Hải Phòng: Gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống trò chơi dân gian pháo đất

Các pháo thủ ra pháo. (Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN)

Ngày 7/3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng tổ chức Liên hoan pháo đất thành phố lần thứ nhất năm 2026. Liên hoan quy tụ trên 200 pháo thủ đến từ 7 xã gồm: Vĩnh Lại, Tứ Kỳ, Vĩnh Bảo, Vĩnh Thịnh, Tân Kỳ, Tân An và Trường Tân - những địa phương có truyền thống chơi pháo đất lâu đời của Hải Phòng.

Kết quả, nội dung pháo tiểu, giải Nhất thuộc về đội pháo xã Trường Tân với tổng số 422,2 thước (mỗi thước 40cm); ở nội dung pháo đại, giải Nhất thuộc về đội pháo xã Vĩnh Lại với tổng số thước là 582,5 thước. Nội dung pháo đại loại hình pháo thuyền có xương thuộc về đội xã Vĩnh Bảo đạt 68,16m. Ban tổ chức còn trao các giải cá nhân cho các pháo thủ thi đấu xuất sắc.

Trao giấy khen của Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho các đội tham gia liên hoan pháo đất Hải Phòng lần thứ nhất. (Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN)

Pháo đất là trò chơi dân gian có từ lâu đời ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ, được trao truyền qua nhiều thế hệ tại nhiều xã trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Về sự ra đời của trò chơi pháo đất, hiện có nhiều nguồn tư liệu khác nhau nhưng có 2 truyền thuyết được lưu truyền rộng rãi: Truyền thuyết thứ nhất, đó là nhân dân ném đất xuống khúc Sông Hóa tiếp giáp với các tỉnh/thành phố Hải Phòng, Hưng Yên để cứu con Voi của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trong trận đánh giặc Nguyên Mông năm 1288.

Từ đó về sau, mỗi khi nông nhàn, nhân dân thường tụ tập diễn lại cảnh này và dần dần hình thành nên trò chơi pháo đất. Truyền thuyết thứ 2 là trò chơi này có từ thời Hai Bà Trưng, khi nữ tướng Lê Chân dùng pháo đất với mục đích nghi binh đánh giặc Đông Hán.

Tại liên hoan pháo đất thành phố Hải Phòng lần thứ nhất năm 2026, mỗi đội pháo có 25 pháo thủ chính thức, 5 pháo thủ dự bị. Các đội lựa chọn một trong hai nội dung: Pháo tiểu và pháo đại. Mỗi quả pháo tiểu có trọng lượng khoảng 40kg. Mỗi quả pháo đại khoảng 60-80kg.

Mỗi đội thi đấu 3 dây pháo, mỗi dây chỉ được gieo 25 pháo/25 pháo thủ, trong thời gian 45 phút. Riêng với nội dung pháo thuyền có xương (gồm 2 xã Vĩnh Bảo và Vĩnh Thịnh), mỗi đội thi đấu 1 dây pháo, được gieo 25 pháo/25 pháo thủ, trong thời gian 135 phút.

Liên hoan pháo đất thu hút đông nhân dân và du khách tham gia hưởng ứng, cổ vũ. Ông Hoàng Phú Thao, 66 tuổi, xã Tứ Kỳ cho biết, ông được bố và ông ngoại truyền dạy môn pháo đất từ bé và rất đam mê môn này. Đến nay, vì lý do sức khỏe nên ông không tham gia vào đội pháo nhưng vẫn rất yêu thích xem và cổ vũ cho các pháo thủ. Hai con trai của ông hiện nay đều là thành viên đội pháo đất của xã.

Theo ông Thao, môn pháo đất có sức hấp dẫn đặc biệt không chỉ vì không khí sôi động mà còn có ý nghĩa xây dựng tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Việc tổ chức liên hoan pháo đất hàng năm là hoạt động rất có ý nghĩa góp phần gìn giữ nét văn hóa truyền thống của người dân nông thôn vùng Đồng bằng Bắc Bộ, trong đó có Hải Phòng.

"Mong rằng thời gian tới, thành phố tiếp tục quan tâm tổ chức và đầu tư về cơ sở vật chất, điều kiện thi đấu để khích lệ các địa phương tham gia," ông Thao bày tỏ.

Với những giá trị to lớn về tinh thần, môn pháo đất được nhiều địa phương gìn giữ, phát huy. Tại xã Vĩnh Lại, những năm qua, mỗi khi làng mở hội, pháo đất lại được tổ chức là dịp để trai tráng trong làng có dịp thể hiện sức mạnh, sự khéo léo và gia tăng tính gắn kết cộng đồng. Từ khi được công nhận trò chơi pháo đất là sản phẩm OCOP, người dân địa phương có thêm động lực gắn bó và phát huy nét văn hóa truyền thống.

Pháo đất giờ đây đã trở thành trò chơi dân gian không thể thiếu, nét văn hóa đặc trưng của địa phương vào mỗi dịp hội làng. Tự hào vì quê hương vẫn gìn giữ được nét văn hóa độc đáo này, pháo thủ Phạm Quang Điệp chia sẻ: "Phong trào pháo đất tại xã luôn được duy trì đều đặn. Năm 2023, pháo đất đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh. Từ đó, việc tuyên truyền được tăng cường, thu hút nhiều người quan tâm và tham gia chơi pháo đất, trong đó có nhiều bạn trẻ. Đến nay, đội pháo đất của xã đã có gần 70 thành viên."

Liên hoan pháo đất thành phố Hải Phòng lần thứ nhất không chỉ là sân chơi thể thao độc đáo mà còn là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của cha ông./.

(TTXVN/Vietnam+)