Hàng xuất khẩu bị siết từ bao bì, doanh nghiệp phải tính sớm

Áp lực này đã hiện hữu khi Quy định về Bao bì và Chất thải Bao bì của EU (PPWR) bắt đầu áp dụng từ giữa tháng 8/2026. Trước mắt, PFAS (hóa chất vĩnh cửu không phân hủy) trong bao bì tiếp xúc thực phẩm là một yêu cầu doanh nghiệp (DN) cần xử lý. Sau đó, các yêu cầu về giảm vật liệu, khả năng tái chế, ghi nhãn và hàm lượng vật liệu tái chế sẽ tiếp tục được triển khai theo lộ trình.

Sức ép đã đến rất gần

Không chỉ vật liệu, yêu cầu chứng minh sự phù hợp của bao bì cũng đang trở nên quan trọng hơn. Ông Nguyễn Thi, chuyên gia tài nguyên và môi trường, cho rằng PPWR cùng các yêu cầu thiết kế sinh thái theo ESPR và Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số (DPP) đang làm thay đổi cách thị trường đánh giá hàng hóa. Theo đó, câu hỏi không còn chỉ là sản phẩm có đạt chuẩn hay không, mà là DN có dữ liệu để chứng minh sản phẩm đạt chuẩn hay không.

Doanh nghiệp xuất khẩu vào EU cần rà soát từng lớp bao bì và hồ sơ liên quan để tránh phát sinh chi phí khi yêu cầu thị trường thay đổi.

Với các nhà xuất khẩu, yêu cầu mới không chỉ nằm trên giấy tờ mà có thể đi thẳng vào sản xuất. Một loại bao bì không phù hợp có thể kéo theo việc đổi vật liệu, tìm nhà cung cấp khác, kiểm nghiệm lại, thậm chí điều chỉnh thiết bị và quy trình đóng gói.

Đáng lo hơn, một thiếu sót trong hồ sơ bao bì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đơn hàng. Khi khách hàng yêu cầu chứng minh, DN phải nhanh chóng cung cấp dữ liệu về vật liệu, nguồn cung, hóa chất và kết quả kiểm nghiệm. Nếu không có sẵn, thời gian xử lý kéo dài, trong khi việc thay bao bì gấp có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng tiến độ giao hàng.

Thực tế trong ngành thủy sản cho thấy sức ép này đã đến rất gần. Ngày 25/8, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) lưu ý bao bì tiếp xúc thực phẩm đưa vào EU phải đáp ứng các giới hạn liên quan PFAS. Các  DN cũng cần tăng cường hồ sơ chứng minh sự phù hợp của bao bì.

Đáng chú ý, PFAS không chỉ có thể xuất hiện ở túi nhựa. Nhóm hóa chất này có đặc tính chống nước, chống dầu và tạo khả năng barrier. Cho  nên màng barrier, giấy có lớp phủ, pad, liner và các vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm cũng cần được rà soát.

PPWR khiến bao bì trở thành điểm kiểm soát mới với hàng xuất khẩu vào EU. Doanh nghiệp phải rà soát PFAS, vật liệu và hồ sơ chứng minh để tránh ảnh hưởng đơn hàng.

Sự phức tạp càng tăng khi một sản phẩm xuất khẩu thường sử dụng nhiều lớp bao bì. Với tôm chế biến, cá fillet, cá tẩm bột hay thực phẩm ăn liền, bao bì có thể gồm túi hoặc màng tiếp xúc trực tiếp, khay, carton, thùng ngoài, vật liệu giữ nhiệt và màng quấn pallet. Chỉ một lớp thiếu hồ sơ cũng có thể buộc DN rà soát lại các lớp bao bì liên quan.

Vì vậy, VASEP khuyến nghị DN thủy sản yêu cầu đầy đủ hồ sơ từ nhà cung cấp bao bì, thay vì chỉ kiểm tra ở khâu cuối. Những sản phẩm sử dụng màng mềm nhiều lớp, túi chân không, khay cứng hoặc vật liệu barrier có thể chịu áp lực chuyển đổi lớn hơn.

Không chỉ khó ở việc kiểm soát nhiều lớp vật liệu, PFAS còn đặt ra bài toán kiểm nghiệm phức tạp. Ông Nguyễn Quốc Dũng, Giám đốc kỹ thuật Công ty TNHH Eurofins CPT Việt Nam, cho biết PFAS là nhóm gồm hơn 12.000 chất, khiến việc kiểm tra toàn bộ vừa tốn thời gian vừa tốn chi phí. 

Theo ông Dũng, một hướng tiếp cận là xác định flo (F), thành phần hóa học chung của PFAS, để sàng lọc. Sau đó, DN có thể phân biệt nguồn flo bị hạn chế với nguồn không bị hạn chế để lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.

Tuy nhiên, kiểm nghiệm chỉ là một phần của bài toán. Ông Dũng nhấn mạnh DN phải kiểm soát PFAS trong toàn bộ chuỗi cung ứng và quy trình sản xuất để tránh nhiễm chéo. Với trường hợp cần thiết, giải pháp là chuyên dụng hóa thiết bị và dây chuyền, sử dụng công cụ riêng ngay từ khâu chuẩn bị hóa chất.

Như vậy, một yêu cầu từ bao bì có thể kéo theo thay đổi ở nhiều khâu, từ kiểm nghiệm, vật liệu đến quy trình sản xuất. Phát hiện rủi ro khi hàng sắp xuất dễ làm tăng chi phí và ảnh hưởng tiến độ. DN cần xác định sớm loại bao bì có nguy cơ phải thay, thời điểm chuyển đổi và chi phí phát sinh.

Lập “bản đồ bao bì” trước khi bị động

Bài toán càng đáng lưu ý khi PPWR còn một lộ trình dài phía trước. Các yêu cầu về giảm vật liệu, khoảng trống trong bao bì, khả năng tái chế, thiết kế để tái chế và hàm lượng vật liệu tái chế sẽ tiếp tục được triển khai. Thay quá sớm có thể tốn kém, nhưng chờ đến khi khách hàng yêu cầu mới làm thì DN có thể không còn đủ thời gian.

Bước đầu tiên là lập “bản đồ bao bì” cho từng mã hàng xuất khẩu. Với mỗi sản phẩm, nhà xuất khẩu cần xác định rõ từng lớp bao bì, loại vật liệu và nhà cung cấp. Đồng thời, cần rà soát lớp tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm cùng hồ sơ kỹ thuật, chứng nhận và kết quả kiểm nghiệm hiện có.

Từ bản đồ bao bì, DN có thể phân loại theo mức độ đáp ứng và rủi ro để ưu tiên thay thế, thử nghiệm với những loại có nguy cơ cao thay vì đổi đồng loạt. Nhà cung cấp cũng cần được đưa vào quy trình tuân thủ, với yêu cầu rõ về hồ sơ kỹ thuật, thành phần vật liệu, chứng nhận và kết quả thử nghiệm. Với vật liệu quan trọng, DN nên yêu cầu cam kết cập nhật hồ sơ khi quy định thay đổi.

Cùng với vật liệu, dữ liệu cũng phải được chuẩn hóa. Theo ông Nguyễn Thi, với DPP, DN phải cung cấp dữ liệu sản phẩm theo cấu trúc nhất định, bảo đảm khả năng truy xuất và chia sẻ trong chuỗi cung ứng. Ủy ban châu Âu cho biết DPP Registry đã đi vào hoạt động từ tháng 7/2026, cho thấy yêu cầu về dữ liệu sản phẩm đang chuyển sang giai đoạn triển khai thực tế.

Doanh nghiệp cần lập “bản đồ bao bì”, phân loại rủi ro, chuẩn hóa dữ liệu và yêu cầu nhà cung cấp cập nhật hồ sơ. Chuẩn bị sớm giúp giảm chi phí và tránh bị động khi tiêu chuẩn nâng lên.

Các chuyên gia khuyến nghị các DN xuất khẩu chuẩn hóa hồ sơ cho từng sản phẩm, liên kết dữ liệu về nguyên liệu, bao bì, nhà cung cấp, hóa chất và kiểm nghiệm. Khi khách hàng yêu cầu, DN có thể truy xuất ngay thay vì mất thời gian gom hồ sơ từ nhiều bộ phận. Các quyết định mua máy đóng gói, làm khuôn khay hay ký hợp đồng bao bì dài hạn cũng cần tính trước yêu cầu mới. Một giải pháp rẻ hôm nay nhưng phải thay lại sau đó có thể khiến chi phí tăng mạnh.

PPWR vì vậy đang đặt các nhà xuất khẩu trước một bài toán mới. Đó  là không phải thay tất cả bao bì, mà phải biết chính xác thứ gì có nguy cơ, hồ sơ nào còn thiếu và phương án nào cần chuẩn bị trước.

Chuẩn bị sớm giúp DN có thời gian thử vật liệu, tìm nhà cung cấp và tính lại chi phí trước khi đơn hàng vào guồng. Với hàng xuất khẩu, bao bì vì vậy không còn là phần việc ở cuối dây chuyền, mà là một phần của bài toán giữ đơn hàng và tránh bị động khi các yêu cầu mới tiếp tục nâng cao.                                                            

Thế Vinh