Hạnh phúc gia đình được đo bằng những điều bình dị

Ảnh minh họa

Hạnh phúc không chỉ nằm ở sự đủ đầy

Một gia đình có nhà cửa khang trang, thu nhập tốt chưa chắc đã hạnh phúc nếu các thành viên thiếu sự sẻ chia, ít trò chuyện hoặc thường xuyên mâu thuẫn. Ngược lại, dù điều kiện kinh tế còn hạn chế, sự quan tâm, tôn trọng và đồng hành vẫn có thể giúp các thành viên xây dựng mái ấm bền chặt.

Từ thực tế đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã nghiên cứu xây dựng Bộ chỉ số Gia đình hạnh phúc từ năm 2024. Bộ chỉ số được hiểu là tập hợp các tiêu chí nhằm đo lường, đánh giá tương đối mức độ hài lòng của các thành viên đối với những yếu tố cơ bản trong đời sống gia đình.

Theo định hướng được công bố, 5 nhóm tiêu chí cơ bản gồm sự gắn kết trong các mối quan hệ; điều kiện vật chất; sức khỏe thể chất và tinh thần; môi trường sống; vị thế của gia đình. Bộ chỉ số dự kiến được thí điểm trong giai đoạn 2025 - 2028, tổng kết và đề xuất nhân rộng vào năm 2029.

Trong đó, sự gắn kết giữa các thành viên là nền tảng quan trọng. Một gia đình hạnh phúc cần có sự thấu hiểu, tôn trọng, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau; bảo đảm bình đẳng, thủy chung, hiếu thảo và không có bạo lực gia đình. Đây cũng là những giá trị cốt lõi trong Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình, với các nguyên tắc chung là tôn trọng, bình đẳng, yêu thương và chia sẻ.

Ở mối quan hệ vợ chồng, sự chung thủy, nghĩa tình và trách nhiệm cùng xây dựng hôn nhân bền vững có ý nghĩa thiết thực. Với quan hệ giữa các thế hệ, tình yêu thương cần đi cùng trách nhiệm nuôi dạy, bảo vệ con cháu; sự hiếu thảo, kính trọng và chăm sóc cha mẹ, ông bà khi tuổi cao, sức yếu...

Những giá trị ấy thể hiện qua cách các thành viên dành thời gian cho nhau, cùng chia sẻ việc nhà, lắng nghe những khó khăn và chủ động giải quyết bất đồng. Hạnh phúc vì thế không chỉ thể hiện trong những dịp đặc biệt mà còn được bồi đắp từ cách mỗi người đối xử với người thân hằng ngày.

Đo hạnh phúc từ điều kiện sống đến niềm tin cộng đồng

Tình cảm là nền tảng, nhưng điều kiện vật chất vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định của gia đình. Thu nhập tương đối ổn định, việc làm hợp pháp, khả năng đáp ứng nhu cầu thiết yếu và dự phòng trước rủi ro tài chính giúp các thành viên giảm bớt áp lực, chủ động hơn trong cuộc sống.

Sức khỏe thể chất và tinh thần cũng là yếu tố được xem xét, từ khả năng tiếp cận dịch vụ y tế đến mức độ hài lòng với chất lượng sống và sự cân bằng giữa công việc với gia đình. Một nơi ở an toàn, sạch sẽ, thân thiện cùng các dịch vụ công cộng thuận tiện cũng góp phần tạo cảm giác an tâm. Bên cạnh đó, uy tín, trách nhiệm với cộng đồng và việc gìn giữ các giá trị văn hóa tốt đẹp phản ánh vai trò xã hội của mỗi gia đình.

Cách tiếp cận này đang được cụ thể hóa tại một số địa phương. UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định số 2826/QĐ-UBND về Bộ tiêu chí đánh giá “Gia đình hạnh phúc”, “Thôn, tổ dân phố hạnh phúc”, “Xã, phường hạnh phúc”. Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 12.8.2026.

Đối với gia đình, các tiêu chí bao gồm kinh tế, việc làm, sức khỏe, giáo dục, môi trường sống và ứng xử giữa các thành viên. Gia đình không thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo; thành viên trong độ tuổi lao động có việc làm hợp pháp; tỉ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt từ 90% trở lên; trẻ em được tiêm chủng đầy đủ. Các thành viên cần yêu thương, tôn trọng, chia sẻ, không có bạo lực gia đình; người cao tuổi, trẻ em được quan tâm, chăm sóc và tạo điều kiện phát triển toàn diện.

Gia đình cũng cần có nhà ở an toàn, cảnh quan xanh, sạch, đẹp và thực hiện tốt nghĩa vụ công dân. Ở cấp cộng đồng, địa phương đặt mục tiêu từ 80% số hộ trở lên đạt tiêu chí “Gia đình hạnh phúc” đối với thôn, tổ dân phố; cấp xã, phường yêu cầu từ 90% thôn, tổ dân phố trở lên đạt danh hiệu tương ứng.

Tại phường Thủ Đức, TP.HCM, kết quả khảo sát thử nghiệm chỉ số hạnh phúc với 6.000 người dân từ 18 - 70 tuổi tại 52 khu phố cho thấy điểm hạnh phúc tự cảm nhận trung bình đạt 8,1/10, trong khi điểm hạnh phúc chung đạt 7,1/10; có 71,9% người tham gia tự đánh giá bản thân ở mức hạnh phúc hoặc rất hạnh phúc.

Trong 10 tiêu chí khảo sát, kỳ vọng đạt 7,4 điểm; niềm tin và gắn kết đạt 7,3 điểm; quan hệ cộng đồng đạt 7,2 điểm. Trong khi đó, kinh tế gia đình và giao thông, môi trường, di chuyển là những tiêu chí có điểm thấp nhất. Kết quả gợi mở rằng cảm nhận hạnh phúc không chỉ liên quan đến thu nhập mà còn gắn với chất lượng môi trường sống, niềm tin xã hội và sự gắn bó với nơi cư trú.

Dù khảo sát tại phường Thủ Đức không trực tiếp đo lường hạnh phúc gia đình, kết quả cho thấy điều kiện sống, cảm giác an tâm và niềm tin vào cộng đồng cũng là những yếu tố góp phần tạo nên chất lượng cuộc sống, bên cạnh mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.

Từ bộ chỉ số đến những thay đổi trong đời sống

Việc xây dựng tiêu chí không có nghĩa hạnh phúc có thể được quy đổi hoàn toàn thành những con số. Mỗi gia đình có hoàn cảnh và nhu cầu khác nhau. Các chỉ số có ý nghĩa khi giúp nhận diện những mặt đã được bảo đảm, những vấn đề còn tồn tại và những điều cần cải thiện, thay vì trở thành thước đo cứng nhắc để so sánh gia đình này với gia đình khác.

Ngày 2.7.2026, Chính phủ đã ra Quyết định số 1189/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam. Trong đó, hệ giá trị gia đình được xác định với 4 giá trị cốt lõi: ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh; đề cao tình yêu thương, sự tôn trọng, bình đẳng, chia sẻ, trách nhiệm, hiếu thảo, thủy chung và gắn kết giữa các thành viên.

Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu, xây dựng bộ tiêu chí khung để theo dõi, đánh giá việc triển khai các hệ giá trị, gắn với thực tiễn đời sống. Điều này cho thấy xây dựng gia đình hạnh phúc cần được cụ thể hóa bằng hành vi và những điều kiện sống có thể cải thiện.

Sau cùng, một gia đình hạnh phúc không nhất thiết phải có cuộc sống hoàn hảo hay không xảy ra bất đồng. Điều quan trọng là các thành viên có thể chia sẻ khó khăn, tôn trọng sự khác biệt, cùng giải quyết vấn đề và cảm thấy an toàn khi trở về nhà. Các tiêu chí về kinh tế, sức khỏe, môi trường và quan hệ gia đình giúp nhìn nhận hạnh phúc đầy đủ hơn; còn việc vun đắp hạnh phúc vẫn bắt đầu từ cách mỗi người sống có trách nhiệm với những người thân yêu. Đó cũng là nền tảng hướng tới mục tiêu “Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng”.

PHÚC BÌNH