Bữa ăn ca cho 6,947 triệu người lao động: Từ chăm lo thiết thực đến nâng cao chất lượng

Từ vận động đến thương lượng, giám sát

Lãnh đạo Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội và Công đoàn các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp Hà Nội xuống cơ sở, nắm bắt việc triển khai bữa ăn người lao động. Ảnh: Hải Hà

Sau nhiều giờ làm việc, một bữa ăn đủ chất, bảo đảm vệ sinh và phù hợp với cường độ lao động là nhu cầu thiết thực của mỗi công nhân. Bên cạnh việc bổ sung năng lượng, bữa ăn ca còn góp phần cải thiện điều kiện làm việc, tạo sự gắn bó giữa người lao động với doanh nghiệp.

Theo Ban Quan hệ lao động Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (Tổng LĐLĐVN), cả nước hiện có 42.393 doanh nghiệp, đơn vị có công đoàn cơ sở thực hiện chính sách hỗ trợ bữa ăn ca, chiếm 64,63% trong tổng số 65.599 doanh nghiệp có công đoàn cơ sở. Ước tính, hơn 6,947 triệu người lao động được thụ hưởng chính sách này. Đây là quy mô đáng kể, cho thấy bữa ăn ca đã trở thành một nội dung chăm lo phổ biến tại các doanh nghiệp có tổ chức Công đoàn.

Kết quả trên gắn với quá trình 10 năm thực hiện Nghị quyết 7c/NQ-BCH ngày 25-2-2016 và 5 năm thực hiện Kết luận 03/KL-BCH ngày 18-1-2022 của Ban Chấp hành Tổng LĐLĐVN về chất lượng bữa ăn ca của người lao động. Trong quá trình triển khai, các cấp Công đoàn đã đưa nội dung nâng cao chất lượng bữa ăn ca vào chương trình công tác, kế hoạch chăm lo đoàn viên, hoạt động Tháng Công nhân, Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở và thương lượng tập thể. Nhiều đơn vị tổ chức tập huấn cho cán bộ công đoàn cơ sở về kỹ năng đối thoại, khảo sát giá trị suất ăn, lấy ý kiến người lao động và xây dựng phương án thương lượng với người sử dụng lao động.

Bữa cơm có thực đơn đa dạng và sự tham gia của 4.000 công nhân lao động đang làm việc tại Công ty TNHH Điện tử MEIKO Việt Nam. Ảnh: Hải Hà.

Điểm đáng chú ý là hoạt động chăm lo bữa ăn ca đang từng bước chuyển từ vận động, khuyến khích doanh nghiệp sang gắn với chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động. Theo đó, chất lượng bữa ăn không chỉ được đánh giá qua số tiền doanh nghiệp chi trả mà còn ở giá trị dinh dưỡng, nguồn gốc thực phẩm, điều kiện nhà ăn và quy trình bảo đảm an toàn thực phẩm. Công đoàn cơ sở chủ động tham gia đối thoại, thương lượng để đưa nội dung bữa ăn ca vào thỏa ước lao động tập thể, tạo cơ sở giám sát việc thực hiện và bảo vệ quyền lợi của người lao động một cách thiết thực hơn.

Đa dạng cách làm, nâng chất lượng bữa ăn

Ghi nhận của phóng viên Báo Hànộimới, tại Công đoàn Xây dựng Việt Nam, toàn ngành có 568 doanh nghiệp có công đoàn cơ sở tổ chức bữa ăn ca, đạt tỷ lệ 87,7%. Theo ông Phạm Hoài Phương, Chủ tịch Công đoàn Xây dựng Việt Nam, trong số này, 452 đơn vị tự tổ chức bữa ăn tại chỗ, 18 đơn vị thuê nhà cung cấp, 68 đơn vị phát tiền cho người lao động và 30 đơn vị hỗ trợ một phần chi phí. Việc thương lượng về giá trị suất ăn cũng được quan tâm, với mức thấp nhất từ 20.000-25.000 đồng/suất tại doanh nghiệp thuộc vùng I, vùng II và từ 18.000-22.000 đồng/suất tại vùng III, vùng IV.

Ở ngành Công Thương, ông Lê An Hải, Chủ tịch Công đoàn Công Thương Việt Nam cho biết bữa ăn ca được xác định không chỉ là chế độ phúc lợi mà còn là điều kiện góp phần tái tạo sức lao động. Theo đó, 100% công đoàn tập đoàn, tổng công ty và công đoàn cơ sở trực thuộc thực hiện bữa ăn ca cho người lao động bằng những hình thức phù hợp. Toàn ngành có 401 đơn vị ký thỏa ước lao động tập thể; trong đó, 70% số bản thỏa ước có nhiều điều khoản có lợi hơn cho người lao động so với quy định của pháp luật. Hầu hết các thỏa ước đều có điều khoản về bữa ăn ca, với các hình thức như tổ chức nấu ăn tại chỗ, phát tiền hoặc thuê đơn vị cung cấp suất ăn.

Tại các địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, doanh nghiệp có điều kiện tổ chức bữa ăn tại chỗ hoặc thuê đơn vị cung cấp suất ăn công nghiệp.

Không chỉ quan tâm đến hình thức tổ chức, doanh nghiệp còn chú trọng cải thiện khẩu phần ăn theo nhu cầu thực tế của người lao động. Công ty CP Phân lân Văn Điển tổ chức cho người lao động ăn 2 bữa trong một ca làm việc; Công ty cổ phần Bột giặt LIX bổ sung khẩu phần cho lao động nữ mang thai.

Tại Công ty TNHH Yamaha Motor Việt Nam (Khu công nghiệp Nội Bài), bên cạnh những suất ăn ca thường ngày, người lao động còn được tham dự chương trình Bữa cơm Công đoàn. Năm 2026, mỗi suất ăn trong chương trình trị giá 80.000 đồng, trong đó công đoàn cơ sở hỗ trợ 50.000 đồng, doanh nghiệp hỗ trợ 30.000 đồng. Theo chị Bùi Thị Phương- nhân viên công ty, người lao động được lựa chọn trong 6 thực đơn gồm cơm gà, cơm tôm, cơm bò, cơm sườn, cơm cá và cơm thịt quay, kèm món tráng miệng. Bên cạnh giá trị vật chất, hoạt động này còn tạo không khí gần gũi, tăng cường sự gắn kết giữa người lao động với tổ chức Công đoàn và doanh nghiệp.

Dù đạt được những kết quả tích cực, việc thực hiện chính sách bữa ăn ca vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương, doanh nghiệp. Điện Biên có 20 trong tổng số 39 công đoàn cơ sở doanh nghiệp thực hiện bữa ăn ca, trong khi tại Phú Thọ, tỷ lệ doanh nghiệp có tổ chức Công đoàn thực hiện chính sách này đạt trên 90%. Sự khác biệt trên cho thấy bên cạnh việc tiếp tục mở rộng phạm vi thụ hưởng, cần có giải pháp hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế của những đơn vị còn khó khăn.

Từ thực tế đó, Tổng LĐLĐVN đang khảo sát tại một số doanh nghiệp nhằm đánh giá mức hỗ trợ bữa ăn ca hiện nay, lắng nghe nhu cầu của công nhân và nghiên cứu giải pháp nâng cao chất lượng. Việc khảo sát không chỉ giúp làm rõ mức chi trả hiện tại mà còn tạo cơ sở xem xét mức hỗ trợ đã đáp ứng yêu cầu dinh dưỡng, điều kiện lao động và khả năng chi trả của doanh nghiệp hay chưa. Theo ông Tống Văn Băng, Trưởng ban Quan hệ lao động Tổng LĐLĐVN, công đoàn cơ sở cần tiếp tục thương lượng để nâng giá trị thực tế và chất lượng dinh dưỡng của suất ăn, đồng thời chú trọng bảo đảm an toàn thực phẩm và tăng cường giám sát. Đây cũng là những nội dung được đặt ra trong quá trình Tổng LĐLĐVN khảo sát, đánh giá việc thực hiện các chủ trương về chất lượng bữa ăn ca, làm cơ sở đề xuất giải pháp phù hợp trong giai đoạn tới, góp phần tăng cường sự gắn kết giữa người lao động với doanh nghiệp, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Hà Phong