Hệ thống phòng không tầm xa nhất thế giới: A-235 của Nga có sức mạnh như thế nào?

Các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 của Nga. Ảnh: MW.

Trong khi phần lớn sự chú ý của thế giới tập trung vào các tên lửa siêu vượt âm và kho vũ khí hạt nhân của Nga, một hệ thống ít được nhắc đến hơn lại đang đóng vai trò then chốt trong chiến lược răn đe của Moscow: hệ thống phòng thủ tên lửa chiến lược A-235.

Được đưa vào trực chiến từ năm 2019, A-235 hiện là tầng phòng thủ cao nhất trong mạng lưới phòng không – phòng thủ tên lửa mặt đất của Nga. Nhiệm vụ chính của hệ thống là bảo vệ thủ đô Moscow cùng các trung tâm chỉ huy chiến lược trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM), vũ khí siêu vượt âm, vệ tinh quân sự và thậm chí cả các phương tiện tác chiến trong không gian.

Theo nhiều đánh giá quân sự phương Tây, A-235 có thể là hệ thống phòng thủ tên lửa đang hoạt động sở hữu tầm đánh chặn lớn nhất thế giới. Một số nguồn tin cho rằng tên lửa đánh chặn của hệ thống có khả năng tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách hàng trăm kilomet và độ cao vươn ra ngoài khí quyển Trái Đất.

Một số ước tính không chính thức cho rằng phạm vi tác chiến hiệu quả của A-235 có thể vượt quá 1.000 km đối với một số quỹ đạo tên lửa đạn đạo nhất định, dù Moscow chưa bao giờ xác nhận con số này.

Nếu những đánh giá đó chính xác, A-235 sẽ vượt xa nhiều hệ thống phòng thủ tên lửa nổi tiếng hiện nay. Chẳng hạn, hệ thống S-500 được xem là tầng phòng thủ thấp hơn trong mạng lưới của Nga có tầm bắn khoảng 600 km, trong khi hệ thống THAAD của Mỹ chỉ có khả năng đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách khoảng 200 km.

Cảnh phóng từ hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 của Nga. Ảnh: MW.

Hậu duệ của lá chắn bảo vệ Moscow thời Chiến tranh Lạnh

A-235 được phát triển để thay thế dần mạng lưới phòng thủ tên lửa A-135 vốn đã bảo vệ Moscow từ thời Liên Xô.

Sau các cuộc thử nghiệm thành công vào năm 2018, hệ thống chính thức bước vào trạng thái trực chiến và bắt đầu thay thế các thành phần của A-135 quanh thủ đô Nga.

Không giống các tổ hợp phòng không thông thường chuyên đối phó máy bay hay tên lửa hành trình, A-235 được thiết kế để tiêu diệt các mục tiêu di chuyển với tốc độ cực lớn trong không gian hoặc ở giai đoạn cuối của hành trình bay.

Một trong những điểm khác biệt đáng chú ý nhất là hệ thống sử dụng cơ chế đánh chặn động năng tốc độ cao (hit-to-kill), thay vì dựa vào đầu đạn hạt nhân như A-135 trước đây.

Điều đó giúp A-235 có khả năng đánh chặn chính xác hơn và giảm đáng kể nguy cơ gây thiệt hại phụ khi tác chiến trên lãnh thổ Nga.

Vụ phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa Trident II của Hải quân Mỹ. Ảnh: MW.

Hoạt động như thế nào?

A-235 được kết nối với mạng lưới vệ tinh cảnh báo sớm và các radar tầm xa của Nga.

Khi phát hiện một vụ phóng tên lửa đạn đạo, hệ thống sẽ nhanh chóng tính toán quỹ đạo, xác định điểm rơi dự kiến và phóng tên lửa đánh chặn theo đường va chạm trực tiếp với mục tiêu.

Mạng radar của A-235 được cho là có khả năng theo dõi đồng thời hàng trăm vật thể khác nhau, phân biệt đầu đạn thật với mồi bẫy và các mảnh vỡ – một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất của chiến tranh hiện đại.

Các tên lửa đánh chặn của hệ thống có tốc độ siêu vượt âm, cho phép nhanh chóng vươn tới tầng khí quyển trên hoặc không gian gần Trái Đất.

Tại đây, chúng nhận dữ liệu dẫn đường từ radar mặt đất và hệ thống điều khiển để lao vào mục tiêu hoặc kích nổ ở khoảng cách cực gần nhằm tiêu diệt đầu đạn đối phương trước khi nó tiếp cận khu vực được bảo vệ.

Do thời gian phản ứng cực ngắn, phần lớn quy trình tác chiến được tự động hóa gần như hoàn toàn.

Radar cảnh báo sớm chiến lược Voronezh của Nga. Ảnh: MW.

Không chỉ chống tên lửa, còn có thể tiêu diệt vệ tinh

Một điểm đáng chú ý khác là khả năng chống vệ tinh của A-235.

Các cuộc thử nghiệm trước đây cho thấy hệ thống có thể hoạt động ngoài khí quyển, nơi các bề mặt điều khiển khí động học thông thường không còn hiệu quả.

Điều này biến A-235 trở thành một trong những hệ thống phòng thủ có độ cao tác chiến lớn nhất từng được triển khai.

Khác với các mạng phòng thủ quốc gia bao phủ diện rộng, A-235 tập trung bảo vệ các mục tiêu chiến lược quan trọng nhất của Nga, đặc biệt là khu vực Moscow.

Mục tiêu là bảo đảm sự liên tục của bộ máy chỉ huy nhà nước và duy trì năng lực kiểm soát lực lượng hạt nhân trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công chiến lược quy mô lớn.

Đây là tư duy quân sự đã tồn tại từ thời Liên Xô, khi việc bảo vệ các trung tâm ra quyết định được coi là yếu tố sống còn trong chiến tranh hạt nhân.

Hệ thống phóng tên lửa đất đối không từ hệ thống phòng không S-500. Ảnh: MW.

Nga muốn duy trì lợi thế trước Mỹ và Trung Quốc

A-235 hiện không hoạt động đơn lẻ. Hệ thống được bổ trợ bởi các tổ hợp như S-500 và những chương trình đang được phát triển như S-550, tạo nên nhiều tầng phòng thủ tên lửa khác nhau.

Trong khi đó, Mỹ đang thúc đẩy các chương trình phòng thủ tên lửa thế hệ mới dưới khuôn khổ dự án “Golden Dome”, còn Trung Quốc gần đây cũng công bố hệ thống HQ-29 nhằm tăng cường khả năng đánh chặn chiến lược.

Giữa lúc ba cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới đồng loạt hiện đại hóa lực lượng răn đe chiến lược, Nga được cho là sẽ tiếp tục đầu tư mạnh vào việc mở rộng mạng lưới A-235, đồng thời nâng cấp các cảm biến không gian, radar mặt đất và những lớp phòng thủ tên lửa mới.

Đối với Moscow, việc duy trì ưu thế trong lĩnh vực phòng thủ tên lửa chiến lược không chỉ là vấn đề quân sự, mà còn là yếu tố cốt lõi bảo đảm khả năng răn đe hạt nhân trong nhiều thập kỷ tới.

Theo MW

Huyền Chi