Hành trình cảm hóa thanh thiếu niên chưa ngoan nơi xứ Nghệ

Những cuộc gọi không muốn nghe...

Một năm trước, mỗi cuộc gọi từ công an khiến T.Đ.A. (17 tuổi, trú xã Đô Lương) tìm cách né tránh. A. từng bỏ học, theo bạn bè tụ tập, nhiều lần tham gia cổ vũ rồi trực tiếp đua xe trái phép. Giờ đây, sau mỗi ca giao hàng, A. lại đến lớp học nghề sửa chữa ô tô và đều đặn nhận những cuộc điện thoại hỏi thăm từ cán bộ Công an xã Đô Lương.

Sự thay đổi ấy không đến từ những biện pháp xử lý nghiêm khắc mà bắt đầu bằng những lần gặp gỡ, động viên và kiên trì đồng hành của lực lượng công an cơ sở.

Công an xã Đô Lương trao đổi, động viên một học sinh từng vi phạm nay đã có nhiều tiến bộ trong học tập và rèn luyện. (Ảnh: Hoàng Trinh).

Không chỉ xử lý các hành vi vi phạm, thời gian qua công an nhiều xã, phường ở Nghệ An triển khai nhiều cách làm nhằm phòng ngừa từ sớm, cảm hóa và giúp thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật thay đổi nhận thức, tránh tái phạm.

A. từng là một trong những trường hợp khiến gia đình và chính quyền địa phương lo lắng. Sai lầm bắt đầu khi đang học lớp 10 tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Đô Lương. Sau một vụ đánh nhau với bạn, em bị đình chỉ học. Rời quê đi làm thuê ở nhiều tỉnh phía Bắc gần một năm, không còn sự quản lý của gia đình và nhà trường, A. dần bị cuốn vào những nhóm bạn xấu, nhiều lần tham gia cổ vũ rồi trực tiếp đua xe trái phép và bị lực lượng công an xử lý.

Đầu năm 2026, trong quá trình rà soát thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật trên địa bàn, thượng úy Nguyễn Đức Đại, cán bộ Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm Công an xã Đô Lương, đưa A. vào diện cần quan tâm. "Khi đó em không có mặt ở địa phương nên tôi liên lạc qua điện thoại. Nhiều lần em không nghe máy, tôi phải tìm gặp mẹ em để kết nối, động viên em trở về", thượng úy Đại kể.

Công an xã Nam Đàn gặp gỡ, trao đổi với một số thanh thiếu niên trên địa bàn nhằm nắm bắt tâm tư, kịp thời giáo dục, định hướng các em tránh xa vi phạm pháp luật. (Ảnh: CSCC)

Ban đầu, Đ. A. luôn tìm cách né tránh vì sợ bị xử lý. Nhưng điều khiến cậu nhớ nhất không phải những lời nhắc nhở, mà là câu nói của cán bộ công an: "Làm gì thì cũng phải học cho xong cái bằng cấp III, học lấy một cái nghề để sau này có cuộc sống ổn định".

Sau thời gian bôn ba, A. nhận ra những tháng ngày bỏ học, tụ tập theo bạn bè chỉ khiến bản thân và gia đình thêm mệt mỏi. Em quyết định trở về quê, đăng ký học lại lớp 10 hệ trung cấp nghề chuyên ngành sửa chữa ô tô.

Để có thêm thu nhập, ngoài giờ học, A. tham gia nhóm "Ship Đô Lương", mô hình do một thanh niên địa phương thành lập, tạo việc làm cho nhiều bạn trẻ từng lầm lỡ. Công việc giao hàng không chỉ giúp các em có thu nhập mà còn tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh, tránh xa những cuộc tụ tập vô bổ.

Đến nay, A. không còn thuộc diện theo dõi đặc biệt. Dù vậy, những cuộc gọi hỏi thăm từ cán bộ Công an xã Đô Lương đều đặn diễn ra. Mỗi khi có biểu hiện bất thường, em lại được nhắc nhở, định hướng kịp thời để không quay lại con đường cũ. "Em thực sự hối hận. Giờ em chỉ muốn học xong nghề, có công việc ổn định để bố mẹ yên tâm", A. nói.

Những cuộc "kiểm diện" giữ các em không lạc lối

Niềm vui của những người làm công tác cảm hóa đôi khi đến từ một cuộc điện thoại rất bình thường. Mới đây, thiếu tá Phạm Viết Đức, cán bộ Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm Công an xã Nam Đàn, nhận được cuộc gọi của chị Nguyễn Thị Tâm (trú xóm Hồng Thái) báo tin con trai là T.V.C. (18 tuổi) vừa thi tốt nghiệp THPT đạt 26 điểm và có nhiều cơ hội xét tuyển vào các trường đại học tốp đầu.

Ít ai biết rằng chỉ vài tháng trước, C. từng tham gia mua bán, tàng trữ pháo nổ trái phép và nằm trong diện quản lý của công an địa phương. Sau khi xử lý theo quy định, cán bộ công an nhiều lần đến tận nhà gặp gỡ, phối hợp với gia đình, nhà trường động viên em tập trung học tập. Kết quả hôm nay là phần thưởng lớn nhất đối với những người kiên trì đồng hành cùng các em.

Công an xã Nam Đàn tổ chức cho một số thanh thiếu niên tham gia lao động công ích nhằm giáo dục ý thức, trách nhiệm với cộng đồng. (Ảnh: CSCC)

Theo thiếu tá Phạm Viết Đức, sự phát triển của mạng xã hội khiến việc tụ tập, lôi kéo thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật diễn ra nhanh hơn. Chỉ qua TikTok hay Messenger, nhiều nhóm hẹn nhau đua xe, gây rối trật tự công cộng hoặc tham gia các hành vi vi phạm khác. Phần lớn các em đều ở lứa tuổi học sinh, dễ bị tác động bởi bạn bè và thiếu sự quan tâm của gia đình khi bố mẹ đi làm ăn xa hoặc mải mưu sinh.

Để ngăn ngừa từ sớm, Công an xã Nam Đàn duy trì việc "kiểm danh, kiểm diện" đối với thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý. Vào các buổi tối, cuối tuần hoặc thời điểm có nguy cơ phát sinh vi phạm, cán bộ công an trực tiếp đến gia đình hoặc yêu cầu các em có mặt tại trụ sở. Sau mỗi buổi gặp, các em cùng dọn dẹp khuôn viên, tham gia lao động công ích, viết cam kết không tái phạm và được tuyên truyền pháp luật.

Với những trường hợp có nguy cơ cao, việc gặp gỡ được thực hiện nhiều lần trong tuần. Song song với đó, lực lượng công an phối hợp với gia đình, nhà trường theo dõi việc học tập, định hướng học nghề, tìm việc làm để các em có cơ hội sửa sai và tránh xa những hội, nhóm tiêu cực trên mạng xã hội.

Nhóm thanh thiếu niên mang hung khí truy đuổi nhau được Phòng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An triệu tập, xử lý theo quy định. (Ảnh: CSCC)

Theo thượng úy Nguyễn Đức Đại, cán bộ Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm Công an xã Đô Lương, phần lớn thanh, thiếu niên vi phạm đều còn nhỏ tuổi, thích thể hiện bản thân và dễ bị lôi kéo. Vì vậy, thay vì chỉ xử lý khi vi phạm xảy ra, công an cơ sở lựa chọn cách tiếp cận gần gũi hơn, mỗi cán bộ phụ trách một số trường hợp, thường xuyên giữ liên lạc, nắm việc học, công việc và các mối quan hệ của từng em để kịp thời nhắc nhở, định hướng. "Nếu các em coi mình là người anh, người bạn để chia sẻ thì việc cảm hóa sẽ dễ hơn rất nhiều", thượng úy Đại nói.

Với những cán bộ công an ở cơ sở, thành công không chỉ là ngăn chặn một vụ đua xe hay xử lý một trường hợp vi phạm. Điều họ mong mỏi hơn là những cuộc điện thoại báo tin một em quay lại trường học, tìm được việc làm hay biết nghĩ cho gia đình sau những tháng ngày lầm lỡ.

Những cuộc gọi từ cán bộ Công an xã Đô Lương giờ không còn là nỗi sợ như trước. Đó chỉ là những lời hỏi thăm, nhắc nhở việc học, công việc hay một câu động viên khi em có biểu hiện chông chênh.

Con đường phía trước của cậu thanh niên 17 tuổi vẫn còn dài. Nhưng từ những cuộc gọi từng bị né tránh, giờ đây A. biết mình cần đi về đâu. Và với những người làm công tác cảm hóa ở cơ sở, đó có lẽ là phần thưởng lớn nhất sau những tháng ngày lặng lẽ đồng hành cùng những thanh, thiếu niên từng một thời "chưa ngoan".