Hiểu đúng về xét tuyển tổng hợp vào đại học: Điểm thi tốt nghiệp THPT quan trọng mức nào?

Điểm thi tốt nghiệp THPT là căn cứ gần như quyết định đường vào đại học của hàng triệu thí sinh. Tuy nhiên, năm nay, một xu hướng đáng chú ý là hàng loạt trường ĐH triển khai phương thức xét tuyển tổng hợp, kết hợp nhiều tiêu chí khác nhau thay vì chỉ dựa vào một loại điểm. Điều này khiến không ít thí sinh băn khoăn về cách tính điểm, mức quan trọng của điểm thi tốt nghiệp THPT.

Nhiều đại học lớn dành đến 95% chỉ tiêu xét tuyển tổng hợp

Điển hình, ĐH Quốc gia TP.HCM năm nay áp dụng phương thức xét tuyển tổng hợp thống nhất trong toàn hệ thống gồm 8 trường thành viên. Theo đó, thí sinh có thể sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức, kết quả học tập THPT và các tiêu chí phù hợp khác để tham gia xét tuyển.

Điểm xét tuyển tổng hợp được xác định từ các thành phần điểm với những hệ số khác nhau tùy theo từng trường thành viên. Các hệ số này được xây dựng dựa trên dữ liệu tuyển sinh những năm trước hoặc kết quả nghiên cứu về mức độ phù hợp của từng tiêu chí đối với quá trình học tập của sinh viên.

Tại Trường ĐH Công nghệ thông tin, điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm thi đánh giá năng lực cùng chiếm tỉ trọng 47,5%, trong khi học bạ cùng các điểm cộng, điểm ưu tiên chiếm 5%. Nhà trường cũng quy định thí sinh sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển phải đạt từ 20 điểm trở lên theo tổ hợp ba môn cao nhất.

Trong khi đó, Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) sử dụng ba thành phần chính để tính điểm xét tuyển, gồm kết quả đánh giá năng lực, điểm thi tốt nghiệp THPT và kết quả học tập THPT. Trong đó, điểm đánh giá năng lực chiếm 70%, điểm thi tốt nghiệp THPT chiếm 20% và học bạ chiếm 10%.

Điểm đáng chú ý là nhiều trường xây dựng cơ chế linh hoạt đối với những thí sinh không tham gia kỳ thi đánh giá năng lực.

Tại Trường ĐH Kinh tế - Luật, nếu thí sinh có đầy đủ điểm thi đánh giá năng lực và điểm thi tốt nghiệp THPT thì điểm thi tốt nghiệp chiếm trọng số 35%, học bạ chiếm 10%, phần còn lại là điểm đánh giá năng lực. Tuy nhiên, nếu không có điểm đánh giá năng lực, điểm thi tốt nghiệp THPT sẽ được sử dụng thay thế với tỉ trọng lên đến 90%.

Tương tự, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn quy định nếu thí sinh có cả hai loại điểm thi thì điểm thi đánh giá năng lực và điểm thi tốt nghiệp THPT lần lượt chiếm 45% - 45%, học bạ chiếm 10%. Trường hợp chỉ có một trong hai loại điểm thi, trọng số của loại điểm đang có sẽ được nâng lên 90%, kết hợp với 10% điểm học bạ.

Không chỉ các trường thuộc ĐH Quốc gia TP.HCM, nhiều trường ĐH khác cũng chuyển sang sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp nhằm đánh giá toàn diện hơn năng lực của thí sinh.

Năm 2026 là năm đầu tiên Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM áp dụng phương thức xét tuyển kết hợp. Điểm xét tuyển được tính trên thang điểm 30 và nhà trường sẽ lựa chọn kết quả cao nhất trong ba cách tính khác nhau, gồm kết hợp học bạ với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc điểm đánh giá năng lực; sử dụng tổng điểm thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển; hoặc sử dụng điểm đánh giá năng lực quy đổi cộng điểm ưu tiên.

Bên cạnh đó, các trường như Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, ĐH Kinh tế TP.HCM, Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM... cũng triển khai các phương thức xét tuyển tổng hợp với nhiều tiêu chí điểm thành phần khác nhau.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại TP.HCM vừa qua. Ảnh: THUẬN VĂN

Chỉ cần có thế mạnh ở 1 loại điểm

Trước thực tế ngày càng nhiều trường chuyển sang đánh giá thí sinh dựa trên nhiều tiêu chí, PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng bản chất của phương thức xét tuyển tổng hợp là đánh giá toàn diện năng lực người học. Không chỉ kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT mà cả quá trình học tập và những minh chứng khác về năng lực của thí sinh cũng được xem xét để phản ánh đầy đủ hơn khả năng học tập cũng như mức độ phù hợp với ngành đào tạo.

Như tại Trường ĐH Bách khoa đã áp dụng phương thức xét tuyển tổng hợp từ năm 2022 và hiện đây là phương thức tuyển sinh chính của trường. Theo ông Thắng, việc xây dựng phương thức này xuất phát từ chiến lược đào tạo của nhà trường, yêu cầu về chất lượng đầu ra và mục tiêu tìm được những thí sinh phù hợp nhất với môi trường học tập và ngành nghề đã chọn.

Ông cho biết tại nhiều trường ĐH trên thế giới, việc đánh giá đầu vào cũng được thực hiện thông qua tổng hợp nhiều yếu tố khác nhau. Cách tiếp cận này giúp mở rộng cơ hội cho những thí sinh có năng lực nhưng hoàn cảnh học tập khác nhau. Có những em có điểm số rất tốt, nhưng cũng có những em sở hữu nhiều trải nghiệm, hoạt động nổi bật hoặc học tập trong điều kiện khó khăn. Việc kết hợp nhiều tiêu chí giúp quá trình tuyển sinh công bằng hơn và hạn chế việc đánh giá thí sinh chỉ qua một kết quả duy nhất.

Theo PGS Thắng, khi triển khai xét tuyển tổng hợp, các trường phải thực hiện quá trình đối sánh giữa các tiêu chí để đảm bảo tính công bằng và nhất quán. Tại Trường ĐH Bách khoa, phương thức này hiện được chuẩn hóa theo hướng sử dụng công thức rõ ràng, giúp việc xét tuyển minh bạch và dễ hiểu hơn đối với thí sinh.

Ông cho biết dù sử dụng một công thức chung, trường vẫn xây dựng nhiều phiên bản khác nhau cho từng nhóm đối tượng thí sinh. Chẳng hạn có nhóm sử dụng đầy đủ các thành phần đánh giá, có nhóm sử dụng chứng chỉ quốc tế, có nhóm học chương trình THPT nước ngoài hoặc nhóm sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT. Mỗi nhóm đều có cơ chế quy đổi và đối sánh riêng nhằm bảo đảm công bằng giữa các đối tượng xét tuyển.

Một trong những băn khoăn phổ biến của thí sinh là liệu việc thiếu một thành phần đánh giá nào đó có làm giảm đáng kể cơ hội trúng tuyển hay không. Theo ông Thắng, thí sinh không nên quá lo lắng vì ưu điểm lớn của phương thức tổng hợp là không yêu cầu người học phải mạnh ở tất cả các tiêu chí.

“Nếu một thành phần nào đó chưa cao hoặc bị thiếu, các em vẫn có thể bù lại bằng những yếu tố khác. Chỉ cần có một thế mạnh nổi bật như học lực tốt, điểm thi tốt nghiệp cao hoặc thành tích nổi trội thì vẫn có cơ hội cạnh tranh” - PGS.TS Thắng nói.

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM). Ảnh: TTNT

Ông cũng cho biết kết quả theo dõi nhiều năm cho thấy sự tương đồng khá rõ giữa điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT, các bài đánh giá năng lực và kết quả học tập của sinh viên sau khi trúng tuyển. Điều này cho thấy công thức xét tuyển tổng hợp hiện nay có khả năng phản ánh tương đối chính xác năng lực học tập của thí sinh.

Theo PGS Thắng, thí sinh không nên hiểu xét tuyển tổng hợp là cuộc đua về chứng chỉ hay thành tích đặc biệt. Trên thực tế, phần lớn thí sinh vẫn có lợi thế từ những yếu tố quen thuộc như kết quả học tập ở THPT và điểm thi tốt nghiệp. Điều quan trọng là hiểu rõ ngành học mình muốn theo đuổi và đánh giá mức độ phù hợp giữa năng lực bản thân với yêu cầu của ngành.

“Phương thức xét tuyển tổng hợp mở ra nhiều cơ hội hơn cho thí sinh. Tuy nhiên, để tận dụng tốt cơ hội đó, các em cần hiểu rõ bản thân, lựa chọn ngành học phù hợp và chuẩn bị hồ sơ cẩn thận” - ông Thắng nhấn mạnh.

PHẠM ANH