Hầm biogas trong chăn nuôi - vũ khí giúp giảm phát thải khí mê-tan

Bài toán phát thải từ chăn nuôi

Ngành chăn nuôi Việt Nam phát triển nhanh chóng với hàng triệu con trâu bò, hàng chục triệu con lợn và hàng trăm triệu gia cầm. Sự tăng trưởng này giúp đảm bảo nguồn cung thực phẩm cho cả nước, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng triệu hộ gia đình. Nhưng đi kèm với đó là áp lực lên môi trường ngày càng nặng nề.

Khí biogas thay thế củi, than, gas hóa thạch để nấu nướng, thắp sáng, chạy máy giúp nông dân tiết kiệm chi phí năng lượng. Nguồn ảnh: Aeec.vn

Trong quá trình chăn nuôi, phân và nước thải của động vật nếu để tồn đọng trong điều kiện yếm khí sẽ sinh ra lượng lớn khí mê-tan. Đây là loại khí có khả năng giữ nhiệt mạnh gấp 28 lần CO₂ trong vòng 100 năm. Theo ước tính của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), chăn nuôi toàn cầu đóng góp khoảng 32% lượng khí mê-tan do con người tạo ra. Ở Việt Nam, chăn nuôi được coi là một trong những nguồn phát thải lớn nhất của ngành nông nghiệp. Nếu không có giải pháp xử lý hiệu quả, lượng khí mê-tan này sẽ tiếp tục thoát thẳng vào khí quyển, gây ô nhiễm không khí, mùi hôi khó chịu và tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, hầm biogas xuất hiện như một “cứu cánh” cho cả người chăn nuôi lẫn môi trường. Về nguyên tắc, hầm biogas là một bể kín, nơi phân và nước thải được phân hủy trong điều kiện yếm khí. Quá trình này tạo ra khí sinh học, trong đó thành phần chính là mê-tan. Điều quan trọng nhất là hầm biogas giúp cắt giảm đáng kể lượng khí mê-tan phát tán ra khí quyển. Thay vì để phân và nước thải phân hủy tự nhiên rồi phát thải tự do, quá trình này được kiểm soát trong hầm kín. Lượng khí sinh ra được thu gom để sử dụng làm chất đốt nấu ăn, thắp sáng, thậm chí phát điện trong các trang trại quy mô lớn.

Nhờ đó, hầm biogas vừa giải quyết triệt để chất thải, vừa biến “chất bẩn” thành nguồn năng lượng sạch, mang lại lợi ích kép cho người nông dân. Đặc biệt, mô hình này phù hợp với điều kiện nông thôn, chi phí đầu tư không quá lớn và dễ vận hành. Theo một số nghiên cứu trong nước, mỗi hầm biogas hộ gia đình có thể giảm phát thải hàng tấn CO₂ tương đương mỗi năm. Nếu nhân rộng trên phạm vi toàn quốc, tiềm năng giảm phát thải là rất lớn. Đây cũng chính là lý do biogas được coi là một trong những giải pháp quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu giảm 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030, như đã cam kết tại Hội nghị COP26.

Hầm biogas đã trở thành một giải pháp quen thuộc với người chăn nuôi ở nông thôn Việt Nam. Ảnh: Aeec.vn

Lợi ích kinh tế và xã hội

Hầm biogas là minh chứng rõ ràng cho thấy giải pháp giảm phát thải không nhất thiết phải tốn kém hay xa vời. Đến nay, cả nước đã có hàng trăm nghìn hầm biogas các loại, từ quy mô hộ gia đình đến trang trại công nghiệp. Các dự án hỗ trợ của Nhà nước, các tổ chức quốc tế và phi chính phủ đã góp phần thúc đẩy mô hình này lan tỏa. Ở nhiều địa phương Đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long, biogas đã trở thành giải pháp quen thuộc, được người dân đón nhận và áp dụng rộng rãi.

Bên cạnh tác động tích cực đến môi trường, hầm biogas còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt. Người nông dân tiết kiệm được chi phí nhiên liệu nhờ sử dụng khí biogas để nấu ăn, thắp sáng hoặc chạy máy bơm nước. Nhiều trang trại quy mô lớn còn sử dụng khí này để phát điện, phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Ngoài ra, phần bã thải sau biogas có thể dùng làm phân bón hữu cơ cho cây trồng, thay thế một phần phân hóa học vốn vừa tốn kém vừa gây hại cho đất. Điều này góp phần thúc đẩy mô hình nông nghiệp tuần hoàn, trong đó chất thải chăn nuôi được tái sử dụng hiệu quả, không bỏ phí mà trở thành nguồn tài nguyên quý.

Ở góc độ xã hội, hầm biogas giúp cải thiện đáng kể điều kiện sống ở khu vực nông thôn. Mùi hôi từ chất thải chăn nuôi được giảm thiểu rõ rệt, góp phần hạn chế ruồi muỗi, vi khuẩn và các mầm bệnh phát sinh trong môi trường sống. Nguồn nước mặt và nước ngầm quanh khu vực chăn nuôi cũng được bảo vệ tốt hơn nhờ giảm tình trạng xả thải trực tiếp ra môi trường. Bên cạnh đó, việc tận dụng khí biogas cho đun nấu và sinh hoạt còn giúp các hộ gia đình tiết kiệm chi phí năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu truyền thống như than, củi hoặc gas hóa lỏng.

Trong hành trình hướng đến một nền nông nghiệp bền vững, hầm biogas chắc chắn sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Không chỉ góp phần xử lý chất thải hiệu quả, hầm biogas còn tạo ra nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ, nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng thu nhập cho người chăn nuôi. Đây được xem là một trong những giải pháp “đa lợi ích”, vừa hỗ trợ phát triển kinh tế nông hộ, vừa bảo vệ môi trường và góp phần xây dựng một nền chăn nuôi xanh, hiện đại và thân thiện hơn với khí hậu.

Trong nhiều năm qua, hầm biogas đã trở thành một giải pháp quen thuộc với người chăn nuôi ở nông thôn Việt Nam. Không chỉ giúp xử lý chất thải, giảm ô nhiễm môi trường, các hầm biogas còn góp phần quan trọng trong việc cắt giảm phát thải khí mê-tan, loại khí nhà kính gây biến đổi khí hậu mạnh gấp nhiều lần khí CO₂.

Tân Cương