Hạn chế tài xế lái xe trong trạng thái mệt mỏi

Vụ việc đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng những "lớp bảo vệ" hiệu quả để ngăn chặn rủi ro ngay từ đầu, thay vì chỉ xử lý hậu quả sau mỗi vụ tai nạn.

Các giải pháp quản lý, giám sát và ứng dụng công nghệ được kỳ vọng góp phần nâng cao an toàn đối với hoạt động vận tải hành khách.

Mệt mỏi, buồn ngủ sau vô lăng

Trong hoạt động vận tải đường bộ, tình trạng tài xế mệt mỏi, buồn ngủ được xác định là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến tai nạn giao thông nghiêm trọng. Không giống các hành vi vi phạm như sử dụng rượu bia hay chạy quá tốc độ có thể dễ dàng phát hiện qua kiểm tra hoặc thiết bị giám sát, trạng thái mệt mỏi diễn ra âm thầm và rất khó nhận biết nếu không có cơ chế theo dõi phù hợp.

Theo các chuyên gia về an toàn giao thông, khi thiếu ngủ hoặc lái xe liên tục trong thời gian dài, khả năng tập trung, quan sát và phản xạ của người điều khiển phương tiện sẽ giảm đáng kể. Chỉ vài giây mất tập trung hoặc ngủ gật trên những tuyến quốc lộ, cao tốc có thể khiến phương tiện đi hàng chục mét mà không được kiểm soát, làm tăng nguy cơ va chạm với dải phân cách, phương tiện khác hoặc lao khỏi phần đường.

Đối với xe khách, hậu quả thường đặc biệt nghiêm trọng bởi phương tiện chở số lượng lớn hành khách, kích thước lớn và thường di chuyển trên các tuyến đường dài với tốc độ cao. Khi xảy ra va chạm mạnh, nguy cơ cháy nổ, hành khách mắc kẹt hoặc khó tiếp cận cứu hộ cũng tăng lên, khiến thiệt hại về người có thể lớn hơn nhiều so với các loại phương tiện khác.

Thực tế cho thấy, không ít vụ tai nạn nghiêm trọng trong những năm gần đây đều có điểm chung là xảy ra vào ban đêm hoặc rạng sáng - khoảng thời gian cơ thể con người dễ rơi vào trạng thái buồn ngủ theo nhịp sinh học tự nhiên. Điều này cho thấy nguy cơ đã được nhận diện từ lâu, song các biện pháp kiểm soát vẫn chưa thực sự phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Không thể chỉ trông chờ vào ý thức của tài xế

Sau mỗi vụ tai nạn, khuyến cáo phổ biến nhất vẫn là "không lái xe khi buồn ngủ" hoặc "hãy dừng nghỉ khi mệt mỏi". Đây là lời khuyên cần thiết nhưng chưa đủ.

Trong hoạt động vận tải hành khách, việc bảo đảm tài xế đủ điều kiện sức khỏe để điều khiển phương tiện không chỉ là trách nhiệm của cá nhân người lái mà còn liên quan đến doanh nghiệp vận tải và cơ chế quản lý.

Doanh nghiệp là đơn vị xây dựng lịch trình vận chuyển, bố trí ca làm việc, phân công lái xe và giám sát quá trình hoạt động của phương tiện. Nếu lịch chạy được sắp xếp thiếu hợp lý, thời gian nghỉ ngơi không bảo đảm hoặc tài xế phải chịu áp lực hoàn thành chuyến đúng giờ trong điều kiện sức khỏe không tốt, nguy cơ mất an toàn sẽ gia tăng.

Bên cạnh đó, việc khai thác hiệu quả dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình và camera giám sát trên xe cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa rủi ro. Thiết bị giám sát hành trình có thể giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp theo dõi thời gian lái xe liên tục, thời gian làm việc của tài xế để kịp thời phát hiện nguy cơ vi phạm quy định về thời gian điều khiển phương tiện.

Trong khi đó, camera giám sát trên xe hỗ trợ theo dõi hoạt động của tài xế và hành khách; với các hệ thống được tích hợp công nghệ phân tích hình ảnh, doanh nghiệp còn có thể nhận diện sớm một số dấu hiệu mất tập trung hoặc mệt mỏi để đưa ra cảnh báo.

Ở góc độ quản lý nhà nước, nhiệm vụ không chỉ dừng ở xử lý vi phạm sau khi xảy ra sự cố mà còn là xây dựng cơ chế phòng ngừa từ sớm. Thông qua dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera trên xe và hoạt động thanh tra, kiểm tra, cơ quan chức năng có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình khai thác vận tải, kịp thời yêu cầu doanh nghiệp chấn chỉnh việc bố trí lái xe, tổ chức thời gian làm việc và thực hiện nghiêm các quy định về an toàn.

Một mắt xích khác thường ít được nhắc đến là văn hóa an toàn trong doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp coi việc dừng nghỉ đúng lúc là yêu cầu bắt buộc thay vì xem đó là nguyên nhân làm chậm chuyến, tài xế sẽ có điều kiện chủ động hơn trong việc từ chối tiếp tục cầm lái khi không bảo đảm sức khỏe.

Cùng với ý thức của tài xế, sự giám sát của doanh nghiệp và cơ quan chức năng là những "lớp bảo vệ" quan trọng trong hoạt động vận tải.

Xây dựng "hàng rào" phòng ngừa nhiều tầng

Để hạn chế các vụ tai nạn do tài xế mệt mỏi, cần xây dựng một hệ thống phòng ngừa nhiều lớp, trong đó mỗi lớp đóng vai trò như một "hàng rào" nhằm phát hiện và loại bỏ rủi ro trước khi xảy ra sự cố.

Lớp bảo vệ đầu tiên là khung pháp lý và việc thực thi nghiêm các quy định về thời gian làm việc của lái xe. Các quy định về thời gian lái xe liên tục và thời gian làm việc trong ngày được ban hành nhằm bảo đảm người điều khiển phương tiện có đủ thời gian nghỉ ngơi, hạn chế tình trạng làm việc quá sức. Tuy nhiên, hiệu quả của quy định phụ thuộc rất lớn vào công tác kiểm tra, giám sát và việc tuân thủ của doanh nghiệp cũng như tài xế.

Lớp bảo vệ thứ hai là quản trị an toàn trong doanh nghiệp vận tải. Doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch vận hành hợp lý, bố trí lịch trình phù hợp với khả năng của tài xế, khuyến khích người lái chủ động báo cáo khi sức khỏe không bảo đảm thay vì cố gắng hoàn thành chuyến đi. Việc đào tạo định kỳ về nhận diện dấu hiệu mệt mỏi, xử lý tình huống và xây dựng văn hóa an toàn cũng cần được duy trì thường xuyên.

Lớp bảo vệ thứ ba là ứng dụng công nghệ. Nhiều dòng xe hiện nay đã được trang bị các hệ thống hỗ trợ lái xe như cảnh báo lệch làn, cảnh báo va chạm, nhận diện dấu hiệu mất tập trung hoặc buồn ngủ của tài xế. Cùng với đó, việc khai thác dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera trên xe và các nền tảng quản lý đội xe có thể giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những bất thường để có biện pháp can thiệp kịp thời.

Cuối cùng là nâng cao nhận thức của tài xế và hành khách. Người lái cần chủ động dừng nghỉ khi cảm thấy mệt mỏi, không cố điều khiển phương tiện trong trạng thái thiếu tỉnh táo. Đối với hành khách, nếu phát hiện tài xế có biểu hiện buồn ngủ, lái xe bất thường hoặc mất tập trung kéo dài, cần kịp thời phản ánh với phụ xe hoặc doanh nghiệp vận tải để có biện pháp xử lý phù hợp.

Chỉ khi mỗi mắt xích trong chuỗi an toàn cùng phát huy hiệu quả, nguy cơ những vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng mới có thể được giảm thiểu ngay từ khi phương tiện chưa lăn bánh.

Hà Linh