm pháp luật trên cơ sở dữ liệu
pháp luật về quân sự, quốc phòng. (Ảnh: Thuận An)

Về tình hình triển khai thực hiện CSDLQGPL, trong lĩnh vực đặc thù, Bộ Quốc phòng đã triển khai, xây dựng và phát triển CSDL hệ thống văn bản pháp luật về quân sự, quốc phòng trên hạ tầng mạng nội bộ. Hệ thống lưu trữ khoảng 15.000 VBQPPL về quân sự, quốc phòng, các VBQPPL có liên quan đến hoạt động quân sự, quốc phòng (như đầu tư, đầu tư công, ngân sách...).

Sự ra đời của hệ thống CSDL văn bản pháp luật về quân sự, quốc phòng đã đáp ứng kịp thời, đầy đủ các nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu, áp dụng và thi hành pháp luật của cơ quan, đơn vị, nhất là cán bộ pháp chế quân đội nói riêng và cán bộ, chiến sĩ toàn quân nói chung, góp phần quan trọng vào việc phát triển dữ liệu số liền mạch, tập trung, có giá trị phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý điều hành của Bộ Quốc phòng; hoàn thiện hệ thống pháp luật về quân sự, quốc phòng.

Tại tỉnh Hà Tĩnh, tỉnh đã hoàn thành việc kết nối, tích hợp và trích xuất dữ liệu trực tiếp từ CSDLQGPL để hiển thị đồng bộ trên Cổng thông tin điện tử của tỉnh, Trang thông tin điện tử của Sở Tư pháp và các sở, ngành liên quan. Việc tích hợp này đã hình thành hệ sinh thái dữ liệu pháp luật thống nhất, qua đó người dùng chỉ cần truy cập một địa chỉ duy nhất nhưng vẫn khai thác đầy đủ nguồn dữ liệu pháp luật chính thống, đầy đủ và cập nhật từ Trung ương đến địa phương.

Việc vận hành hiệu quả CSDLQGPL đã mang lại những tác động tích cực đối với công tác cải cách hành chính và hoàn thiện thể chế tại địa phương, góp phần giảm chi phí tuân thủ pháp luật, hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa VBQPPL.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, CSDLQGPL vẫn tồn tại không ít hạn chế. Nền tảng công nghệ ban đầu còn lạc hậu, việc quản lý dữ liệu trong thời gian dài vẫn mang tính thủ công, dẫn tới hạn chế trong tự động hóa và liên thông dữ liệu; chưa đáp ứng định hướng Chính phủ số với kiến trúc mở, áp dụng công nghệ API, chuẩn hóa metadata…

Chất lượng dữ liệu chưa đồng đều, nhiều VBQPPL còn trùng lặp, sai định dạng hoặc thiếu thông tin về hiệu lực. Việc cập nhật dữ liệu đôi khi chưa kịp thời, thậm chí xảy ra tình trạng mất kết nối hoặc chậm truy cập. Ngoài ra, yêu cầu về bảo mật, an toàn thông tin và khả năng tích hợp với các hệ thống khác vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng tiêu chuẩn của Chính phủ số.

Những khó khăn, vướng mắc này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới công nghệ, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị dữ liệu pháp luật.

Trong thời gian tới, việc ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là hướng đi tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác CSDLQGPL. Theo đó, cần nâng cấp CSDLQGPL sang nền tảng điện toán đám mây (cloud), ứng dụng AI, dữ liệu mở và công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để nâng cao khả năng tìm kiếm, phân tích và khai thác thông tin pháp luật. Đồng thời, chuẩn hóa kiến trúc tổng thể giao diện lập trình ứng dụng (API) để bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống khác trong Chính phủ số.

Cùng với đó là việc triển khai hệ thống sao lưu dữ liệu dự phòng quốc gia, tăng cường bảo mật đa lớp, áp dụng chữ ký số chuyên dùng Chính phủ và kiểm soát truy cập theo phân quyền, nhằm bảo đảm an toàn thông tin và khả năng phục hồi hệ thống trong mọi tình huống. Về lâu dài, mục tiêu không chỉ dừng ở việc xây dựng một cơ sở dữ liệu pháp luật điện tử, mà là hình thành một hệ thống dữ liệu pháp luật thông minh, kết nối liên thông, phục vụ toàn diện cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.

Với sự phát triển nhanh, mạnh mẽ của công nghệ thông tin và nhiều quy chuẩn kỹ thuật mới, cũng như nhu cầu khai thác, sử dụng và yêu cầu về quản lý CSDLQGPL ngày càng cao. Việc tái cấu trúc và phát triển CSDLQGPL là nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng, không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế đã bộc lộ trong quá trình vận hành thời gian qua, mà quan trọng hơn là tạo lập hạ tầng dữ liệu pháp lý số hiện đại, đồng bộ, phục vụ hiệu quả cho công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số. Trong tổng thể Nền tảng số pháp luật Việt Nam, CSDLQGPL giữ vai trò trung tâm, là “nguồn dữ liệu gốc”, bảo đảm sự liên thông, thống nhất giữa các khâu từ xây dựng, ban hành đến theo dõi, kiểm tra và rà soát VBQPPL.

Châu Dương