Hành trình của cây cà phê ở Tân thế giới

Tác giả: Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam

Tất tần tật về cà phê

Cuốn sách là chuyến hành trình hấp dẫn đưa độc giả băng qua những lục địa, xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng sâu rộng của một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới.

Hành trình của cây cà phê ở Tân thế giới

Cây cà phê theo chân người Hà Lan đến châu Mỹ vào đầu thế kỷ 18. Hơn nửa thế kỷ, nó đã chứng minh được giá trị của mình và trở thành cây trồng quan trọng ở Tân thế giới.

Cà phê đã trở thành cây trồng quan trọng ở châu Mỹ. Ảnh minh họa: C.A.

Lịch sử về lần đầu tiên cây cà phê được đưa tới tân thế giới vừa lãng mạn lại vừa ly kỳ. Vào năm 1714, các vị quan chức Amsterdam dâng tặng vua Louis XIV của nước Pháp một cây cà phê tuyệt đẹp, cao gần một mét rưỡi và đang ra lá sum suê, lấy từ vườn thực vật của thành phố đó.

Cây này được chăm bón rất cẩn thận và vào năm 1717, một ít chồi non của cây này được gửi tới đảo Martinique, giao cho một sĩ quan hải quân Pháp tên De Clieu chăm sóc và ông đã chứng tỏ mình xứng đáng với sự tin tưởng này.

Chuyến hải trình kéo dài và thời tiết không thuận lợi, cuối cùng thủy thủ đoàn chỉ còn chút nước ít ỏi để chia nhau, toàn bộ cây non đều chết vì thiếu dưỡng chất và chỉ còn lại một cây. Vào thời điểm sống còn này, con người hết lòng yêu nước kia đã chia phần nước ít ỏi của mình với cái cây mà người ta giao phó cho ông, vui sướng khi thành công mang nó tới Martinique an toàn.

Sau đó, cây này phát triển tươi tốt ở đây và được nhân giống ra đủ để cung cấp cho các đảo lân cận. De Tour khẳng định từ chính cây cà phê duy nhất này, người ta đã tạo ra vô số giống cà phê hiện có thể tìm thấy trên lục địa châu Mỹ.

Vào năm 1718, Surinam - thuộc địa của Hà Lan - bắt đầu đưa cà phê vào sử dụng và trồng trọt, bắt đầu từ những cây nhận được của Java. Năm 1722, thống đốc người Pháp của thuộc địa Cayenne lân cận, trong dịp tới Surinam làm công vụ, đã dùng mưu kế để xoay xở mang đi khỏi đó một cây cà phê nhỏ.

Năm 1725, cây này đã sản sinh ra hàng nghìn cây khác, chúng được phân phát ra khắp các thuộc địa của Pháp trên lục địa này. Người Pháp mở rộng trồng trọt cà phê từ Cayenne tới Para vào năm 1732; rồi vài năm sau đồn điền cà phê đầu tiên mở ra ở Brazil.

Tuy nhiên, việc trồng cà phê ở Brazil không tiến triển thêm được bao nhiêu dù đất nước này đang nổi tiếng thế giới nhờ ngành này cho đến năm 1767, khi hoạt động trồng trọt được mở rộng hơn tới bang Maranhao và tăng trưởng nhanh chóng dưới sự quản lý cẩn trọng và khôn ngoan.

Năm 1774, một thầy tu người Bỉ tên Molke lấy được vài cây cà phê từ một trong những đồn điền lớn mạnh ở Maranhao và mang chúng tới Rio de Janeiro. Đây là cây cà phê đầu tiên được trồng trong khu vườn của tu viện dòng Capuchin của Adjuda, khi đó còn ở vùng ngoại ô nhưng giờ lại gần như nằm ngay trung tâm thành phố.

Cái cây này phát triển rất tốt dưới sự chăm sóc của vị thầy tu và ông tin rằng trong tương lai nó sẽ trở thành tài sản giá trị đối với nền công nghiệp của đất nước, nên vài năm sau, ông mở một đồn điền để trồng cà phê một cách hệ thống và rộng rãi hơn. Joachim Bruno, giám mục của Brazil khi đó, cũng nhận ra lợi ích đáng kể mà đất nước sẽ đạt được nhờ trồng cà phê và ông cũng là người có công giới thiệu và trồng trọt nhiều loại cây có giá trị cho Brazil.

Bruno thường xuyên đem hạt cà phê lấy từ đồn điền của Molke và khu vườn tu viện đi phân phát cho các cơ sở tôn giáo trong giáo phận mình quản lý, đích thân đề xuất và khuyến khích họ trồng loại cây này, đồng thời tặng nhiều cây cà phê cho người không theo đạo.

Từ khởi đầu đơn giản không chút phô trương đó đã phát triển nên vùng đất bát ngát cà phê của Brazil hôm nay với hàng trăm nghìn mẫu đất hiện được dùng để trồng cà phê và hơn 100 triệu USD được đầu tư vào nền công nghiệp này.

Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam