Thỏa thuận Mỹ - Iran vừa đạt được đã đối mặt 'điểm nghẽn' Liban

Tòa nhà bị phá hủy sau các cuộc không kích của Israel xuống tỉnh Nabatieh, miền Nam Liban ngày 18/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Liban nổi lên là mắt xích yếu trong thỏa thuận Mỹ - Iran

Thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng ở Trung Đông suýt đổ vỡ ngay trong ngày 19/6. Và một lần nữa, nguyên nhân không nằm ở Tehran hay Washington, mà ở Liban.

Từng được xem là mặt trận phụ trong cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran, chiến sự giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Liban giờ đây lại trở thành một trong những trở ngại lớn nhất đối với tiến trình hòa bình.

Điều đó thể hiện rõ khi giao tranh giữa Hezbollah và Israel bất ngờ leo thang trong ngày 19/6, khiến vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ phải hoãn lại.

Dù các bên không công bố nguyên nhân chính thức, ba nhà ngoại giao giấu tên cho biết Iran đã quyết định rút khỏi cuộc đàm phán để phản đối các đợt không kích của Israel tại Liban.

Truyền thông Mỹ dẫn lời ông Mohanad Hage Ali, chuyên gia tại Trung tâm Carnegie Trung Đông ở Beirut, nhận định rằng, giới lãnh đạo mới của Iran coi Liban là một phần trong lợi ích an ninh quốc gia của mình.

"Đối với Iran, mục tiêu cuối cùng là buộc Israel phải rút quân khỏi Liban", ông nói.

Liban được đưa vào thỏa thuận theo yêu cầu của Iran

Đây không phải lần đầu tiên xung đột tại Liban làm gián đoạn các nỗ lực ngoại giao giữa Washington và Tehran.

Đầu tháng này, các cuộc không kích của Israel ở vùng ngoại ô thủ đô Beirut đã khiến Iran phóng tên lửa đáp trả, kéo theo làn sóng tấn công mới giữa hai bên.

Vì vậy, trong bản ghi nhớ vừa được Mỹ và Iran ký kết, một điều khoản quan trọng quy định "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự tại Liban", đồng thời cam kết bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia này.

Việc Liban được đưa vào văn kiện được xem là thắng lợi ngoại giao của Tehran. Trong suốt quá trình đàm phán, Iran luôn yêu cầu bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải đề cập đến Liban, nơi Hezbollah – đồng minh thân cận của Tehran – đã tham chiến chống Israel từ tháng 3 để thể hiện sự ủng hộ đối với Iran.

Ngược lại, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phản đối mạnh mẽ điều khoản này và khẳng định Israel sẽ tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm vào Hezbollah.

Israel và Hezbollah không ký thỏa thuận

Một trong những vấn đề lớn nhất của thỏa thuận hiện nay là cả Israel lẫn Hezbollah đều không phải bên ký kết.

Điều đó khiến giới quan sát đặt câu hỏi làm thế nào các điều khoản liên quan đến Liban có thể được thực thi trên thực tế.

Thỏa thuận cũng không giải quyết được hai vấn đề cốt lõi của cuộc xung đột: liệu Israel có rút quân khỏi miền Nam Liban hay không, và Hezbollah có chấp nhận giải giáp hay không.

Trong nỗ lực giữ cho thỏa thuận Mỹ - Iran không đổ vỡ, Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter tuyên bố Israel đã ngừng các hoạt động tấn công và chấp nhận lệnh ngừng bắn ngay lập tức.

Tuy nhiên, ông cũng khẳng định, quân đội Israel vẫn tiếp tục hoạt động tại miền Nam Liban để "loại bỏ Hezbollah và phá hủy hạ tầng khủng bố", đồng thời nhấn mạnh Tel Aviv sẽ chỉ rút đi khi hoàn thành mục tiêu này.

Trong khi đó, phía Hezbollah chưa đưa ra bình luận.

Giao tranh vẫn tiếp diễn

Dù sau khi thỏa thuận 14 điểm được công bố, Israel đã ngừng ban hành các cảnh báo sơ tán hàng ngày đối với các thị trấn ở miền Nam Liban, nhưng các cuộc không kích vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn.

Theo Al Jazeera, ngày 19/6, Hezbollah tuyên bố đã phục kích lực lượng Israel gần thành phố Nabatieh, khiến bốn binh sĩ Israel thiệt mạng.

Đáp trả, Israel tiến hành hơn 150 cuộc không kích vào miền Nam và miền Đông Liban. Bộ Y tế Liban cho biết ít nhất 47 người đã thiệt mạng.

Cơ quan phòng vệ dân sự Liban cho biết các cuộc tấn công của Israel vào quận Nabatieh phía nam đã khiến 16 người thiệt mạng và 12 người khác bị thương, một ngày sau tuyên bố ngừng bắn mới nhất giữa Israel và Hezbollah.

Ông Assaf Orion, cựu chuẩn tướng quân đội Israel, nhận định, Iran đã thành công trong việc gắn hồ sơ Liban với các cuộc đàm phán Mỹ - Iran, qua đó tạo thêm sức ép lên Israel. Tuy nhiên, ông cho rằng vẫn còn quá sớm để kết luận liệu sự kiềm chế hiện nay của Israel có kéo dài hay không.

Những vấn đề cốt lõi vẫn bế tắc

Các chuyên gia cho rằng thỏa thuận Mỹ - Iran chỉ tạo điều kiện cho việc giảm leo thang căng thẳng, nhưng chưa giải quyết được các nguyên nhân sâu xa của xung đột tại Liban.

Bà Lina Khatib, chuyên gia của Chatham House tại London, cho biết tương lai của Hezbollah và việc Israel rút quân khỏi Liban vẫn là những câu hỏi bỏ ngỏ.

Hiện quân đội Israel vẫn kiểm soát một khu vực rộng lớn ở miền Nam Liban, đánh dấu đợt hiện diện quân sự lớn nhất của nước này tại quốc gia láng giềng trong hơn 20 năm qua.

Trong khi đó, Hezbollah khẳng định họ không thể từ bỏ vũ khí khi Israel vẫn còn hiện diện trên lãnh thổ Liban.

Chính phủ Liban tuyên bố muốn đưa toàn bộ lực lượng vũ trang về dưới quyền kiểm soát của nhà nước, nhưng hiện chưa có đủ khả năng để buộc bất kỳ bên nào thực hiện điều đó.

"Rất khó để kỳ vọng xung đột tại Liban sẽ được giải quyết trong tương lai gần", bà Khatib nhận định.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc