Hai tuần chứng kiến Iran phản đòn, Mỹ đã thôi 'xây mộng'?

Sau khi nhận được thông tin tình báo về việc Lãnh tụ Tối cao Iran, ông Ali Khamenei, sắp có cuộc họp với các quan chức cấp cao vào sáng 28/2, Mỹ và Israel đã đẩy nhanh kế hoạch tấn công với hy vọng loại bỏ toàn bộ ban lãnh đạo cấp cao của Iran.

Quan chức hai bên tính toán rằng nếu kế hoạch thành công, khoảng trống quyền lực sẽ giúp nhóm lãnh đạo cấp thấp có tư tưởng thân thiện với Mỹ lên nắm quyền.

Hệ lụy bắt đầu

Những đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel quả thực đã hạ sát ông Ali Khamenei cùng nhiều trợ lý cấp cao. Tuy nhiên, một vấn đề mới xuất hiện: Toàn bộ ứng viên mà chính quyền Mỹ từng cân nhắc cho vị trí lãnh đạo Iran cũng thiệt mạng.

“Phần lớn người mà chúng tôi nghĩ đến đều đã chết. Giờ chúng tôi có một nhóm khác. Theo các báo cáo thì họ cũng có thể đã chết. Có lẽ sẽ phải có danh sách thứ ba. Chẳng mấy chốc chúng tôi sẽ chẳng còn biết ai sẽ lãnh đạo Iran nữa”, ông Trump thừa nhận.

Hệ quả nặng nề hơn dự kiến của loạt đòn tấn công ban đầu là phép thử đầu tiên trong chuỗi quyết định mạo hiểm của ông Trump.

Nhà Trắng từng hình dung chiến dịch tại Iran sẽ là cuộc tấn công tập trung kéo dài vài tuần, nhưng hiện giờ, chiến sự đã leo thang vượt ngoài tầm kiểm soát của Mỹ, với hệ lụy kinh tế và chính trị lan rộng toàn cầu.

Mỹ hiện chưa có chiến lược rút lui rõ ràng khỏi Iran, thậm chí có thể nói là muốn rút chân lúc này cũng không thể.

Thay vì sụp đổ ngay sau khi chịu tổn thất nhân sự nặng nề, chính quyền Iran đã củng cố quyền lực nhanh chóng, đáp trả mạnh mẽ ngoài hình dung của quan chức Mỹ.

Iran phản đòn bằng cách tấn công các mục tiêu trên khắp Trung Đông, trong đó có các tàu chở dầu, gần như phong tỏa eo biển Hormuz.

Iran tuyên bố dùng đòn kinh tế để khiến các nước khác cũng không thể đứng yên ngoài cuộc xung đột. Đúng như kế hoạch, ngay khi dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz bị ngừng trệ, cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bắt đầu. Chính quyền Mỹ đã phải chấp nhận nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga, bất chấp sự phản đối từ các đồng minh.

Theo các nguồn thạo tin nắm rõ các cuộc thảo luận nội bộ trong chính quyền ông Trump, quan chức Mỹ đang gấp rút tính toán bước tiếp theo của chiến dịch. Họ nhận thức rõ những thất bại lớn của Mỹ trước đây tại Trung Đông nhưng vẫn chưa tìm ra cách để tránh đi vào vết xe đổ.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định với CNN rằng Tổng thống Trump đã được thông báo đầy đủ về các rủi ro khác nhau khi động binh tại Iran. Sau cùng, ông Trump cho rằng những rủi ro này vẫn là cái giá xứng đáng khi tiến hành chiến dịch tại Iran.

Theo bà Leavitt, ông Trump cũng đã được cảnh báo rằng kịch bản “có khả năng xảy ra nhất”, sau khi ông Ali Khamenei bị hạ sát, là một lãnh đạo cứng rắn khác sẽ lên thay. Tuy vậy, các quan chức Mỹ ban đầu vẫn hy vọng chiến dịch có thể đưa một gương mặt thân thiện với Mỹ lên vị trí lãnh đạo Iran.

Ông Trump cũng đã được cảnh báo về khả năng Iran trả đũa diện rộng trong khu vực và phong tỏa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, được khích lệ bởi thành công trong những chiến dịch quân sự trước đó, ông Trump quyết động binh tại Iran.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng ra lệnh ám sát tướng Qasem Soleimani, khi đó là chỉ huy quân sự hàng đầu của Iran. Tháng 6/2025, Mỹ và Israel ném bom 3 cơ sở hạt nhân của Iran.

Những hành động này đều không vấp phải phản ứng mạnh từ Iran khiến quan chức Mỹ cho rằng Iran không có khả năng phản kháng quyết liệt. Khi động binh, Mỹ và Israel cũng đánh giá chưa bao giờ chính quyền Iran suy yếu như giai đoạn gần đây.

Mỹ chệch hướng nhưng không biết vì sao

Theo một quan chức Mỹ cấp cao, nhằm thu hẹp vòng tròn cố vấn để hạn chế nguy cơ rò rỉ thông tin, quá trình lập kế hoạch chiến sự tại Iran không diễn ra theo quy trình đầy đủ như thông lệ.

Trong năm qua, Nhà Trắng thu hẹp đáng kể Hội đồng An ninh Quốc gia, làm suy yếu vai trò của cơ quan này trong việc thu thập ý kiến từ các cơ quan chính phủ và đảm bảo mọi yếu tố quan trọng đều được xem xét.

“Một khi không còn quy trình phối hợp liên ngành do Hội đồng An ninh Quốc gia dẫn dắt, việc lập kế hoạch sẽ rơi vào hỗn loạn”, vị quan chức nói.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát biểu bên cạnh Tổng thống Trump trong cuộc họp nội các tại Nhà Trắng ngày 29/1. Ảnh: Reuters.

Bà Leavitt bác bỏ nhận định này, đồng thời khẳng định những chiến dịch quân sự thành công trước đó đã chứng minh tính hiệu quả của quy trình mới.

“Tổng thống không cần nhiều quan chức quan liêu hỗ trợ đưa ra quyết định đối ngoại. Ông ấy đưa ra quyết định dựa trên thông tin tình báo và dữ liệu từ đội ngũ thân cận”, bà Leavitt cho hay.

Khi ông Trump ngày càng nghiêng về phương án tấn công khi hoạt động đàm phán tiến triển chậm, các trợ lý cũng nhanh chóng điều chỉnh theo ông. Dù vậy, những thảo luận sôi nổi trước khi chiến dịch thực sự diễn ra hóa ra là giai đoạn “dễ thở” nhất.

Dù chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội nhìn chung đạt kết quả về mặt tác chiến nhưng không đáp ứng được kỳ vọng của ông Trump rằng Iran sẽ nhanh chóng đầu hàng. Người dân Iran cũng không có dấu hiệu nổi dậy như ông Trump kỳ vọng.

Sau khi hứng chịu tổn thất, ban lãnh đạo Iran củng cố vị thế, bổ nhiệm Lãnh tụ Tối cao mới. Trong thông điệp đầu tiên của tân lãnh tụ Mojtaba Khamenei, ông tuyên bố dân tộc Iran sẽ trả thù.

Iran đã liên tục tấn công trả đũa vào nhiều mục tiêu trong khu vực, bao gồm cả các quốc gia Ả Rập láng giềng. Mức độ phản kháng của Iran khiến chính quyền ông Trump và các đồng minh tại khu vực căng mình ứng phó. Thậm chí, theo CNN, Mỹ đã phải huy động tăng cường cả hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD vốn đặt tại Hàn Quốc đưa tới Trung Đông.

Trải qua hai tuần xung đột, Iran đang cho thấy sức chịu đựng bền bỉ và khả năng thích ứng linh hoạt trong thời chiến. Ảnh: New York Times.

Sự hỗn loạn của chiến sự tại Iran làm gia tăng lo ngại của các đồng minh, các nghị sĩ Quốc hội Mỹ và người dân Mỹ. Họ vốn không được ông Trump thông báo trước về kế hoạch chiến tranh, cũng không thấy lý do cấp bách để Mỹ lao vào xung đột tại Trung Đông lúc này.

Trong chuyến thăm Nhà Trắng mới đây, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã vài lần yêu cầu ông Trump đưa ra kế hoạch kết thúc chiến tranh tại Iran nhưng không nhận được thông tin rõ ràng.

“Chúng tôi đặc biệt lo ngại vì hiện chưa có kế hoạch kết thúc cuộc chiến này một cách nhanh chóng và thuyết phục”, ông Merz nói sau khi trở lại Berlin.

Mỹ “thắng” nhưng bất lực tại eo biển Hormuz

Điểm yếu lớn nhất đối với tuyên bố chiến thắng của ông Trump trong chiến dịch tại Iran hiện nay là eo biển Hormuz.

Theo CNN, trong quá trình chuẩn bị chiến tranh, các quan chức Mỹ đã cân nhắc đến khả năng Iran chặn tuyến vận tải này nhưng đánh giá thấp mức độ sẵn sàng phản kháng của Tehran. Đến giờ, nhận định đó đã sai.

Tổng thống Trump nhìn ra ngoài ô cửa kính giữa một cuộc họp tại Nhà Trắng ngày 9/1/2026. Ảnh: Reuters.

Eo biển Hormuz gần như tê liệt chỉ sau vài ngày bắt đầu chiến sự. Hệ quả nhanh chóng lan rộng ra thị trường tài chính toàn cầu. Người tiêu dùng Mỹ cũng phải chịu nhiệt, giá xăng tăng mạnh gần như lập tức.

Để thế giới bớt “nóng” vì khan dầu, ông Trump đã thúc đẩy các đồng minh cùng giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu. Đây là đợt xả dầu lớn nhất trong lịch sử Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhưng vẫn chưa đủ để làm dịu cuộc khủng hoảng.

Theo các nhà phân tích, giải pháp hiệu quả duy nhất là khôi phục hoàn toàn tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuy nhiên, điều này khó xảy ra khi chiến sự chưa kết thúc.

Tổng thống Mỹ hiện vẫn theo dõi sát các biến động của thị trường dầu mỏ và chứng khoán. Ông Trump thể hiện sự lạc quan khi cho rằng những khó khăn của thị trường sẽ chỉ xảy ra trong “ngắn hạn”, ông coi đây là cái giá xứng đáng.

Dù vậy, ông Trump cũng tránh đưa ra kế hoạch cụ thể cho tương lai, chỉ khẳng định mọi việc rồi sẽ ổn. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 20/3, khi được hỏi khi nào chiến sự sẽ kết thúc, ông Trump trả lời: “Khi tôi được linh tính mách bảo”.

Hai tàu chở dầu bốc cháy dữ dội trong vùng biển Iraq Ngày 12/3, hai tàu chở nhiên liệu nổ gần Umm Qasr của Iraq làm 1 người chết, 38 người được cứu. Cùng lúc, nhiều tàu khác trúng vật thể lạ tại eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải chiến lược thêm bất ổn.

An Hòa